Dendrobium Speciosum, Lan Úc

--- Bài mới hơn ---

  • Cách Trồng Về Loại Lan Vanda
  • Paphiopedilum (Paff-Ee-Oh-Ped-Ih-Lum) Nữ Hài
  • Biết Đến Lan Epidendrum (Ep-Ih-Den-Drum)
  • Cymbidium (Sym-Bid-Ee-Um) Thổ Lan
  • Tổng Hợp Về Loài Lan Encyclia (En-Sik-Lee-Uh)
  • Gần đây trong giới chơi lan người Á đông, nhất là một số người Việt vùng nam California chạy đua theo phong trào hay là ham chuộng của lạ đã đổ sô tìm kiếm và cố mua cho bằng được vài chậu lan Úc (Dendrobium Australia) Tình trạng này kèm theo một số con buôn vơ vét làm giá cả thị trường tăng lên vòn vọt. Một chậu lan trước đây giá chỉ vài chục hay một hai trăm, ngày nay giá lên gấp 10. Cây lan Úc được nhiều người nói tới là câyDendrobium speciosum var. hillii“Don Brown” chỉ có 4-5 cành giá khoảng 2000$, còn nếu lớn hơn có thể 4000-5000$ là thường. Với giá này chỉ có người Á Châu thừa tiền mới dám mua còn những nhà chơi lan Âu Mỹ đành phải chào thua.

    Dendrobium speciosum, Lan Úc

    Úc đại lợi có nhiều giống lan và Dendrobium của Úc 70% là những giống đặc hữu (endemic) nghĩa là chỉ mọc tại Úc mà thôi. Khắp vùng N.E. Newsouth Wales và phía trên của S.E. Cape York Peninsula. Dendrobium của Úc rất nhiều như: Dendrobium aemulum, Dendrobium delicatum, Dendrobium jonesii, Dendrobium falcorostrum, Dendrobium speciosum, Dendrobium kingianum, Dendrobium tetragonum, Dendrobium terefoliumv.v… Hoa của những loại lan này mầu sắc từ trắng sang mầu kem, vàng nhạt vàng đậm, ngoại trừ Dendrobium grassilicaule hoa nhỏ mầu vàng chấm nâu và Dendrobium kingianum mầu tím hồng. Tất cả đều có hương thơm từ hăng hắc đến ngào ngạt nhưng không phải là thứ hương ngọt ngào của loại Cattleya, ngoại trừ hương thơm của Dendrobium falcorostrum.

    Trong số này Dendrobium speciosumlà giống cây lớn và nhiều hoa hơn cả. Nguời Úc gọi tất cả các giống Dendrbium speciosumlà The King of Orchids, Golden King Orchid hay là Rock lily vì giống lan này thường mọc ở trên các hốc đá, nhưng cũng có nơi mọc ở trên cành cây.

    Các loại Dendrobium speciosum, Lan Úc

    Dendrobium speciosumcó tất cả 6 giống:

    1. Dendrobium speciosum var. (variety) capricornicum. Những cây mọc ở gần bờ biển cao chừng 20 phân,thân nhỏ và thẳng, lá cũng nhỏ so với thân cây, hoa chừng 2.5 phân. Những cây mọc ở phần đất bên trong thân mập hơn và cao tới 25 phân. Dò hoa cong, hoa to khoảng 4.5 phân mầu vàng nhưng cũng có khi mầu ngà hay trắng.
    2. Dendrobium speciosum var. curvicaule.Những cây mọc ở các cao độ miền núi phia bắc từ Townsville đến Mackay thân ngắn và cong dài khoảng 30 phân. Dò hoa dài 40 phân, hoa mầu trắng hay ngà hiếm khi có mầu vàng, ngang chừng 3.5-4 phân. Trái lại những cây mọc ở miền nam thân cây lại dài tới 80 phân, hoa lớn tới 6 phân.
    3. Dendrobium speciosum var. grandiflorumhay là Rex tiếng Latin có nghĩa là vua Cây này cao tới 90 phân, lá dài khoảng 30 phân thường có rễ mọc dựng đúng lên. Chùm hoa cong dài tới 70-80 phân, hoa lớn tới 10 phân mầu từ kem tới vàng.
    4. Dendrobium speciosum var. hillii hay là tarberi. Thân cây nhỏ cao tới 1 thước, mọc thẳng và cũng có rễ mọc dứng lên. Chùm hoa dài chừng 60 phân, hoa chừng 3 phân rưỡi, dầy chi chít nhưng không nở bung ra như các giống khác.
    5. Dendrobium speciosum var. pedunculatumthân chỉ ngắn chừng 5-30 phân. Hoa nhỏ 2-2.5 phân, mầu ngà hay trắng, nở bung ra và chỉ mọc ở phần trên của dò hoa dựng đứng.
    6. Dendorbium speciosum var speciosum, thân to mọc ngang hơi cong, dài chừng 50-60 phân. dò hoa dài tới 60 phân, hoa to tới 7.5 phân, nở bung ra lúc mơiù mầu trắng sau chuyển sang mầu vàng nhạt. Hương thơm dễ chịu hơn các giống khác.

    Bởi vì hình dáng mầu sắc, hương thơm cuả 6 giống kể trên đều tương tự như nhau, người không sành khó lòng mà phân biệt được. Gần đây một vài vườn lan có bán một giống gọi là Dendrobium speciosum var. compactum, nhưng nhiều chuyên gia về lan Úc không công nhận và coi cây chỉ là một sự ngộ nhận từ cây curvicaule hay pedunculatum hoặc cây đã ghép giống.

    Hiện nay các chuyên gia nghiên cứu về lan của Úc muốn chuyển các cây này sang một tên mới: Thelychiton speciosum. Theo nghĩa La tinh Thely = giống cái, Chiton = bao lại. Thông thường các cây hoa khác có hoa đực và hoa cái riêng biệt, nhưng đa số hoa lan gồm cả nhị đực và cái chung trong một hoa. Cũng vì sự cấu tạo đặc biệt này cho nên Dendrobium speciosumkhó lòng thụ phấn. Thêm vào đó từ khi gieo hạt đến khi ra hoa, nếu nhanh cũng phải 8-9 năm có khi tới 12 năm, do đó các nhà trồng lan đành phải tách nhánh cho nên không thể sản xuất ào ạt như các giống lan khác.

    Nguồn gốc Dendrobium speciosum, Lan Úc

    Dendrobium của Úc đã được nhiều người chơi lan biết đến từ lâu, nhưng không mấy đuợc ưa thích vì: hoa đều giống như nhau, chóng tàn chỉ 2 tuần lễ, mùi thơm hăng hắc, to lớn kềnh càng choán nhiều chỗ.

    Tuy vậy nhưng giống lan này lại có ưu điểm: rất dễ trồng, chịu được nóng trên 100°F và được lạnh tới 35°F, mỗi năm lại mọc thêm nhiều nhánh mới cho nên rất thích hợp với thị hiếu của những người mới chơi lan. Ngoài các ưu điểm kể trên, câyDen. speciosumcòn có một đăc điểm mà ít giống lan nào có thể đạt được, khi tách nhánh chỉ cần 1 nhánh thôi dù còn lá hay không rồi cho vào bao nylon, ít lâu sau sẽ ra cây con.

    Cách đây khoảng 10 năm các vườn lan Orchid Park tại Oxnard, Cal Orchids Santa Barbara Estates, George Kenner & Son ở San Diego bắt đầu bán các giống lan này, nhưng hiện nay Orchid Park và Cal Orchid đã bán hết số lan Úc từ lâu, Goerge Kenner đã qua đời chỉ còn những người buôn bán vài ba cây lẻ tẻ. Người mua lại nhiều, cung không đủ cầu cũng vì vậy mà giá lan Úc cao lên gấp bội.

    Vào khoảng 15 năm trước Don Brown một nhà chơi lan tài tử ở vùng Santa Barbara mang một cậy lan Dendrobium speciosumchỉ có vài nhánh ra triển lãm và thắng giải do đó ông ta đặt tên cây này làDendrobium speciosum var. hillii“Don Brown”. Sau đó ông ta bán cây này cho vườn lan Santa Barbara Orchid Estates. Chỉ mấy năm sau, cây lan đó ra cả trăm nhánh, khi mang ra triển lãm phải dùng xe xúc mới mang nổi khóm lan chiều ngang hơn 2 thước nặng gần một tấn. Sau khi thắng giải, vườn lan Santa Barbara Orchid Estates đã xẻ cây này ra bán đấu giá với 500$ cho một khóm chừng trên 10 nhánh.

    Khóm lan này tuy vậy vẫn còn nhỏ hơn khóm lan đã triển lãm tại San Diego mấy năm về trước đã nổi tiếng là khóm lan lớn nhất miền nam California mỗi chiều rộng gần 3 thước.

    Trong những năm vừa qua chúng tôi và ông Phạm hải Nam cũng đã mang những cây lan Úc ra triển lãm tại Fascination of Orchids International Show tại South Coast Plaza Costa Mesa, California và những cây Dendrobium speciosum var. speciosumthay phiên nhau đoạt các giải nhất cho loại Dendrobium và giải Georgia Shoesmaker là giải dành riêng cho cây lan thơm nhất trong ngày hội.

    Trong số những cây lan Úc đã được ghép giống, cây Dendrobium Essie Banklà cây đẹp hơn cả. Ghép giống từ cây Dendrobium speciosumvới cây Dendrobium Hilda Poxon nên giống y như cây Dendrobium speciosumnhưng nhỏ nhắn thanh tú hơn. Thân đứng thẳng cao chừng 30 phân, hoa nở đều từ cuống tới ngọn, thoạt tiên mầu xanh nhạt rồi chuyển sang mầu vàng, hương thơm ngát. Ngoài ra phải kể đến cây Dendrobium speciosum “Antherton” ghép giống với cây Den. Star of Riverdence. Cây nhỏ như cây Essie Bank nhưng hoa to và vàng thẩm. Nói về mầu vàng, theo kinh nghiệm và theo George Kenner một người am tường rành rẽ về Dendrobium Australia, cây Den. speciosum var. grandiflorumhay Rex thường có hoa mầu vàng. Nhưng tùy theo ánh nắng nhiều hay ít và tùy theo năm mầu hoa sẽ thẫm hay nhạt hơn.

    Dendrobium speciosum giá tuy có đắt nhưng không được những người sành chơi xếp vào hàng hiếm quý, Cây lan hiếm quý là những cây lan không phải ai ai cũng có và ai ai cũng trồng được. Hơn nữa Dendrobium của Úc tại miền nam California chỉ nở vẻn vẹn trong hai tuần lễ của tháng 2 hay tháng 3.

    Tiền mua một chậu Dendrobium speciosum, ta có thể mua 20-30 cây lan khác ra hoa đủ cả 4 mùa mà hương thơm và mầu sắc còn vẹn toàn hơn gấp mấy lần

    --- Bài cũ hơn ---

  • Laelia (Lay-Lee-Uh) Là Giống Lan Gì
  • Dendrobium (Den-Droh-Bium) Đăng Lan
  • Oncidium (On-Sid-Ee-Um) Lan Vũ Nữ
  • Nhận Định Loài Lan Stanhopea (Stan-Hope-Eeah)
  • Phalaenopsis (Fal-En-Opp-Sis) Hồ Điệp
  • Tổng Hợp Lan Dendrobium Speciosum

    --- Bài mới hơn ---

  • Lan Cau Bulbophyllum Lilacium X Careyanum
  • Tưới Bón Vanda Mokara
  • Đệ Nhất Mỹ Nhân: Cattleya Portia “cannizaro”
  • Encyclia Green Hornet, Lan Bạch Tuộc
  • Cynoches Lindl. Lan Thiên Nga
  • Đầu thập niên 1990, chúng tôi thực sự ngỡ ngàng trước một khóm Dendrobium speciosum var. hillii khổng lồ tại cuộc triển lãm do hội Hoa Lan tại San Diego tổ chức. Khóm lan này của Charley Fouquette nặng trên một tấn, đường kính khoảng chừng 2.50 m, hoa mầu trắng ngà, mùi thơm hăng hắc.

    Tổng hợp lan Dendrobium Speciosum

    Chủ nhân phải dùng chiếc xe xúc bỏ lên xe truck lớn mới mang tới phòng triển lãm được. Cây tuy rất lớn nhưng hoa nở không đều và nhiều dò đã bắt đầu tàn.

    Dendrobium speciosum var. hillii ‘Don Brown’, CCM/AOS

    Năm 1998 tại cuộc triển lãm quốc tế tại Santa Barbara, vườn lan Santa Barbara Estates trưng bầy một khóm lan khác khá lớn với tên Dendrobium speciosum var. hillii “Don Brown” mầu trắng toát. Cây lan này hoa nở tứ phía rất đẹp nên đã đoạt giải CMM/AOS và từ đó dấy lên phong trào chơi lan Úc. Sau đó vườn lan Santa Barbara xẻ cây lan này ra nhiều mảnh bán đấu giá từ 500$ trở lên cho một khóm 5-6 nhánh và giá bán tăng lên cao kinh khủng.

    Điều lạ lùng là khách hàng phần lớn là dân Á Châu còn người Mỹ rất hiếm hoi, chỉ chi ra 200-300$ họ đã lắc đầu lè lưỡi. Trong vòng một tháng khóm lan này đã được bán hết sạch và tôi may mắn đã được chủ nhân dành cho 3 cành với giá 150$.

    Tiếp theo trên thị trường hoa lan tại miền Nam California có nạn vơ vét đầu cơ, hy vọng bán được những cây Dendrobium với giá thật cao. Nghe nói có người mua một khóm lan với giá 7000-8000$ và lại có thêm nạn: Treo đầu dê bán thịt chó cho người mới chơi lan bằng cây Schomburgkia tibicinis.

    Chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu về những cây lan nổi tiếng trên thế giới này ra sao. Sir James Edward Smith (1758-1828) nhận được mẫu cây do nhà giải phẫu J. White gửi về từ Fort Jackson, ông đã đặt với những tên: Captain King’s Dendrobium, King Orchid, Pink Rock Orchid, Rock Lily.

    Thời gian vừa qua một số khoa học gia người Úc đã đổi tên loài lan Dendrobium của Úc ra thành: Telychiton. Thí dụ: Telychiton speciosus, Telychiton kingianum, Telychiton delicatum v.v… nhưng nhiều người vẫn dùng tên Dendrobium như cũ.

    Trên thị trường có khá nhiều cây lan Dendrobium speciosum với tên gọi khác nhau nhưng theo M. Clements & D Jones (Australian Orchids Research 1989) chỉ có 6 giống chính thức:

    1. Den. speciosum var. capricornicum

    2. Dendrobium speciosum var. curvicaule

    3. Dendrobium speciosum var. grandiflorum hay Den. rex

    4. Dendrobium speciosum var. hillii hay Den. tarberi

    5. Dendrobium speciosum var. pedunculatum

    6. Dendrobium speciosum var. speciosum

    Những giống lan này thường mọc trên các tảng đá hay trên cây thuộc bờ biển miền Đông nước Úc từ phía Bắc Queenland đến vùng NSW và biên giới Victorian.

    Trong chuyến thăm viếng Úc Châu năm 2005, chúng tôi may mắn đã được gặp ông Hội trưởng hội Australian Native Orchids Society (ANOS) tại Kabi và Ross Harvey một nhà trồng lan nổi tiếng chuyên về những giống Dendrobium speciosum. Sau đó chúng tôi tới vườn lan Cedarvale Orchids của Ross Harvey để mua những giống Dendrobium speciosum đặc biệt của vườn lan này.

    Ross Harvey cho biết các chi tiết về các giống Dendrobium speciosum kể trên như sau:

    Den. speciosum var. capricornicum

    Giống lan này chỉ mọc tại vùng Tropic of Capricorn từ bờ biển Rockhampton (Byfield, Yeppoon) tới Blackdown Tableland và Camarcon Gorge. Lan mọc trên các phiến sa thạch hay đá núi lửa. Những cây ở gần bờ biển chỉ cao chừng 20 cm, lá nhỏ, dò hoa ngắn, hoa to chừng 2.50 cm mầu trắng hay mầu ngà. Những cây mọc ở phiá trong đất liền thân to hơn và hơi cong cao trên 25 cm. Hoa mọc dầy hơn, to 4,5 cm mầu hơi vàng hay mầu trắng ngà.

    Giống lan này do Stephen Clemesha công bố trong tờ The Orchadian 7(5) vào năm 1982. Nhưng theo Mark Clements viết trong tờ Australian Orchids Research Volume 1 năm 1989, cây Den speciosum var capricornicum chỉ là một dạng của giống Den speciosum var. curvicaulemà thôi.

    Có lẽ cũng vì thế mà không thể nào tìm thấy hình ảnh của giống lan này tên Internet hoặc trong sách vở. Ngay cả cuốn sách Dendrobium and its Relatives do 3 học giả người Úc: Dr. Peter Lavarack, Dr Geoff Stocker và Wayne Harris viết đã được xuất bản vào năm 2000 cũng không đề cập tới giống Den. speciosum var. capricornum.

    Den. speciosum var. curvicaule

    Cây lan này mọc ở phía Nam Cooktown, núi Amos từ Cooktown đên Mt Spec. Những cây ở phía Bắc thường mọc trên đá có thân ngắn và cong dài khoảng 30 cm, hoa to 3.5- 4 cm mầu trắng hay ngà. Dò hoa dài chừng 40 cm. Những cây ở miền Nam thường mọc trên cây hay trên đá, ở cao độ thấp cho nên thân cây to lớn và dài tới 80 cm. Dò hoa dài tới 80 cm, hoa mọc dầy và to tới 6 cm, khi mới nở hoa mầu trắng ngà sau đó trở thành vàng nhạt.

    Den. speciosum var. grandiflorum

    Den. speciosum var. hillii

    Cây lan này thường mọc ở trên cây hay trên đá thuộc các vùng rừng núi cao từ Nambour đến Bulahdelah phía Bắc Newcastle. Thân cây nhỏ và thẳng cao tới 1 m, rễ thường mọc dựng đứng. Nhiều khóm to lớn đến 2-3 m. Dò hoa dài tới 90 cm, hoa to tới 6 cm mọc rất dầy nhưng cánh hoa không nở bung ra. Sắc hoa mầu trắng hay mầu ngà nhưng không có mầu vàng, huơng thơm rất hắc. Hình dưới là cây Den. speciosum var. hillii “Don Brwon” của chúng tôi.

    Den. speciosum var. pedunculatum

    Cây mọc tại vùng Windsor Tableland từ phía nam của con sông Palmer cho tới sông Burdekin, trên các tảng đá ở ngoài nắng. Vì vậy nên thân cây rất ngắn chỉ từ 5 cho đến 30 cm. Hoa nhỏ từ 2-2.5 cm, nhưng nở bung ra chứ không cum cúp như các giống khác, mầu trắng hay ngà. Cây này cũng có tên là Dendrobium compactum nhưng tên này không được chính thức công nhận.

    Den. speciosum var. speciosum

    Giống lan này thường mọc trên các tảng đá thuộc vùng Buhdelah cho tới miền Nam NSW tới biên giới Victorian. Thân cây to tới 6 cm, cao 50 cm. Dò hoa dài khoảng 70 cm nở rộng, hoa ta 7.5 cm mầu trắng ngà hay vàng nhạt.

    Cây lan trong hình này do ông Peter Kurtz tặng cho chúng tôi một khóm 5 nhánh, nếu tính theo năm trồng, cây lan đã được 20 tuổi và đoạt giải Best specimen trong kỳ triển lãm quốc tế Fascination of Orchids 2004.

    Hiện nay các nhà trồng lan Úc Châu đã lai giống giữa các cây kể trên với các giống lan khác nhiều lần nên khó lòng phân biệt với các giống nguyên thuỷ.

    Trong số này có những cây lai giống cho nhiều hoa và mầu sắc khá đẹp nhưng mầu vàng là mầu được nhiều người ưa chuộng nhất.

    Trong mấy vừa năm qua những cây lan Dendrobium speciosum của các hội viên Hội Hoa Lan Việt Nam: Nguyễn Minh Yến, Đặng hoàng Mai và Nguyễn thị Nguyên đã mang lại cho hội nhà nhiều giải thưởng trong những kỳ triển lãm quốc tế.

    Trong tương lai, chắc chắn chúng ta sẽ có nhiều cây Dendrobium speciosum đẹp hơn nữa vì trong chuyến viếng thăm Úc Châu và những lần đặt hàng kế tiếp chúng tôi đã mua nhiều cây lan của vườn lan Cedarvale như:

    Den speciosum var granfiflorum “Perhaps” chùm hoa dài tới 70 cm

    Den. speciosum var grandiflorum “Dang Bui” hoa mầu vàng thẫm

    Den. speciosum var. grandiflorum ‘Michelle’

    Den. speciosum var. speciosum ‘Wattagan White”

    Den. speciosum var. grandiflorum ‘Mt Larcom Gold’ x var speciosum “Windermere”

    Den. speciosum var grandiflorum “Perhaps” Den.speciosum var grandiflorum “Dang Bui”

    Den.speciosum var grandiflorum “Michelle” Den. speciosum var. Speciosum “Wattagan White”

    Đặc biệt nhất là cây Den. speciosum v grandiflorum ‘Mt Larcom Gold’ x var speciosum ‘Windermere” hoa mầu vàng sẫm và to lớn khác thường, chiều dài tới 3.5 inches hay 8.75 cm

    Để tiện việc so sánh kích thước to nhỏ của một vài giống lan Úc, xin mời các bạn hãy xem hình ảnh dưới đây:

    Những cây lan cây lan này phần lớn đã được vườn lan Cedarvale tách ra để bán cho nên còn yếu sức, vả lại thuỷ thổ khác biệt nên có nhiều cây chưa ra hoa.

    Sau đó vì chúng tôi không còn đủ sức trông coi nên những cây lan này đã được chia năm, sẻ bẩy cho một số các anh chị em trong hội, nên chắc phải vài năm nữa chúng ta mới có thể thấy được những cây lan đẹp.

    Riêng cây lan Den. speciosum v grandiflorum ‘Mt Larcom Gold’ x var speciosum ‘Windermere’ ngoài một khóm chỉ có 3 nhánh chúng tôi đã phải trả một giá khá cao còn có thêm 5 cây nhỏ mang bảng tên mầu xanh, sau này đã nhường lại cho các chị em trong hội trong số đó có: Đặng Hoàng Mai, Nguyễn Trần Ngữ, Lê Trâm và 2 người nữa. Mong rằng khi cây ra hoa chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp độc đáo của cây lan này.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Có Nên Mua Cây Lan Vanda Kultana?
  • Tổng Quan Về Lan Kim Thù Brassia, R. Br. 1813
  • Cách Trồng Hoàng Thảo (Dendrobium)
  • Nhận Dạng Phong Lan Mormodes Lindley 1836 (Mor-Moh-Dees)
  • Cách Làm Vườn Lan Blue Cattleya (Cattleya Xanh Tím)
  • Kỹ Thuật Trồng Hoa Lan Dendrobium

    --- Bài mới hơn ---

  • Trồng Lan Công Nghệ Cao, Nhìn Từ Kinh Nghiệm Thành Công Của Thái Lan
  • Thành Phố Hồ Chí Minh: Triển Vọng Lớn Trồng Hoa Lan Xuất Khẩu
  • Kỹ Thuật Trồng Hoa Lan Vũ Nữ Treo Quanh Nhà
  • Cách Trồng Hoa Lan Huệ Trong Chậu Với Đất Trồng Hoa
  • Cách Trồng Lại Hoa Lan Hồ Điệp Sau Tết, Hướng Dẫn Chăm Sóc
  • Dendrobium là một giống lan có nhiều loài trong họ Orchidaceae giống gồm hơn 1.600 loài. Giống chiếm vị trí lớn nhất là Bulbopllyllum. Phân bố trên các vùng thuộc Châu Á nhiệt đới, tập trung nhiều nhất ở Đông Nam Á và Úc Châu. Nếu như các nước Nam Mỹ tự hào về các loài thuộc giống Cattleya tuyệt đẹp của mình, thì các nước Đông Nam Á cũng hãnh diện vì có giống Dendrobium vô cùng phong phú.

    Không có một dạng chung nhất về hoa, cây, cũng như cách trồng của giống Dendrobium với số loài quá lớn này. Điều kiện sinh thái cũng rất đa dạng, có nhiều loài chỉ mọc và ra hoa ở vùng lạnh, có loài ở vùng nóng, có loài trung gian. Cũng có loài thích nghi với bất cứ điều kiện khí hậu nào.

    Thế giới Dendrobium là một thé giới vô cùng phức tạp, ngay sự ra hoa thuộc loài các giống cũng có 2 lĩnh vực hoàn toàn khác nhau: một nhóm gồm các loài thuộc giống Dendrobium ra hoa vào đầu mùa mưa do quá trình khô hạn trong mùa nắng, nhóm khác ra hoa vào dịp Tết và hiện nay chưa được biết một cánh chắc chắn do ảnh hưởng của quang kỳ hay sự thọ hàn, hoặc do tác động hiệp trợ của cả 2 yếu tố.

    Giống Dendrobium gồm nhiều loài thích nghi với các điều kiện sinh thái khác nhau. Có thể tạm chia Dendrobium làm 2 nhóm chính: nhóm ưa lạnh và nhóm ưa nóng.

    Nhóm Dendrobium ưa lạnh sinh trưởng và phát triển tốt ở nhiệt độ lý tưởng là 15°C gồm các giống được lấy từ các vùng cao nguyên của Việt Nam và Miến Điện trên cao độ 1000m ví dụ các loài Vảy cá (Dendrobium Linlleyi), Thủy Tiên Tím (Dendrobium amabile), Long nhãn kim điệp (Dendrobium fimbriatum). Các loài này nếu được trồng ở nhiệt độ cao hơn hoặc bằng 25°C, thì cây vẫn sống, nhưng phát triển yếu hơn và hiếm bao giờ ra hoa.

    Nhóm Dendrobium ưa nóng, gồm đa số các giống Dendrobium rừng của Châu Úc, Indonêxia, Malaixia và các loài của giống Dendrobium lai hiện được trồng tại thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam, nhiệt độ thích hợp cho các hoài của nhóm này là 25°C. Tuy nhiên các giống Dendrobium lai chịu được một nhiệt độ cao hơn nhiều.

    Ngoài ra còn có một nhóm Dendrobium trung gian có thể sống ở cả vùng lạnh và vùng nóng, những ở vùng lạnh cây sinh trưởng và ra hoa nhiều hơn ví dụ các loài Dendrobium Primulinum, Dendrobium fanmeri, Dendrobium chrysotoxum nhiệt độ lý tưởng của các loài này là 20°C. Dendrobium cũng như đa số các giống lan khác chỉ phát triển tốt trong điều kiện không khí ẩm và thoáng, ẩm độ tương đối cần thiết là 70%. Cấu tạo giá thể quá ẩm và úng là điều kiện bất lợi cho sự sinh trưởng của giống Dendrobium vì có thể toàn bộ rễ bị thối và biểu hiện là các cây con mọc từ phần ngọn của thân.

    Ở thành phố Hồ Chí Minh, Dendrobium được trồng trong điều kiện ánh sáng nhiều hơn, 70% ánh sáng khoảng 20.000-30.000 lux, vì thế các loài thuộc giống này sẽ được tưới nước nhiều hơn Cattleya: 2 lần/ngày từ tháng 5 đến tháng 11, 3 lần ngày từ tháng 12 đến tháng 2 và 1 lần/ngày từ đầu tháng 3 đến cuối tháng 4. Sự tưới nước 1 lần./ngày trong mùa nghỉ sẽ làm cho các giả hành của giống Dendrobium rụng lá và nhăn nheo nhưng điều chắc chắn xảy ra khi mùa mưa đến, những chồi non sẽ mọc lên rất nhanh và rất mạnh, các chồi hoa sẽ hình thành dần. Hoa sẽ nở trong thời gian 3 tháng sau khi mưa, và có thể kéo dài đến tháng 12.

    Nếu phân bón là điều kiện quyết định sự ra hoa của Cattleya, thì sự thay đổi các điều kiện sinh thái trong mùa nẫng và mùa mưa là nguyên nhân chính quyết định sự ra hoa của các loài thuộc giống Dendrobium (một số loài khác thuộc giống này ra hoa vào dịp Tết sẽ nói rõ ở phần ánh sáng). Quá trình khô hạn trong mùa nghỉ từ đầu tháng 3 đến cuối tháng 4 sẽ giúp cây dự trữ dưỡng liệu để chuẩn bị một mùa hoa hứa hẹn trong tương lai.

    Khái niệm về mùa nghỉ đối với một số giống lan nói chung và giống Dendrobium nói riêng là hoàn toàn mới. Ở thành phố Hồ Chí Minh và các tình phía Nam, từ lâu các nhà vườn ở đây đều trồng lan không có mùa nghỉ.

    Mùa nghỉ là thời gian tuyệt đối cần thiết đối với giống Dendrobium sự theo dõi trong 5 năm (1979 – 1983) cho thấy rằng đối với loài Dendrobium American Beauty, Dendrobium Pompadour… một thời gian nghỉ 2 tháng sẽ giúp cây lan đến tuổi thành thục và có thể thu hoạch từ 3 – 4 cành hoa, mỗi cành từ 20-25 hoa rất dễ dàng, một vấn đề mà các nhà trồng lan đang ao ước và đây cũng là mấu chốt giải quyết phẩm chất các cành hoa Dendrobium sẽ xuất khẩu trong tương lai.

    Dendrobium là giống ưa sáng, có thể trồng trong điều kiện ánh sáng trực tiếp hay khuếch tán ánh sáng hữu hiệu cho giống Dendrobium là 70%, vì thế giàn che với độ che sáng 30% dưới đất và 40% ở trên cao với cường độ ánh sáng từ 15.000-30.000 lux rất thích hợp cho sự phát triển của Dendrobium. Các chậu Dendrobium được treo trong giàn không nên quá gần nhau, mà phải có khoảng cách 25cm cho các loài có dạng lớn và 15cm cho các loài có dạng nhỏ, nhằm mục đích tạo cho cây có đầy đủ ánh sáng và độ thoáng. Nếu có đầy đủ giống, ta nên trồng một loài Dendrobium đồng nhất trong giàn, hoặc nếu một giàn trồng nhiều giống khác nhau nên chọn những cây cùng kích thước (để sự phân bố ánh sáng được điều hòa) và những cây cùng tuổi (để việc sử dụng phân bón dễ dàng hơn).

    Dendrobiun có thể trồng dưới ánh sang trực tiếp cây vẫn phát triển tốt, tuy nhiên để ngăn ngừa trường hợp cây bị bỏng lá, ta phải tập cho các cây thích nghi từ từ và các chậu khi trồng phải treo hơi khít vào nhau. Đối với các loài thuộc giống Dendrobium, phải nên nhớ, thà rằng cây bị bỏng lá vì thừa ánh sáng lơn là thiếu. Thiếu ánh sáng đối với các loài thuộc giống này sẽ gây ra sự thoái hóa rõ rệt, số lượng hoa cũng rất ít, cây èo ọt. Trái lại, thừa ánh sáng đối với các loài thuộc giống Dendrobim, chỉ làm cho cây xấu đi vì lá quá vàng hoặc các giả hành trơ trụi, nhưng cây sẽ thích nghi dần và vẫn đảm bảo cây ra hoa nhiều và đẹp. Dù sao điều kiện ánh sáng lý tưởng vẫn cho kết quả tối nhất.

    Ngoài ra thời gian chiếu của ánh sáng trong ngày là điều kiện quyết định sự ra hoa của một số loài chịu ảnh hưởng bởi quang kỳ, ví dụ: lan Giá hạc, Long tu, Kim điệp chỉ ra hoa với điều kiện ánh sáng có thời gian chiếu ít hơn 10 giờ trong ngày. Tuy nhiên, một giả thiết khác cần được nghiên cứu cung có thể các loai hoa này ra hoa do sự thọ hàn vào tháng 12. Loài lan Thạch hộc chỉ cần bị lạnh trong vài giờ, cây sẽ trổ hoa sau 1 tuần lễ.

    Phải nhớ rằng Dendrobim thân đứng là loài lan đòi hỏi dinh dưỡng cao, vì thế chúng cần rắt nhiều phân bón và có thể dùng rất nhiều dạng phân bón khác nhau.Còn các loại Dendrobium thân thòng ăn phân yếu phải dùng nồng độ thật loãng. Phân heo có thể dùng rất tốt bằng dạng tưới pha thật loãng hay phân khô vò chặt thành từng viên dài đặt phía trên bề mặt giá thể. Phân bánh dầu khô cung được dùng hữu hiệu bằng cách ngâm nước rồi pha thật loãng để tưới hay dùng thắng từ viên bánh dầu khô: dùng đầu ngón tay đặt cách xa giả hành khoảng 5cm. Rễ lan sê hấp thụ dần dần các dưỡng chất được phóng thích qua quá trình tưới nước. Một số các loại phân hữu cơ khác cũng được dùng như phân tôm cá, phân trâu bò khô… Các loại phân vô cơ được dùng, thường có công thức 30-10-10 dùng 3 lần/1 tuần với nồng dộ 1 muỗng cà phê/4lít. Trong suốt mùa tăng trưởng (từ đầu tháng 5 đến cuối tháng 1) một tháng trước khi bước vào mùa nghỉ (trong suốt tháng 2) ta bón phân 10-20-30 làm 2 lần/1 tuần để tạo một sức chịu đựng cho cây trước khi bước vào mùa nghỉ. Trong mùa tăng trưởng nếu cây có nụ hoa, ta thay phân 30-10-10 bằng phân 10-20-20 với chu kỳ bón như trên cho đến kho hoa tàn. Trong mùa nghỉ hoàn toàn không bón phân. cho Dendrobium, hay đúng hơn giảm và không bón phân cho Dendrobium khi cây hoàn tất thời kỳ tăng trưởng hằng năm của nó. Thường Dendrobium hoàn tất thời kỳ tăng trưởng vào tháng 9 đến tháng 10 khi mà những lá cuối cùng của nó thấy được trên đỉnh giả hành và thân. Thời kỳ tăng trưởng hoàn tất, bạn giảm nước tưới và thức ăn từ từ cho đến khi không còn gì nữa trong một thời gian chừng 4 tuần, vào lúc này cây cần càng nhiều ánh nắng càng tốt- phối hợp Với điều kiện khí hậu tháng 12 ngày ngắn và nhiệt độ mát – những giống thay lá hằng năm chuẩn bị rụng lá để hình thành phát hoa. Các giống không thay lá ít biểu lộ hơn và thường chỉ rụng một đến hai lá ở các giả hành và thân già ít khi các nhà vườn trồng lan, dùng các loại phân riêng rề, thường phân bón được dùng ở dạng hỗn hợp gồm vô cơ, và đôi khi những chất phụ gia là các loại sinh tố và các nguyên tố vi lượng.

    Dendrobium là một giống lan rất nhạy cảm khi cấu tạo giả thể không thích hợp cho việc phát triển của nó và biểu hiện là, một số cây con mọc trên ngọn thân của các giả hành. Khi có điều này xảy ra bạn phải tiến hành thay chậu , vì chắc chắn các giá thể trong chậu đã bị hư. Hiện tượng này là do cấu tạo một giá thể quá ẩm như xơ dừa. Chỉ một thời gian ngắn thay giá thể, xơ dừa bị mục và lắng xuống đáy chậu tạo thành một lớp mùn úng nước. Chính vì thế các rễ hoàn toàn trong điều kiện úng thủy sẽ bị thối toàn bộ. Ngoài ra chính lớp mùn là điều kiện sinh sống thuận lợi của các côn trùng. Các loài này tác động cùng với sự bất lợi vì thừa nước, cắn phá toàn bộ rễ của cây lan. Do bản năng sinh tồn cây lan sẽ phản ứng bằng cách mọc ra một số cây con trên ngọn để duy trì nòi giống.

    Quan sát hiện tượng các cây con mọc trên chồi ngọn cũng sẽ giúp các nhà vườn kiểm tra xem cách trồng như thế đã hợp lý chưa ? Nhất là về điều kiện nước tưới và bón phân. Ngoài ra với chu kỳ 2 năm một lần, ta nên thay chậu vì trong quá trình sinh trưởng, ít nhiều chậu bị đóng rêu, giá thể bị hư hao, cây mất cân đối.

    Việc thay chậu cũng tiến hành tương tự như Cattleya. Dendrobium và Cattleya rất giống nhau về vấn đề nhân giống, nghĩa là cũng cắt từng 3 tép một và các trình tự tiến hành cũng như Cattleya, nhưng mùa nghỉ của Dendrobium là 2 tháng. Vì thế ta phải cắt Dendrbium thành từng đoạn 3 tép trước Cattleya 1 tháng.

    Vì lan Dendrobium cần được bón nhiều loại phân hữu cơ khác nhau và môi trường xơ dừa sẽ mục nát sau một thời gian ngắn được trồng. Đây là 2 nguyên nhân gây ra nhiều sâu bệnh hại cho các loài dán và cuốn chiếu cắn phá rễ trong giá thể.

    Một loại rệp dính màu vàng, kích thước rất bé khoảng đầu tăm, thường xuất hiện trên bề mặt lá. Loại này tác hại trên cây qua việc hút nhựa. Đối với các loài côn trùng cắn phá Dendrobium thì loại trừ chúng tương đối dễ dàng bằng Serpa, Bassa, nồng độ 1/500. Mặc dù Dendrobium là cây kháng bệnh rất mạnh, tuy nhiên cây vẫn bị nấm và virut tấn công, nếu điều kiện vệ sinh quá kém. Nguy hiểm nhất là bệnh khô thân gần gốc và giả hành do một loài virut xâm nhập, làm cho các giả hành bị khô và chết. Đây cũng là một trong những nguyên do làm cây mọc cây con trên ngọn thân. Có thể ngừa bệnh cho giống Dendrobium với khoảng cách dài hơn Cattleya là nửa tháng xịt 1lần bằng các loại thuốc ngừa nấm Topsil, Zineb, Bencmyl với nồng độ 1/400.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Đặc Điểm, Ý Nghĩa Và Kỹ Thuật Trồng Hoa Lan Dendro
  • Cách Chăm Sóc Hoa Lan Dendro
  • Kỹ Thuật Trồng Hoa Lan Dendro
  • Kĩ Thuật Trồng Hoa Lan Dendro Cho Mọi Không Gian
  • Kỹ Thuật Trồng Và Chăm Sóc Hoa Lan Dendro Xuân.
  • Hoa Lan Dendrobium ( Phần 2 ) – Dân Chơi Lan

    --- Bài mới hơn ---

  • Lan Dendro Nắng Ghép Gốc Cây • Sài Gòn Hoa 2022
  • Hoa Lan Dendro Màu Vàng • Sài Gòn Hoa 2022
  • Chậu Cây Lan Dendro Màu Vàng Pha Cam
  • Trồng Lan Dendrobium Và Những Kiến Thức Cơ Bản – Dream Garden
  • Dendrobium Nobile — Wikipedia Republished
  • Dendrobium (phần 2)

     

     Dendrobium findlayanum

    Giả hành mọc thẳng đứng hoặc buông rủ, dài 30-60 cm, ở chỗ đốt phồng lên trông như một chuỗi hạt trên một cái thân rất mảnh mai. Lá dài 7,5 cm, rộng 1,5 cm, lá tàn rất sớm. Có một số vòi hoa ở nửa trên của thân, có 2-3 hoa, màu hoa tử đinh hương nhạt, hoa to 5-7 cm. Cánh hoa rộng hơn nhiều so với lá đài. Môi hoa màu vàng đất, có viền màu trắng, đôi khi trong họng hoa có miếng bớt màu nâu.

    Lan biểu sinh hoặc thạch lan, trong các khu rừng ở miền núi, trên độ cao 1.000-1.700 m, ở Lào, Myanmar và Thái-lan.

    Cây cứng cáp, giả hành có thân cao 30 cm, to 2,5 cm. Có 2 lá, lá dai, dài 19 cm, rộng 10 cm, lá mọc tại đỉnh của thân. Vòi hoa ngắn, xuất hiện giữa các lá và hướng lên trên, có 8-20 hoa, hương thơm, hoa to 5-7 cm. Hoa màu trắng, màu kem hoặc màu xanh nhạt, hoa lâu tàn. Phía sau của lá đài có lông tơ, bầu nhụy đầy lông.

    Lan biểu sinh, trong rừng trên núi, mưa nhiều, chúng thường sống trên cây cao, trên độ cao 900-1.700 m, ở New Guinea.

    Giả hành cứng cáp, mọc thẳng đứng, dài tới 45 cm, lá mọc trên 2/3 phần thân. Vỏ lụa của lá có lông màu đen mịn. Lá mọc thành 2 hàng, lá dài 9-15 cm, rộng 2-3 cm, bền, không rụng. Có 1 hoặc 2 vòi hoa phát xuất từ đốt trên của thân, mang theo 5 hoa, màu trắng cánh mỏng, hoa tàn sau vài tuần lễ, hoa to 12 cm. Cánh hoa to hơn lá đài nhiều, môi có màu cam sáng ở họng.

    Lan biểu sinh, trong các khu rừng nơi có khí hậu ấm áp, trên độ cao 0-500 m, ở Bhutan, Nepal, đông bắc Ấn độ, Myanmar, Thái-lan, Việt Nam.

    Loài tương tự: Dendrobium infundibulum

    Lindley, mọc trên độ cao cao hơn 1.000 m, hoa có vẻ nhỏ hơn, hoa to chừng 10 cm.

    Dendrobium goldschmidtianum

    Cùng loài: Dendrobium miyakei Schlecter, giả hành cứng cáp, hướng thẳng đứng hoặc buông rủ, dài 60-90 cm, to 1 cm, ở mỗi mắt có hơi phồng lên chút ít. Lá chia làm hai hàng, loài rụng lá theo mùa, lá mỏng, hình mũi mác thuôn, dài 5-10 cm, rộng 1-2 cm. Vòi hoa hình thành cụm ở các đốt, mỗi vòi hoa có tới 10 hoa , màu đỏ tía sáng, trụ hoa màu vàng sáng.

    Lan biểu sinh, ở vùng thấp, nơi có bóng râm nhẹ, trên độ cao 0-300 m, ở miền bắc Philippines và Đài loan.

    Giả hành mảnh, thường đứng thẳng, bao bọc bởi lớp vỏ lụa màu nâu khi giả hành còn nhỏ, dài 80-90 cm. Có 3-6 lá mọc ở gần đầu mút của thân, không thuộc loài rụng lá theo mùa, lá hình mũi mác dạng trứng. Vòi hoa dài 10- 12 cm, đứng thẳng hoặc uốn cong, mỗi vòi có 5-30 hoa, hoa to 1-1,5 cm, màu vàng, xanh hoặc xanh ở bên trong, phía ngoài có miếng bớt màu đỏ.

    Lan biểu sinh và thạch lan trong những khu rừng có nhiều mưa và những khu rừng vùng đất thấp, trên độ cao 0-1.000 m, miền đông Australia và những hòn đảo phụ cận.

    Giả hành hình cái gậy bóng chày, phần gốc thì rất nhỏ, nhưng lại phình to ở nửa trên, sau đó lá nhỏ lại ở phần đỉnh, giả hành dài 20 cm, to 1 cm. Lá hình mũi mác, dài 5-10 cm, mọc thành 2 hàng ở phần phình ra của thân, lá rụng theo mùa. Vòi hoa ngắn, thường phát xuất từ những thân đã rụng lá, với 5-7 hoa giống như sáp, hoa to 2,5 cm, màu hồng đậm, với cái môi trắng và nắp bao phấn màu đỏ tía.

    Lan biểu sinh, vùng thấp, trong những khu rừng nhiều mưa, khí hậu gió mùa, ở Thái-lan, các nước Đông dương, Trung quốc, Hong Kong, đồng thời người ta cũng tìm thấy chúng ở Philippines và Sumatra.

    Loài tương tự: Thường bị lầm lẫn với Dendrobium aduncum Dendrobium linguella

    Reichenbach f., cả hai loài này đều có giả hành nhỏ, chỉ khác nhau ở chi tiết bên trong môi.

    Cùng loài: Dendrobium aureum Lindley

    Ban đầu giả hành đứng thẳng, sau đó trở nên rủ xuống, dài tới 60 cm, cũng có thể ngắn hơn. Lá mọc thành 2 hàng, màu xanh nhạt, có hình dạng thuôn cho đến mũi mác thẳng, dài 9-10 cm, rộng 2 cm. Vòi hoa phát xuất ở phần trên của thân cây, mỗi vòi hoa có 2-3 hoa màu vàng nhạt, hoa to 4-7 cm. Các lá đài và cánh hoa tương tự nhau, môi hẹp màu cam sáng, có những vân màu đỏ, đặc biệt là ở các thùy bên.

    Lan biểu sinh với các nhu cầu khác nhau, thường chúng cần ánh sáng mạnh, cần khí hậu mát về mùa khô, trên độ cao 600-1.800 m, trải dài từ Sri Lanka, Ấn độ, Bhutan, Myanmar, Malaysia, Thái lan, Lào, Việt Nam, miền nam Trung hoa, Sumatra, Java, Borneo, Philippines, Sulawesi.

    Kích thước của cây khác nhau tùy thuộc vào nơi sinh trưởng của chúng và cách nuôi trồng của chúng ta. Giả hành như búp măng mọc lên từ gốc rồi vươn lên, dài 4-50 cm. Có 2-7 lá, hình trứng, không rụng lá, lá dài 5-8 cm, rộng 1-1,5 cm. Có 1 hoặc nhiều hơn 1 vòi hoa, dài 20 cm, phát xuất từ đỉnh của thân, có 15 hoa, hoa to 2,5 cm, màu hồng nhạt hoặc hồng đậm, hoa tàn sau 2 tuần lễ.

    Thường là thạch lan, dưới ánh sáng trực tiếp của mặt trời, trên độ cao 0-1.200 m, ở Australia (New South Wales) đến miền đông nam Queensland.

    Giả hành buông rủ trong sự lộn xộn, mỗi giả hành dài tới 60 cm. Lá mọc thành 2 hàng, có màu xanh đậm thường thì pha màu đỏ tía, lá hình mũi mác, dài 5-6 cm, rộng 1-2 cm, lá rụng theo mùa. Vòi hoa phát xuất ở những thân không có lá, có 1-8 hoa (thường là 4), hoa giống như sáp và có hình cái chuông. Hoa to 2,5 cm, màu hồng, đỏ tía, cam hoặc vàng, đôi khi có hai màu, hoa lâu tàn.

    Lan biểu sinh, trong các khu rừng nhiều mưa, chúng mọc trên các cành cây đóng rêu và trong các bụi cây, trên độ cao 500-1.500 m, Irian Jaya, Papua New Guinea, quần đảo Solomon.

    Cùng loài: Dendrobium aggregatum Roxburgh

    Giả hành ngắn, mọc thành cụm, nằm sát xuống nền đất hoặc đứng thẳng, có nhiều lông cứng, thân dài 4-10 cm. Lá đơn, dai, hình đai (strap), dài 10 cm, rộng 3 cm. Vòi hoa phát xuất gần ngọn của thân, đứng thẳng hoặc nằm ngang, có tới 15 hoa trên một cái cuống hoa khá nhỏ. Hoa có màu vàng hoặc màu cam sáng, to 4 cm. Môi hoa có màu đậm hơn ở họng.

    Lan biểu sinh, ở những nới có khí hậu gió mùa, trong các khu rừng rụng lá, mùa đông cần có ánh sáng mạnh, trên độ cao 500-2.000 m, ở Ấn độ, Myanmar, Thái-lan, Lào, Việt Nam, Hải nam và Vân Nam Trung quốc.

    Loài tương tự: Dendrobium jenkinsii Wallich ex Lindley, giả hành nhỏ hơn và hai bên bóp lại, trên mỗi vòi hoa chỉ có 1-3 hoa, nhưng hoa lớn hơn.

    Thân rễ, giả hành bò lan và khó thấy. Lá đơn, mọc lần lượt dọc theo thân, lá hình thuôn hoặc hình trứng ngược, dài 4,5 cm, rộng 1,5 cm, lá dày, màu xanh đậm, có nếp nhăn trên mặt lá.

    Vòi hoa hướng lên trên, dài 15 cm, mang 6-20 hoa, hoa có màu trắng hoặc kem, hoa to 2 cm.

    Là thạch lan hoặc lan biểu sinh, hình thành từng đám giống như tấm thảm, trên độ cao 0-1.000 m, ở Australia.

    Loài tương tự: Dendrobium nugentii (Bailey)

    M. A. Clements & D. L. Jones, khác nhau ở chỗ lá nhăn nheo, vòi hoa có nhiều hoa hơn, hoa nhỏ hơn, với những đường vân màu tím đỏ trên các thùy bên của môi.

    Nguồn tài liệu : SÁCH HOA LAN ( của Bác Phạm Tiến Khoa )

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cây Lan Dendro Nắng Thơm Pensoda
  • Dendro Đột Biến Lá Biên Hoa Chớp Rất Đẹp
  • Lan Dendro Màu Ghép Gốc Cây Lớn • Sài Gòn Hoa 2022
  • Cây Lan Dendro, Nhiều Màu Đẹp, Giao Hàng Tận Nơi
  • Lan Giống Dendro Đủ Màu Giá Sỉ.
  • Trồng Lan Dendrobium

    --- Bài mới hơn ---

  • Trồng Và Chăm Sóc Lan Cattleya
  • Cuitlauzina Pendula Một Cây Lan Lạ
  • Thổ Lan Phaius (Fay-Us) Hạc Đính
  • Loài Lan Phragmipedium (Frag-Mih-Pee-Dee-Um)
  • Về Loài Lan Masdevallia (Maz-Deh-Val-Ee-Uh)
  • Dendrobium là loài lan (genus) đông đảo nhất với hơn 1000 giống (species) nguyên thủy được chia thành 40 nhóm (sections) thuộc giòng dendrobiinae. Loài lan này xuất xứ từ Ấn độ sang đến Á Châu tới quần đảo Tahiti, trên từ Hàn Quốc đến Nhật Bản xuống dưới Châu Úc và Tân tây lan. Vì vậy khí hậu khác nhau cho nên cách trồng cũng khác: về ánh sáng, nước tưới. Trong bài này chỉ nói chung chung về những giống mọc trong những vùng thuộc Đông Nam Á Châu và Việt Nam mà thôi.

    Trồng lan Dendrobium

    Dendrobium do tiếng La tinh, “dendro” nghĩa là cây, còn chữ “bios” nghĩa là sự sinh sống. Do đó dendrobiumđược hiểu là cây lan sống ở trên cây (epiphytic) hay phong lan. Tiếng Việt thường gọi là lan Hoàng Thảo có lẽ bởi vì trước kia chúng ta không phân biệt giữa loài và giống nên chỉ nhằm vào các cây có hoa mầu vàng mà thôi. Thực ra lan Dendrobium có nhiều mầu sắc và hình thái khác nhau. Hiện nay có nhiều người dùng chữ Đăng lan thay cho Dendrobium như Cát lan cho Cattleya chẳng hạn.

    Trồng lan Dendrobium không quá khó, nếu chúng ta nắm được những bí quyết căn bản của loài này và nguồn gốc nguyên thủy của nó. Sau đây là cách trồng của các cây lấy về từ rừng và những cây đã được trồng từ hạt hoặc cấy mô nghĩa là đã được thuần hóa.

    Nhiệt độ

    Nhiệt độ ảnh hưởng rất nhiều đến sự tăng trưởng của cây cối, Vào mùa hè nóng nực cây phát triển nhanh hơn cho nên cần nhiều độ ẩm và nước. Phần lớn các cây này thích hợp với nhiệt độ ban đêm vào khoảng 50-60°F (10-16°C) và ban ngày vào 70-90°F (21-32°C) Nếu trời nóng hơn nhiệt độ ở trên chúng ta nên tưới cây thường xuyên hơn, cây sẽ không bị tình trạng căng thẳng (stress) hay nóng cháy.

    Ánh Sáng

    Ánh sáng rất quan trọng cho cây lan vì nó trực tiếp giúp cho cây tạo ra chất nuôi dưởng cho cây tăng trưởng nhanh. Nếu thiếu ánh sáng cây sẽ yếu mềm và chậm phát triển, không những thế mà có thể làm cho cây không ra hoa được. Nhưng nếu quá nhiều ánh nắng sẽ làm cho cây bị cháy lá hoặc chết cây con.

    Nước

    Nước rất quan trọng cho cây để tăng trưởng. Vào mùa hè cây cần nước nhiều hơn là mùa đông. Nếu thiếu nước cây sẽ không phát triển và có thể bị chết khô. Nhìn thấy thân cây hoặc lá cây bị nhăn nheo, chúng ta biết là cây bị thiếu nước. Vào mùa hè chúng ta có thể tưới 2 lần một tuần, nếu trồng trong chậu nhựa, còn mùa đông chỉ tưới mỗi tuần một lần là đủ. Tưới quá nhiều cây sẽ bị úng thủy và sẽ bị thối rễ và tạo cho cây dễ bị nhiễm trùng hoặc nhiễm nấm rồi chết

    Độ ẩm

    Độ ẩm cũng rất cần cho cây được phát triển nhanh hơn và hoa cũng tươi tốt và lâu tàn. Trung bình cây cần độ ẩm khoảng từ 40-60% vào ban ngày và từ 60-90% vào ban đêm cây sẽ tươi tốt hơn. Với độ ẩm cao, lá cây và rễ cây sẽ có thể hút hơi nước trong không khí khi cần thiết.

    Bón Phân

    Đăng lan cần nhiều phân bón vào mùa hè hơn là mùa đông vì mùa hè cây tăng trưởng nhiều hơn Nếu có đầy đủ chất dinh dưỡng cây sẽ mau lớn, ra nhiều hoa và hoa to hơn. Ta nên dùng phân 20-20-20 hoặc 15-15-15 để bón quanh năm và 6-30-30 để kích thích cho ra hoa. Chỉ nên dùng ¼ hoặc ½ thìa cà phê với một gallon (4 lít) nước để tưới cây mỗi tuần. Nếu dùng quá nhiều thì dễ bị cháy lá và cháy rễ cây. Nếu thấy ngọn lá bị cháy đen tức là nhiều phân quá, hãy ngưng bón phân trong 2 tuần rồi mới tưới phân trở lai. Ta cũng nên tưới nước không phân mỗi tháng một lần để rửa hết chất nuối đọng trong chậu.

    Thay Chậu

    Ta cũng nên thay chậu khi thấy rễ cây mọc ra ngoài và nên thay vào mùa hè cho cây chóng phục hồi hơn. Có thể dùng 70% vỏ cây (fir bark) trộn với 20% vỏ dừa (coconut husk) và 10% đá sốp (perlite). Trước khi trồng ta nên ngâm vỏ cây và vỏ dừa trong nước khoảng 2-3 ngày để cho chất nhựa trong vỏ cây ra hết. Sau đó sẽ ngâm với phân bón, thuốc sát trùng (Physan 20 hoặc Nacosan) và B1 để cho cây chóng hồi phục hơn Trong thiên nhiên cây mọc tốt vì rễ lan chỉ bám vào vỏ cây và khi vỏ cây hoặc lá bị mục thường bị nước mưa hay gió cuốn đi cho nên những rễ lan mọc lòng thòng ra ngoài rất thoáng gió nên không bị thối rễ. Vì chúng ta trồng cây trong chậu nên ít thoáng gió và vỏ cây bị mục lưu lại trong chậu nên rất dễ bị thối.

    Rung chuyển

    Sự rung chuyển của cây cối trong thiên nhiên cũng rất quan trọng không kém các phần khác. Từ sự rung chuyển nhờ gió hay mưa, những sinh vật chung quanh và âm thanh của các côn trùng cũng như các loài dã thú, tôi tin tưởng rằng cây sẽ sống tốt hơn, ít bệnh tât hơn khi trở về với bản chất thiên nhiên của nó. Có những cây lan rừng khi mang về sẽ không có cách nào mà trồng tốt được như khi còn ở trong thiên nhiên.

    Chú ý

    Cây lan Den. hercoglossum(hồng câu) sau 1-2 năm sẽ rụng hết lá để ra hoa hay cây Inkndrinkmarkers.com sẽ tàn sau 2-3 tuần. Lan chịu nước vào mùa hè, bớt tưới nước vào mùa đông.

    Những cây Den. anosmum(dã hạc), lituiflorum, pulchellum, lowianum, finlayanum, heterocarpum, parishii, pieradii, nobile(Thạch hộc), tortile, chrysanthum, wardianumsẽ rụng lá trước và khi đang ra hoa. Cần tưới nhiều nước vào mùa hè và mùa đông thì bớt tưới.

    Những cây Den. amabile, chrysotoxum(Kim điệp), farmeri, densiflorum, moschatum(Thái bình), thyrsiflorum(Thủy tiên), brymerianum, fimbriatum, lindleyikhông rụng lá và xanh tốt quanh năm. Những cây thuộc loại này đừng bao giờ để khô.

    Những cây lan có thân hình dáng như củ khoai và hoa mầu vàng thường hay bị những con ong vò vẽ và chuột đến viếng thăm, hãy nên cẩn thận.

    Tất cả những yếu tố trên đây là điều cần thiết cho cây nói chung và Đăng lan hay Hoàng thảo nói riêng theo kinh nghiệm của tôi. Muốn cho cây hoa được tốt đẹp, lâu bền hơn chúng ta phải học hỏi, nghiên cứu làm sao chỗ chúng ta nuôi trồng có một khí hậu, nước tưới độ, ẩm, ánh sáng, gió vật liệu, phân bón giống như môi trường nguyên thủy của mỗi loại cây. Như vậy quý vị sẽ thành công mỹ mãn trong việc nuôi trồng những giống lan Việt Nam.

    Chúc các bạn thành công và cây cối sẽ được nhiều may mắn.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Lan Đông Đảo Bulbophyllum (Bulb-Oh-Fill-Um)
  • Hoa Lan Khổng Lồ Paphiopedilum Spicerianum
  • Lan Úc Australian Dendrobium
  • Cách Trồng Lan Vanda
  • Tiểu Kiếm: Miniature Cymbidium
  • Lan Dendrobium Parishii

    --- Bài mới hơn ---

  • Hoàng Thảo Đùi Gà – Dendrobium Nobile
  • Hoàng Thảo Đùi Gà Dẹt – Dendrobium Linawianum
  • Long Tu – Dendrobium Primulinum
  • Long Tu Lào – Hoàng Thảo Vôi – Dendrobium Cretaceum
  • Hoàng Thảo Xoắn – Dendrobium Tortile Lindl
  • Cây này thân lá giống giả hạc, hoa cũng tương tự nhưng hoa nhỏ hơn, lưỡi có nhiều lông bông xù hơn một chút và đặc biệt mùi hương hơi ngái, không thơm đậm đà như giả hạc.

    Thân ngắn, tối đa chỉ dài 30-40cm, thân lá nhiềm đốm tím đậm loang lổ.

    Trồng Dendrobium parishii, nên để nắng 100% sẽ cho nhiều hoa. Mùa hè tưới nhiều, bón phân đều đặn tuần 2 lần, khi đầu thân tròn lại, lá rụng thì bớt tưới, mùa đông để khô không tưới, chỉ khi nào thấy thân teo tóp thì tưới đẫm 1 lần, tránh tưới lên thân và tránh tưới vào những ngày lạnh quá.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Hạc Vỹ – Đại Ý Thảo – Dendrobium Aphylum, Den. Pierardii
  • Hoàng Thảo Long Tu Đá – Dendrobium Crepidatum
  • Hoàng Thảo Phi Hạc – Den Signatum – Dendrobium Hildebrandtii
  • Ý Thảo – Dendrobium Gratiosissimum
  • Hoàng Thảo Hỏa Hoàng – Dendrobium Bellatulum Rolfe
  • Lan Úc Australian Dendrobium

    --- Bài mới hơn ---

  • Hoa Lan Khổng Lồ Paphiopedilum Spicerianum
  • Lan Đông Đảo Bulbophyllum (Bulb-Oh-Fill-Um)
  • Trồng Lan Dendrobium
  • Trồng Và Chăm Sóc Lan Cattleya
  • Cuitlauzina Pendula Một Cây Lan Lạ
  • Khi nói đến hoa lan của Úc châu, đa số chỉ biết tới 3 giống Dendrobium quen thuộc đó là Den. speciosum (Thelychiton speciosus), Den. kingianum và Den. x delicatum. Những cây lan này sở dĩ được người ta ưa chuộng bởi vì nhiều hoa, dễ trồng, chịu được nóng hay lạnh và phát triển nhanh chóng. Một cây có thể ra tới cây 10-15 mầm non trong một năm, vì vậy chỉ cần 5-10 năm đã trở thành những chậu khổng lồ (specimen).

    Lan Úc Australian Dendrobium

    Thực ra Úc châu có rất nhiều loài hoa lan xinh đẹp, riêng loài Dendrobium không thôi đã có rất nhiều giống rất đẹp nhưng không phổ thông bằng 3 giống kể trên. Xin đơn cử một vài giống như sau:

    • Dendrobium aemulum, phong lan thân cao chừng 10-20 cm, dò hoa 5-12 chiếc hoa mầu trắng tinh to 2.5 cm. • Dendrobium falcorostrum, phong lan cao tới 50 cm. Dò hoa dài chừng 15 cm từ 4-20 hoa trắng như tuyết to 3.5 cm, nở bung ra. Rất thơm.
    .
    • Dendrobium grassilicaule, mọc trên cây hay trên đá thân nhỏ, cao tới 80-90 cm chùm hoa dài 10-15 cm có 15-30 hoa nhỏ 1.5 cm, phía trong mầu vàng, phía ngoài có chấm nâu đỏ • Dendrobium jonesii, phong lan cao khoảng 50 cm. Dò hoa dài tới 40 cm mang 20-40 hoa to 2 cm mầu trắng không nở bung ra. Thơm vào buổi sáng.
    • Dendrobium terefolium hay Dockrillia teretifolia, phong lan lá hình ống dài tới 50-60 cm có tên là lan bút chì (pencil orchid) lan đuôi chuột (rat tail orchid) hay vòng hoa cô dâu (bridal veil). Mỗi lá có một chùm hoa từ 4-15 hoa to 3.5 cm mầu trắng xanh, thơm ngát. • Dendobium tetragonum, phong lan, thân cao chừng 40-50 cm. Chùm hoa dài 5 cm, hoa 3-5 chiếc, cánh dài tới trên 10 cm. Giống này có 4 mầu hoa: Nâu đỏ, xanh tuyền, xanh viền nâu và xanh đốm nâu đỏ.

    Những cây lan Úc được người ta ưa chuộng nhất đó là những cây Dendrobium speciosum, cây này có 6 dạng khác nhau:

    1. Den. speciosum var grandiflorum thân cây cao 60 cm tới trên 1 thước, dò hoa dài tới 60-80 cong và rũ xuống mang từ 70-100 hoa mầu vàng chanh hay vàng sậm lớn tới 6-8 cm và có hương thơm. 2. Den. speciosum var. curvicaule cây cao 60-90 cm thân hơi dẹp, chùm hoa dài 50-60 cm mang 50-70 hoa mầu trắng hay vàng nhạt lâu tàn hơn các giống khác.Thơm nhẹ. Cây ở hình trên đã trồng 15 năm.
    3. Den. speciosum var. speciosum thân tròn cao 40-60 cm, dò hoa dài 50-60 cm mang 60-80 hoa to chừng 3-4 cm mầu trắng hay trắng ngà. Thơm ngát. Cây hình trên 20 năm. 4. Den. speciosum var hillii, thân nhỏ và dài cao tới 1 thước, dò hoa dài 35-40 cm mang 70-100 hoa to khoảng 2-2.5 cm không mở rộng và chóng tàn, mùi thơm hắc. Cây trong hình này d94 được 10 năm
    5. Den. speciosum var. capricornicum thân cao 15 cm, chùm hoa dài 20-30 cm,mang 20-30 hoa trắng hay mầu ngà to 3-3.5 cm, có mầu tím trong lưỡi. 6. Den. speciosum var. pedunculatum hay compactum nhưng tên sau này không được công nhận chính thức. thân ngắn 8-12 cm rất mập mạp, chùm hoa dài khoảng 20 cm, hoa thưa mầu trắng hay mầu ngà to 2.-25 cm.

    Hai giống sau cùng không được ưa chuộng cho lắm vì hoa nhỏ và thưa, nhưng nhỏ gọn choán ít chỗ hơn các giống kể trên.

    Ngoài ra cũng còn cho những cây lai giống nhỏ gọn hơn, cho nhiều hoa và mầu sắc khá đẹp nhưng phần đông là mầu vàng.

    Den. Golden Arch, cây cao khoảng 40-50 cm, chùm hoa cong và dài 30-40 cm mang theo 30-40 hoa mầu vàng chanh hay vàng sậm to khoảng 3-4 cm. Thơm. Den. Avril’s Gold cao chừng 20-30 cm, chùm hoa rũ xuống dài 20-30 cm mang 20-30 hoa mầu vàng sậm to 4-5 cm.Thơm nhẹ. Cây này giống vàng tuyền rất hiếm, ngoại trừ mấy giống có chấm mầu tím đỏ.
    Den. Hilda Poxon cao khoảng 30-40 cm thân mảnh dẻ, dò hoa dài 20-25 cm, cánh hoa dài và to 3-4 cm nhưng không nhiều hoa. Den Essie Bank nhỏ gọn cao 20-30 cm, dò hoa dài khoảng 20 cm có từ 15-25 hoa to 3-4 cm nở rộng chuyển từ mầu xanh nhạt sang vàng chanh rất đẹp.
    Den. Grassillimum cao tới 50-60 cm, thân nhỏ, dò hoa dài khoảng 20 cm mang 20-30 hoa to 1-1.5 cm, mới nở mầu vàng chanh sau vàng thẫm. Đặc điểm là một cây mạnh khỏe có tới 4 cành hoa và những cây già vẫn tiếp tục ra hoa ở ngọn và ở thân cây. Den. kingianum, thạch lan nguyên giống gốc to, thân nhỏ cao tới 50 cm. Dò hoa dài 20 cm mang 20 hoa nhỏ chừng 1-1.5 cm. Mầu sắc từ trắng hồng cho tới tím sẫm. Rất thơm, chiu nóng và lạnh rất cao.
    Den. x delicatum cây lai giống thiên tạo cao chừng 50-60 cm. Dò hoa dài chừng 20 cm mang 15-20 hoa trắng tuyền to 1.5 cm thơm ngát. Đặc biệt, một thân cây khỏe mạnh có thể ra tới 4 dò hoa.

    Nói chung phần lớn những cây lan Dendobium của Úc rất đẹp, nhiều hoa, có hương thơm và phát triển nhanh chóng.

    Với kỹ thuật văn minh hiện đại, người ta đã lai giống rất nhiều cây tuyệt đẹp theo chiều hướng: Cây nhỏ gọn, hoa to và nhiều mầu sắc. Mặc dầu họ không mấy quan tâm đến câu “Hữu sắc vô hương” nhưng phần lớn các giống lan Dendrobium của Úc đều có hương thơm nhiều hay ít.

    CÁCH TRỒNG LAN DENDROBIUM ÚC CHÂU

    NHIỆT ĐỘ THÍCH HỢPTừ 40°F đến 90°F, hay 5°C đến 32°C. Tuy nhiên lan có thể chịu được lạnh hơn hay nóng hơn, miễn là không đông đá hay là trên 100°F – 38°C khi đó cần phải tăng thêm độ ẩm và che bớt ánh nắng. Những cây lan nhỏ như Den aemulum, Den. grassilicaule, Den. jonesii, falcorostrum v.v… chịu được lạnh hơn, nhưng lại không chịu được nhiệt độ quá cao.

    ÁNH SÁNG

    Những cây Dendrobium speciosum hay những cây lai giống với Den speciosum cần nhiều ánh sáng và có thể để ở ngoài trời, nhưng cần phải che bớt nắng nhất là ở miền Nam California để khỏi bị cháy lá. Còn những cây có thân nhỏ chỉ cần ánh sáng như Cattleya là đủ.

    TÁCH NHÁNH

    Khi tách, cần phải 5 nhánh hay tối thiểu cũng là 3 cây mới dễ phát triển. Mặc dầu giống lan này có thể trồng với 1 nhánh, nhưng rất yếu và sẽ chậm phát triển

    CHẬU

    Nên nhớ Dendrobium Úc châu là những giống phong lan hay thạch lan cho nên không ưa những chậu quá sâu và không ưa bị đụng chạm đến rễ. Chỉ thay chậu khi cần thiết như chậu quá chật, vật liệu trồng đã mục hay cây bị bệnh. Do đó nên chọn những chậu nông và rộng đủ để cho cây mọc trong 3 năm.

    VẬT LIỆU TRỒNG

    Vật liêu trồng cần phải chọn những thứ lâu mục như than,gạch, đá, vỏ cây thứ tốt.Cây lớn trồng trong chậu 10 ” hay 30 cm cần vật liệu cỡ lớn hơn. Thông thường người ta dùng:

    – 5 Phần vỏ thông lớn cỡ 1″ hay 2.5 cm (coarse fir bark)

    – 3 Phần đá, gạch non cỡ ½” hay 1.2 cm

    – 1 Phần than cỡ ½” hay 1.2 cm

    – 1 Phần miếng xốp (styro foam) cắt vụn

    Không nên dùng sơ dừa vì giữ nước nhiều và có chất muối.Nếu dùng cần phải ngâm cho thật kỹ và trộn với 50% đá

    Những cây nhỏ nên dùng vật liệu cở nhỏ hơn từ ½ đến ¾” hay nhỏ hơn nữa.

    TƯỚI NƯỚC

    Khi cây mọc mạnh vào mùa hè, tưới thật nhiều khoảng 2-3 ngày một lần tùy theo chậu to hay nhỏ, nhiệt độ lên cao nhiều hay ít. Mùa đông mỗi tháng 1 hay 2 lần. Nhiều cây vẫn ra cây non trong mùa đông cho nên vẫn cần phải tưới nước và bón cm.

    BÓN PHÂN

    Khi cây đang mọc mạnh bón phân 30-10-10 với dung lượng ½ thìa cà phê cho 1 gallon hay 4 lít nước, mỗi tuần một lần. Vào tháng 9 đổi sang 10-30-20 với dung lượng và thời biểu như trên cho tới khi hoa gần nở. Khi hoa tàn nên cắt dò hoa và bớt tưới.

    THOÁNG GIÓ

    Vốn dĩ sinh sống ngoài trời cho nên chỗ để lan cần phải thoáng đãng, không nên để lan và chỗ tù túng hoặc quá chật chội.

    ẨM ĐỘ

    Lan cần một ẩm độ từ 40%-70%, nếu quá thấp, thân cây sẽ bị teo tóp lai, những cây non không lớn được.

    LƯU Ý

    Khi cây ra mầm non vào mùa đông hay mùa xuân, nhất là những giống Dendrobium speciosum nguyên thủy hay lai giống có lá lớn, thường dễ bị thối vì nước đọng trên ngọn hay dưới gốc quá ẩm ướt. Nên đề phòng bằng cách phun thuốc trừ bệnh thối rể thối lá như: Daconil hay Garden Desease Control của hiệu ORTHO hoặc các thứ thuốc khác.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cách Trồng Lan Vanda
  • Tiểu Kiếm: Miniature Cymbidium
  • Thanh Đạm Tuyết Ngọc (Coelogyne Moorena) Sander Ex Rolfe
  • Lan Hài Cypripedium Viết Tắt Cyp.
  • Loài Lan Oncidium Equitant Hay Tolumnia?
  • Lan Hoàng Thảo (Dendrobium) Cây Hoa, Vị Thuốc

    --- Bài mới hơn ---

  • Loại Lan Thòng Tên Hoàng Thảo Thiên Cung
  • Lan Rừng Quý Hoàng Thảo Hạc Vỹ
  • Chiêm Ngưỡng Vẻ Đẹp Độc Đáo Kiều Vuông
  • Cây Phong Lan Rừng Kiều Vuông Quý
  • Các Loại Lan Rừng Thường Gặp Ở Nước Ta Hiện Nay
  • Lan Hoàng Thảo (Dendrobium) Cây hoa, Vị thuốc

    Chi Dendrobium (Lan Hoàng Thảo, Đăng lan), thuộc họ thực vật Orchidacea, là một chi hoa rất lớn bao gồm trên 1500 loài, sinh sống tự nhiên trong một khu vực trải rộng từ Triều Tiên, Nhật xuống Mã Lai, Indonesia, đến Úc và New Zealand.

    Giáo sư Tôn Thất Trình đã nhận xét về “tiến bộ” của Thái Lan trong việc khai thác khả năng kinh tế của Lan Hoàng thảo như sau: “mỗi lần được ghé Thái Lan xem triển lãm hoa lan và thi xe hoa, kết toàn hoa lan, ngắm các phong lan Dendrobium spp. (Giả hạc, Thanh Hoàng, Ngọc Điểm, Ngọc Vạn, Kim Điểm, Nhất điểm Hồng…) Thái Lan tuyển chọn, lai giống hay ngoại nhập, mới thấy Thái Lan tiến bộ quá nhiều, biến Dendrobium thành một tông chi lan, “quốc hoa”, ít nhất là trên phương diện phổ biến thương mại quốc tế…”

    Tại Việt Nam, theo nhà nghiên cứu Lan Bùi Xuân Đáng, hiện có 133 giống Dendrobium (12-2003). Trong sách “Tra cứu Tên cây cỏ Việt Nam” từ trang 206 đến 210, GS Võ văn Chi đã liệt kê được 104 loài.

    Do vẻ đẹp đặc biệt, nhiều loài Dendrobium đã được chọn làm hoa biểu tượng cho nhiều địa phương trên thế giới như:

    D. formosum: biểu tượng cho tỉnh Ranong (Thái).

    D. moniliforme: cho Hạt Matsushima, Miyagi (Nhật).

    D. nobile: cho Sikkim (Ấn Độ).

    D. biggium: cho Tỉnh Malaku (Indonesia) và cho vùng Queesland (Úc), nơi hoa đưọc gọi là Cooktown Orchid.

    – Bắc Hàn dùng Dendrobium “Kim il Sung” ( D. kimilsungia) làm biểu tượng.

    Nhiều loài Dendrobium lai tạo đã được đặt tên để kỷ niệm các danh nhân thế giới như:

    Dendrobium Margaret Thatcher

    Dendrobium Pompidou

    Dendrobium Bae Yong-joon Tên khoa học và các tên gọi:

    Dendrobium spp thuộc họ thực vật Orchidacea, một số tải liệu ghi thêm họ phụ Epidendroideae. Các tên thực vật đồng danh: Callista (đã bị bãi bỏ), Ceratobium, Pierardia, Thelychiton.Dendrobium, từ tiếng Hy lạp: Dendron = cây; bios = sống với ý nghĩa: sống bám trên cây (epiphytic), tuy nhiên cũng có loài Dendrobium sống bám trên đá (lithophytic).

    Tên Thạch Hộc, theo Trung Hoa, Thạch = đá; Hộc = đơn vị đo lường. Thạch hộc = Lan mọc trên những tảng đá to cỡ một hộc.

    Mô tả thực vật:

    Lan Dendrobium là một họ lan rất lớn, nhiều sắc thái bao gồm cả những loài rụng lá và loài có lá xanh quanh năm, sinh trưởng tự nhiên trong một vùng rộng lớn, có khí hậu khác nhau, từ Đông Á sang vùng Hải đảo Thái bình dương xuống đến Úc, New Zealand. Đa số lan tự nhiên thuộc loài cộng sinh, sống bám trên cây hoặc trên đá, có những giả hành dài từ vài cm ( D. leucocyanum) đến vài thước ( D. discolor), ốm và uốn cong khi phát triển hoặc mập mạp và đứng thẳng. Lan Dendrobium có thể có lá thon nhỏ, mọc chéo theo suốt chiều dài của thân. Lá nơi gốc có thể mọc bao kín chồi..Cần hoa cũng dài hay ngắn khác nhau, từ vài cm đến 1m. Cây mang từ 1-4 hoa ( D. nobile) nhưng củng có thể đến cả 100 hoa ( D. speciosum). Những cây rụng lá, thường mất lá sau 1-2 năm và hoa mọc ra từ các thân trơ trụi, trong khi đó những cây không rụng lá thường trổ hoa từ thân sau khoảng 1 năm và tiếp tục ra hoa trong nhiều năm kế tiếp.

    Do sự đa dạng nên các nhà sưu tập và trồng Dendrobium đã tạm phân loại chúng dựa theo một số điểm tương đồng, về cách sống, mùa nghỉ và mùa hoa.

    American Orchid Society phân Dendrobium thành 8 loại (Tác giả Nguyễn Duy trong bài “Phân loại các giống lan Dendrobium” trên trang web chúng tôi tóm gọn hơn thành 6 loại).

    1/ Callista: Không rụng lá, đa số có giả hành. Có từ 1-6 lá mọc phía trên đỉnh giả hành. Cần hoa xuất hiện vào mùa Xuân, thường cong vòng và mang nhiều hoa màu vàng, trắng, tím nhạt. Trong nhóm này có những loài như Den. chrysotoxum (Hoàng lạp), Den. densiflorum (Thủy tiên vàng), Den. farmeri (Thủy tiên trắng), Den. lindleyi Den. thyrsiflorum.

    2/ Spatulata: thường được gọi là nhóm lan “Hoàng thảo-sừng sơn dương”, do hoa có đôi cánh dài và mọc xoắn như sừng antelope. Không rụng lá, giả hành to, cao. Ra hoa một lượt với nhiền cành hoa, hoa lâu tàn. Được xem là nhóm dễ trồng. Trong nhóm có Den. antenatum, Den. canaliculatum, Den. discolor, Den. gouldii, Den. johannis, Den. lineale, Den. sratiotes, Den. strebloceras Den. laurinum.

    3/ Dendrobium: Rụng lá và giả hành mọc rũ xuống. Hoa mọc ra gần đầu các cành già không còn lá. Cây cần có mùa đông lạnh để trổ hoa. Nhóm này có Den. anosmum, Den. chrysanthum, Den. falconeri, Den. fimbriatum, Den. findlayanum, Den. friedricksianum, Den. heterocarpum, Den. loddigesti, Den. moniliforme, Dem. Nobile, Den. parishii, Den. primulinum, Den. transparent Den. wardianum.

    4/ Formosae: Lá không rụng, hẹp; giả hành mọc thẳng đứng có những đám lông đen nơi nối kết của lá. Hoa trắng, lớn đến 10 cm, có những điểm vàng, cam, lục hoặc tím. Trong nhóm có Den. bellatulum (Bạch hỏa hoàng), Den. draconis (Nhất điểm hồng), Den. formosum (Bạch nhạn), Den. infundibulum, Den. lowii, Den. lyonii, Den. margaritaceum, Den. sanderae.

    5/ Latura: Không rụng lá, có giả hành dày, to cỡ trung bình. Hoa thường màu vàng-xanh đến xanh lục gồm Den. atroviolaceum, Den. johnsoniae, Den macrophylum, Den. spectabile.

    6/ Oxyglossum: Nhóm lan rừng, nhỏ, không rụng lá, gặp tại vùng núi cao. Hoa lâu tàn, nhiều màu sắc. Gồm Den. bellwigianum, Den. cuthbersonii, Den. laviefolium, Den. vexillarius.

    7/ Pedilonum: cỡ trung bình, già hành thẳng, có lá, mang nhiều hoa nơi thân đã rụng lá. Hoa màu sắc rực rỡ, hồng, tím, cam đôi khi trắng và kem. Gồm Den. amethystoglossum, Den. myakei, Den. secundum, Den.smilliae Den. victoriae-reginae.

    8/ Phalaenanthe: Có thể rụng hoặc không rụng lá tùy điều kiện sinh sống. Giả hành gầy, ốm nhưng dài và cao. Phát hoa mọc ra từ các mắt “ngủ” ở ngọn. Nhóm này có hoa, cánh tròn và to giống như hoa của giống lan Hồ điệp. Hoa rất lâu tàn, kéo dài tùy loài từ 1 đến 3 tháng. Gồm Den. affine, Den. bigibbum, Den. dicuphum, Den. williamsianum.

    Vài cây Hoàng thảo đáng chú ý:

    Tại VN, với trên 130 loài Hoàng thảo, xin ghi lại vài loài “đặc sắc”, theo sự mô tả của Nhà nghiên cứu Bùi xuân Đáng (trang mạng “hoalanvietnam.org” có mô tả và hình ảnh của 140-150 loài lan VN, cùng gần 1300 giống). Các loài có dược tính được mô tả riêng trong phần Hoàng thảo dùng làm thuốc.

    Thân dài buông thõng xuống, một hay hai hoa mọc ở các đốt khi lá đã rụng, màu tím hồng, môi hoa cùng màu có hai đốm tím đậm. Có một loại khác màu trắng tuyền. Hương thơm ngào ngạt.

    Thân cũng dài và buông thõng xuống nhưng nhỏ hơn loài anosmum. Hoa mọc ở đốt từ 1-3 bông, mảu trắng đục hay hồng nhạt, cánh môi màu vàng nhạt. Rất thơm.

    Hoàng thảo dùng làm thuốc:

    1/ Dendrobium nobile: Noble dendibrium, Lan Thạch hộc, Hoàng thảo cẳng gà, lan đùi gà, Phi điệp kép, Kim thoa thạch hộc. Các tên khoa học đồng danh: D. formosanum, D. nobile var. formosanum.

    Đây là cây lan được dùng làm thuốc lâu đời nhất tại Trung hoa, Nhật và cũng là cây được nghiên cứu sâu rộng nhất về dược tính và ứng dụng làm thuốc kể cả các thuốc đặc chế (tại Tàu).

    Cây biểu sinh trên cây gỗ hay vách đá, cao 30-60 cm (12-24″), đường kính 1,3 cm (0.5″), thường mọc thành khóm. Thân hơi dẹt có rãnh dọc, khi khô có màu vàng rơm. Lá mọc so le hai bên thân dài 6-12 cm (2.4-4.7″), rộng 1-3 cm (0.4-1.2″), không lông, dễ rụng. Hoa to xếp thành bó 1-4 cái ở sát nách lá, hoa dài 4-4,5 cm (1.6-1.8″), rộng 3-3,5 cm (1.2-1.4″), màu hồng tía ờ chót đầu của cánh hoa, chuyển sang trắng vào phía trung tâm; ở họng của cánh môi có một chấm to màu hạt dẻ. Quả nang hơi hình thoi, khi khô tự mở theo các rãnh dọc (Mô tả của Võ văn Chi).

    D. nobile phân bố khá rộng từ vùng Himalaya, Assam, Nepal, Bhutan, Myanmar, Trung Hoa, Thái, Lào, Việt Nam. Cây được dùng làm “cây gốc” để lai tạo thành nhiều chủng loại cho hoa có mùi thơm và đủ màu sắc.

    Thành phần hóa học:

    Trong D. nobile có: Chất nhày Alkaloids loại sesquiterpene như Dendrobine, Gigantol

    Hợp chất phenanthrene như lusianthridin, debinobin

    Hợp chất nibenzyl: Moscatilin, Nobilin D, E

    Hợp chất phức tạp như alloaromadendrane, emmotin, picrotoxane..

    Theo James Duke trong Phytochemical and Ethnobotanical Databases, trong Dendrobium nobile có:

    Các hợp chất: Debinobine, Dendramine, Dendrine, Dendro bine (dendrobine-N-oxide), Dendroxine (oxy-dendroxine, 4 và 6 hydroxy-dendroxine), Nobiline, Nobilonine.

    Các sterol: beta-sitosterol, beta-sitosterol-beta D glucoside

    Các khoáng chất: Calcium, Đồng, Sắt, Magnesium, Manganese, Potassium, Sodium, Kẽm..

    Nghiên cứu khoa học: – Hoạt tính kháng viêm:

    Hoạt tính chống sưng của cây là do tác động của erianthridin, ephemeranthol A, coelonin, ephemeranthol C và lusianthridin Những hợp chất loại phenanthrene này ngăn chặn sự tạo nitric oxid nơi đại thực bào RAW 246.7., một giai đoạn tối cần để gây phản ứng sưng (Bioorganic & Medicinal Chemistry Letter Số 20-2010).

    – Hoạt tính chống oxy-hóa, chống lão hóa:

    Một hợp chất, đặt tên là SG-168 cho thấy có tác động bảo vệ tế bào pheochromocytoma (chuột) chống lại các tác hại do hydrogen peroxyde, đồng thời bảo vệ chống hư hại về thần kinh gây ra do stress tạo oxy hóa (Journal of Medicinal Food Số 14-2011). Các chất chuyển hóa loại dibenzyl: nobilin D và E ly trích từ cây có khả năng chống oxy hóa khá mạnh khi thử nghiệm dùng mô thức 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl (Journal of Natural Products Số 70-2007) Cây có chứa dendroflorin có hoạt tính chống lão hóa khi thử “in vitro” trên môi trường cấy tế bào của bào thai người (trụy thai) loại MRC-5 (Pharmazie Số 63-2008).

    – Hoạt tính kích thích hoạt động của Hệ miễn nhiễm:

    Những hoạt chất loại alloaromadendrane, emmotin và picrotoxane sesquiterpene glycosides có những hoạt tính kích ứng miễn nhiễm và giúp cơ thể thay đổi thích ứng với những thay đổi bất lợi của môi sinh (adaptogenic) (Phytochemistry Số 61-2002). Moscatilin, một hợp chất loại stilbene trong cây, có khả năng bảo vệ vi khuẩn gram (-) Salmonella typhimurium chống lại nhiều hóa chất gây biến đổi gen như 4-nitroquinoline-1-oxide (4NQO), N-methyl-N”-nitro-N-nitrosoguanidin (MNNG), bức xạ UV. (Journal of Agricultural Food Chemistry Số 47-1999)

    – Hoạt tính diệt bào chống tế bào ung thư:

    Các phenathrene của cây như lusianthridin và denbinobin có hoạt tính diệt bào khi thử (in vitro=trong ống nghiệm) trên các tế bào ung thư phổi nơi người adenocarcinoma epithelial, dòng (A549) và ung thư buồng trứng (người) ovary adenocarcinoma (SK-OV-3) và ung thư máu promyelocytic leukemia (HL-60) (Planta Medica Số 61-1995) Lusianthridin cho thấy có khả năng làm teo bướu, dồng thời kéo dài khả năng sinh tồn nơi chuột bị cấy tế bào ung thư loại sarcoma 180.

    2/ Dendrobium moniliforme:

    Hoàng thảo ngọc trúc. Xi-jing shi hu. Necklace-shaped Dendrobium, Chosei ran (Nhật), Phong lan hay Thạch lan, thân cao 30-40 cm (12-16″), nhiều đốt, mỗi đốt dài chừng 2,5 cm (1″), màu vàng tươi. Lá mọc cách hình thuôn chừng 3-5 cm x 0,5-1,2 cm (1.2-2″ x 0.2-0.5″). Hoa mọc từng chùm 2-3 chiếc, ở các đốt trên thân cây già đã rụng lá. Hoa có nhiều màu như trắng, hồng, tím, vàng nhạt và xanh. Hoa lớn cỡ 3-4 cm, lâu tàn và rất thơm. Theo Ông Bùi Xuân Đáng thì cây rất được ưa chuộng tại Nhật và có đến 135 biệt dạng.

    Cây phân bố rất rộng: Trung Hoa, Taiwan, Bhutan, Ấn, Nhật, Hàn, Myanmar, Nepal, Việt Nam.

    Trong cây có những hợp chất phenanthrene-quinones như denbinobin, có hoạt tính chống sưng và tạo tiến trình apoptosis nơi tế bào (Journal of Natural Products Số 64-2001). Cây còn có những sesquiterpene glucosides và phenolic glycosides như copacamphane, picrotoxane có những hoạt tính kích ứng miễn nhiễm (Planta Medica Số 69-2003). Dendroside A, C và vaniloside có hoạt tính kích thích sự sinh sản tế bào B, đồng thời ức chế sự bội sinh tế bào T (Journal of Natural Products Số 66-2003) Dịch chiết bằng methanol toàn cây cho những alkyl ferulates có hoạt tính chống oxy-hóa. Dịch chiết bằng methanol từ rễ có hoạt tính hạ nhiệt khi thử trên thỏ.

    3/ Dendrobium officinale:

    Thiết bì thạch hộc, Tiepi shi-hu. Tên đồng danh Dendrobium candidum.

    Cây lan hầu như ít được nhắc đến trong các sách vở nghiên cứu, nuôi trồng lan và chỉ được mô tả trong các bài viết y dược tại Trung Hoa. D. officinale Kimura & Migo hiện được xếp vào loài được bảo vệ tại Trung Hoa. được trồng và thu hoạch hạn chế tại những trại lan ở Triết giang, Quảng Tây, Quế châu, Vân Nam và Tây tạng. Theo Ủy Ban Chế dược thư (Pharmacopoeia Commission of PRC, 2010) thì D. officinale được xếp vào loại cây thuốc giúp đề kháng ung thư và tăng tuổi thọ.

    Theo PRC Pharmacopoeia thì trong D. officinale có dendrobium polysaccharides (23%), alkaloids (0.02-0.04%) amino-acids (135mg/g cây khô), nhiều kim loại như Sắt (292 microg/g), Kẽm (12 mcg/g), Manganese (52mcg/g), Đồng (3.6 mcg/g).

    Những nghiên cứu khoa học ghi nhận D. officinale và polysaccharides trong cây cải thiện, tăng cường sức đề kháng tế bào khi thử trên chuột (Natural Products Communications Số 6-2011), hoạt tính chống oxy-hóa của các polysaccharides tổng cộng và polysaccharide tinh chế DCPP3c-1 (trích từ môi trường cấy mô D. officinale) đã được chứng minh qua các thử nghiệm “in vitro” (Chinese Traditional Patent Medicine Số 29-2007). Dịch chiết từ D. candium ( D. officinale) có hoạt tính làm hạ đường khi thử trên chuột bị gây tăng đường trong máu bằng adrenaline và bằng streptozotocin do cách tác động kích thích sự bài tiết insulin từ tế bào beta, đồng thời ngăn sự bài tiết glucagon từ tế bào alpha, ngoài ra còn làm giảm sự phân hủy của glycogen trong cơ thể, làm tăng tổng hợp glycogen trong gan (Trung Quốc Trung dược Tạp chí Số 24-2009). D. officinale là một trong 5 dược thảo có chứa chrysotoxene, erianin và confusarin là những chất có hoạt tính diệt bào khi thử (in vivo và in vitro) trên nhiều dòng tế bào ung thư khác nhau (Acta Botanica Boreali-Occidentalia Sinica Số 26-2006.

    4/ Các Dendrobium khác:

    Một số Dendrobium khác đã được nghiên cứu về hoạt chất cùng khả năng trị bệnh như:

    Dendrobium densiflorum: Trong cây có Scopoletin và Scoparone có hoạt tính ngăn chặn sự kết tụ tiểu cầu (Phytochemistry Số 57-2001).

    Dendrobium chrysanthum: Trong đọt có erianin có hoạt tính diệt bào chống sự bội sinh của tế bào ung thư máu HL-60 do khả năng tạo tiến trình tự hủy (apoptosis) và gây trở ngại cho sư phân lập bcl-2 và gen bax trong HL-60 (Acta Pharmacologica Sinica Số 22-2001). Erianin còn có tác động làm teo bướu ung thư, gây hoại tử tế bào ung thư và chặn sự chuyển vận dưỡng chất qua vi mạch tế bào ung thư khi thử trên tế bào ung thư gan hepatoma Bel7402 và melanoma A375 (European Journal of Cancer (Số 40-2004). Dendrochrysanen ly trích từ đọt có tác động làm giảm mức mRNA của TNF-alpha, IL8, và iNOS trong đại thực bào màng phúc toan khi thử trên chuột.

    Dendrobium amoenum var. denneanum: Hợp chất loại dihydrostibene, isoamoenylin có hoạt tính chống oxy-hóa khá mạnh (Bioscience & Biotechnology and Biochemistry Số 66-2002)

    Dendrobium loddigesii: Đọt tươi có chứa shihunidine và shihunine có hoạt tính ngăn chặn hoạt động của men Na+ và K+ ATPase nơi thận của chuột (Yao Xue Xue Bao Số 26-1991).

    Tác dụng của các polysaccharides trong Dendrobium:

    Một số hoạt tính sinh học của lan Dendrobium đã được xác định là do những polysaccharides thô (CPs) có trong lan. Các CPs này có những tác động trên các hoạt động của đại thực bào như kích khởi sự thực bào, sự tiết NO và những cytokines IL-1-alpha, IL6, IL10 và THF-alpha.

    Hàm lượng polysaccharides trong Dendrobium được ghi nhận là từ 3.6-13.4 %. Tỷ lệ này thay đổi tùy loài và nơi sinh sống. Lượng carbohydrate tổng cộng cũng thay đổi 70.8-93.0 %. Tỷ lệ hoạt chất cao nhất trong Den. officinale, sau đó là D.huanshanese (loài dùng làm thuốc tại Taiwan), D. nobile.

    1/ Chin Chai Shih Hu (Golden Hairpin Dendrobium) = Kim-Sai Thạch hộc gồm các cây D. linawianum D. nobile.

    2/ Er Huan Shih Hu (Earring Dendrobium) gồm D. candidum, D. ercoglossumD. mobiliforme.

    3/ Ma Pien Shih Hu (Horse whip Dendrobium) gồm D. chrysanthum, D. denneanum, D. fimbriatum.

    4/ Huan Tsao Shih Hu (Yellow herb Dendrobium) gồm D. acundum, D. crepidatum, D. devonianum, D. lohonense.

    Tuy nhiên, phần lớn vị thuốc này là do Dendrobium nobile.

    Theo Dược học cổ truyền Tảu, thì vị thuốc Thạch hộc đã được ghi chép trong Thần nông Bản thảo, và được dùng tại Trung Hoa từ khoảng năm 500 trước Tây lịch. Vị thuốc là toàn cây, thu hái quanh năm, phơi khô, được cho là có vị ngọt hơi mặn hoặc nhạt; tính hàn, tác động vào các kinh mạch thuộc Tỳ và Thận.

    Thạch hộc có những tác dụng:

    – Dưỡng Âm, Thanh Nhiệt, Tái tạo tân dịch, nên được dùng trong những chứng táo (khô, khát), nóng do Âm suy.

    – Dưỡng Âm Tỳ tạng dùng trị các chứng đau bao tử, lưỡi khô, chứng tiêu khát (tiểu đường).

    – Minh mục (làm sáng mắt) và trị đau lưng.

    Thạch hộc không được dùng trong các trường hợp nóng sốt cao, vị thuốc có tính gây thấp nên không dùng khi bụng căng, lưỡi phủ rêu trắng.

    Công thức của thuốc được ghi là lưu truyền từ đời nhà Nguyên (1279-1368) dưới tên Dạ quang hoàn sau đó được “cải thiện” dưới đời nhà Minh (1368-1644). Thuốc được xem là có những tác dụng chính:

    – Dưỡng Âm, phát tán Hỏa-nhiệt

    – Bổ Can, minh mục (bổ gan, làm sáng mắt) dùng để trị các chứng bệnh về mắt do suy Can, và suy Âm tại Thận gây ra những triệu chứng như mắt kém, sợ ánh sáng, mắt khô kèm theo mệt mỏi, đau lưng, mất ngủ, đổ mồ hôi ban đêm.

    Đặc chế được đặt tên: Dendrobium moniliforme Night Sight Pill do Viện bào chế Thiên Tân chế tạo, dạng viên hoàn, uống ngày 2 lần, mỗi lần viên.

    Thuốc phối hợp đến 17 vị khác nhau gồm: Lộc giác giao, Tê giác giao, Thạch hộc, Phòng phong, Xuyên khung, Nhục thung dung, Ngưu tất (mỗi vị 4 %); Câu kỷ tử, Cúc hoa, Quyết minh tử (mỗi vị 6%); Sinh địa, Mạch môn đông (mỗi vị 8 %), Nhân sâm (16 %) và còn có Ngũ vị tử, Chỉ xác, Hoàng lien.

    Ghi chú:

    Tại Đài loan: loài dùng làm vị Thạch hộc là Dendrobium elavatum var. aurantiacum, gọi tắt là Mu-hu = Mộc hộc.

    Tại Nhật (Dược học Kempo) gọi vị thuốc là Sekkoko dùng 2 loài Dendrobium chính: D. monile D. tosaense.

    Hàn dược: vị thuốc được gọi là sôkkok.

    Thạch hộc trong Dược học dân gian:

    Thạch hộc được dùng trong dân gian để trị một số bệnh như:

    – Cây giã nát, làm thuốc đắp trị nhọt, ung loét ngoài da. Những loài được dùng: D. amoenum, D. densiflorum, D. monticola.

    – Cây giả nát, đắp và bó trị trật đả, trật khớp: D. crepidatum, D. eriaeflorum, D. heterocarpum, D. moschtum.

    – Toàn cây trị yếu gan, thần kinh bất ổn: D. fimbriatum.

    – Toàn cây trị sưng phổi, ho, đau cổ họng, sốt nóng, kích dục: D. macaraei.

    – Đọt dùng trị khát, khô lưởi, nhược sức: D. nobile

    * Dendrobium trong các “Chế phẩm hổ trợ sức khỏe”

    Những chế phẩm được xem là có “vấn đề” gồm:

    – Craze (Nhà Sản xuất: Driven Sport)

    – Detonate & B4

    Từ 16 tháng 3, 2012, Nhà sản xuất Craze đã bị kiện tập thể (class action lawsuit) cho rằng Chế phẩm Craze có chứa amphetamine, một dược chất bị kiểm soát; thành phẩm được bào chế trong những điều kiện không thích hợp, và dendrobium là một loại hoạt chất NDI, cần có sự chấp nhận của FDA. Những người khỏi xướng vụ kiện cho rằng Craze có chứa “phenylethylamine” là một chất không có trong dendrobium và được “thêm” vào khi sản xuất (spikes). (WebMD-Dendrobium: Uses, Side Effects, Interactions and Warnings).

    Tài liệu sử dụng:

    Trích tinh Dendrobium chứa những hoạt chất dendrobine, dendroxine, dendramine. Trong số này, dendrobine được xem là có dược tính làm giảm đau, chống sưng. Một vài tác giả cho rằng trích tinh Dendrobium có thể chứa các phenylethylamines (PEAs) nhưng chưa được chứng minh. (PEAs là một chất kích thích kiểu amphetamine). Ngoài ra dendrobine, khi dùng quá liều, có thể làm chậm nhịp tim, nhịp thở và làm tụt áp huyết xuống mức có thể gây tác hại. Nếu trong “công thức” thành phẩm chỉ ghi “từ Den. nobile”, cũng không có cách nào biết được tỷ lệ dendrobine (trong cây và dĩ nhiên là trong thành phẩm) đồng thời cũng khó biết được nguồn gốc PEAs. nếu không có những phân chất “đáng tin” tại những phòng thí nghiệm “độc lập”.

    – American Orchid Society.

    – Phân loại các giống lan Dendrobium (Nguyễn Duy trên hoalanvietnam.org).

    – Chinese Herbal Medicine-Materia Medica (Bensky & Gamble).

    – Từ Điển Cây thuốc Việt Nam (Võ văn Chi).

    hoalanvietnam.org; DS Trần Việt Hưng

    --- Bài cũ hơn ---

  • Tìm Thấy Giống Lan Hoàng Thảo Thạch Hộc Tía Chưa Từng Có, Mũi Và 5 Cánh Của Hoa Trắng Như Tuyết
  • Độc Đáo Loài Lan Hoàng Thảo Xoắn Với Khuôn Bông Không Giống Ai
  • Đai Châu, Sóc Lào, Sóc Ta, Hải Yến, Ý Ngọc, Ý Thảo, Ngọc Thạch, U Lồi, Kiều Vuông 18
  • Lan Hoàng Thảo Trầm Tím
  • Kỹ Thuật Kích Kie Lan Phi Điệp Và Lan Hoàng Thảo
  • Cây Hoa Lan Hoàng Thảo Kèn Dendrobium Lituiflorum

    --- Bài mới hơn ---

  • Cây Giống Lan Kim Điệp Xuân Tuyệt Đẹp
  • Cây Lan Kim Tuyến Chữa Bệnh Gì, Có Mấy Loại Hiện Nay?
  • Cây Hoa Lan Thiên Nga Chăm Sóc Lan Thiên Nga Từ A
  • Cây Lan Vảy Rồng:chăm Sóc Cây Lan Vảy Rồng Cho Ra Hoa Đẹp
  • Cây Hoa Lan Nhất Điểm Hồng Dendrobium Draconis
  • Cây hoa lan hoàng thảo kèn là giống hoa lan đẹp và rất quý hiếm hiện nay, đối với dòng lan hoàng thảo kèn ở rừng hiện nay thì gần như đã không còn nữa vi tình trạng khai thác hiện nay quá mức, khiến cho loài hoa lan này nhanh chóng bị khai thác hết, hiện nay chỉ còn những cây đã thuần và trồng trong những khu vườn lớn của những nhà vườn chơi lan.

    Để có thể hiểu hơn về những đặc tính và cách chăm sóc cây hoa lan hoàng thảo kèn thì ta cần quan sát thật kỹ và chú ý vào những đặc điểm sau đây, khi chăm sóc ta sẽ có cái nhìn tổng quan hơn về loại cây hoa lan hoàng thảo kèn hiện nay

    1.Đặc điểm cây hoa lan hoàng thảo kèn

    Dendrobium lituiflorum Lindley 1856

    Đồng danh: Callista lituiflora (Lindl.) Kuntze 1891; Dendrobium hanburyanum Rchb. f 1856.

    Tên Việt: Hoảng thảo kèn.

    Mô tả: Phong lan thân dài 50-80 cm, rụng lá vào mùa Thu. Hoa to 6-7 cm, mọc từng chùm 3-7 chiếc ở các đốt gần ngọn vào mùa Xuân. Rất thơm và lâu tàn.

    Nơi mọc: Tam Đảo, Vĩnh Phú, Tây Nguyên.

    Cây lan hoàng thảo kèn là giống cây có khả năng sinh trưởng và phát triển có tốc độ rất nhanh, cây chịu nóng và chịu lạnh rất tốt, tuy nhiên để cho cây phát triển tốt thì ta nên có lưới che lại, hạn chế ánh nắng trực tiếp từ mặt trơi chiếu vào sẽ làm ảnh hưởng tới sự phát triển của bộ lá.

    Thân cây lan hoàng thảo kèn thường dài từ 50-80cm khá mềm mại và thường rủ xuống, hình trụ, căng tròn, nhẳn bóng, thon gọn dầu về phần đầu ngọn. lá khá là hẹp và thuôn dài, dẻo dai và thường rụng vào mùa thu và mùa đông

    Hoa mang màu sắc tím quyến rũ với sự biến thiên từ nhạt dến sậm, môi loa hình chiếc kèn, vành môi trắng hơn và đẹp hơn, loài hoa hoàng thảo kèn rất sai hoa, nở nhiều hoa to , mọc thành từng chum có tới 2-3 bông hoa trên 1 mắt, khi cây ra hoa thì sẽ không còn lá ở trên thân cây.

    Cây hoa lan hoàng thảo kèn thưởng nở hoa từ cuối mùa đông đến đầu mua xuân, hoa có mùi hương thơm nhẹ nhàng và khá lâu tàn, hoa cần nhiều ẩm và phân bón trong quá trình phát triển vì vậy mà khi chăm sóc ta cần chú ý điểm này hơn

    Cây hoa lan là giống cây rất dễ trồng, tuy nhiên ở mỗi vùng lại có những điều kiện khí hậu khác nhau vì vậy mà mỗi vùng sẽ có cách chăm sóc mới lạ.

    Màu sắc của Hoa Lan Hoàng Thảo Kèn rất quyến rũ người xem.Rừng tự nhiên có 1 màu duy nhất là màu tím tuyền và cũng có 1 màu rất hiếm là màu 5 cánh trắng lưỡi tím(đột biến màu somi var alba rất hiếm)và màu trắng tuyền(đột biến màu-var alba rất hiếm).Cây rừng cánh hoa cũng rất đa dạng như cánh bay,cánh sen,cánh mai.

    Cây hoa lan hoàng thảo kèn khi nở hoa, độ bền của hoa từ 5-7 ngày trong điều kiện nóng và khô thì hoa có thể lâu tới 15 ngày, khi thời tiết mát hơn thì hoa sẽ lâu tàn hơn vì vậy mà cần chăm sóc cây tốt hơn và tạo điều kiện thuận lợi cho cây sinh trưởng và phát triển tốt.

    1.1.Phòng trừ sâu bệnh trên cây hoa lan hoàng thảo kèn

    Cây hoa lan hoàng thảo kèn cũng như những giống hoa lan hiện nay đều có những loại sâu bệnh hại tấn công vì vậy mà ta cần tiến hành phun thuốc định kỳ 1 tháng/ lần giúp cây loại bỏ sạch sâu nấm bệnh trên cây, giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt hơn.

    Với mỗi thời điểm cây phát triển ta nên có chế độ bón phân riêng biệt giúp cho cây phát triển ổn ddnhj hơn, dùng các loại phân bón có thành phàn NPK phù hợp hoặc dùng phân cân đối có NPK = 20:20:20, đồng thời bón bổ sung B1 và phân hữu cơ ( dạng phân bón lá).

    Sâu, bọ hại cây: các loái âu ăn lá, ăn rễ như bọ trí, bọ rầy, rệp vì vậy mà khi trồng thì cần phải lưu ý thật kỹ để cho những cây hoa lan hoàng thảo kèn phát triển tốt hơn và đầy đủ hơn

    Bệnh hại cây: với các bệnh thường bắt đầu ở các phần gốc, thân, lá như thối nõn, đốm lá, vàng lá, thối nhũn vì vậy mà ta cần phải phòng tránh và xử lý tốt

    o trời đêm oi bức + mưa nắng thất thường, vừa mưa ướt sũng lại gặp nắng gắt ngay thì nó không chịu được, nên phải để chỗ thoáng gió và tránh nắng. Giai đoạn này nên phun chống thối 1 tháng 2-3 lần bằng thuốc phòng nấm như ridomil.

    + một loại bệnh đặc trưng nhất khiến cho người mê kèn thì nhiều nhưng trồng thành công thì ít và luôn sợ khi trồng kèn là: bệnh nghẹt rễ vàng lá trên cây non (cuối xuân và đầu hè), nguyên nhân cây bị thiếu lân, nghẹt rễ nên mầm thì cứ lên rễ thì không ra cho đến một ngày lá vàng dần rồi xuống lá từ gốc bớt lại vài lá ngọn, cây teo tóp dần và đẻ mầm mới, mầm mới lại nhỏ hơn mầm cũ và từ từ cây kèn quy tiên. Cách khắc phục là bón phân cao lân ( 10:30:20, 6:30:30…) thậm chí siêu lân từ khi cây thắt ngọn ( loại thuần) và từ khi cây lên mầm (loại mới) cho đến đầu tháng 5 âm lịch.

    – Mùa đông cây nghỉ ngơi chỉ tưới để đảm bảo cây không bị héo. Cuối tiết Đại hàn đầu tiết lập xuân có thể bón phân kích hoa.

    1.2.Cây hoa lan hoàng thảo kèn có bao nhiêu loại

    Hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại hoa lan hoàng thảo kèn khác nhau, tuy nhiên có vài loại nổi bật vì độ quý hiếm của chúng như : hoàng thảo kèn trắng, hoàng thảo kèn tím là những loại được tìm kiếm và lựa chọn nhiều nhất

    Chăm sóc cây hoa lan

    Tác giả: muabancaytrong

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cây Hoa Lan Hải Yến Trồng Và Chăm Sóc Lan Hải Yến
  • Cây Đuôi Công Cây Đẹp Dễ Trồng
  • Cây Hoa Lan Vũ Nữ “cực Đơn Giản” Cho Người Mới Chơi
  • Cây Hoa Lan Trầm Tím Loài Hoa Đẹp Độc Đáo Vạn Người Mê
  • Cây Hoa Lan Thủy Tiên?chăm Sóc Lan Thủy Tiên Đúng Cách
  • Hoa Lan Và Bạn Đọc: Dendrobium Gibsonii Lindleyi

    --- Bài mới hơn ---

  • Tứ Quý Hài Lan
  • Lan Nervilia Comm. Ex Gaudich (Diệp Tâm Lan)
  • Cây Lan Thủy Tiên Dendrobium Farmeri Và Den. Palpebrae
  • Mặc Lan Và Thanh Ngọc Cymbidium Sinense & Cymbidium Ensifolium
  • Hoa Lan Hoàn Vũ Paphiopedilum Hangianum
  • Trong mục Hoa Lan và Bạn Đọc, cô Đặng thị Kim Thảo có đưa ra câu hỏi: cây Dendrobium gibsonii có mọc tại Việt Nam hay không? Kèm theo câu hỏi là hình cây lan cô lấy ở trên Internet. Câu hỏi có vẻ giản dị nhưng thực ra rất sâu sắc, sự quan sát của cô rất sắc bén, có những người nuôi lan cả chục năm cũng không hề để ý hay phân biệt những đặc điểm của cây lan.

    Hoa Lan và Bạn Đọc: Dendrobium gibsonii Lindleyi

    Trước hết tôi nhớ rằng cây này không có ghi trong phần Dendrobium, vần D trong mục Lan Rừng VN từ A đến Z. Trong các sách “The Orchid of Indochina” của Gunnar Seidenfaden, “Cây cỏ Việt Nam” của Phạm hoàng Hộ, “Phong lan Việt Nam” của Trần Hợp, “Thực vật chí, chi Hoàng Thảo” của Dương đức Huyến đều không thấy nói tới cây Den. gibsonii.

    Tra cứu trong CITES Orchid Checklist số 1-2-3 của vườn thảo mộc Royal Botanic Gardens, Kew. Theo tôi, đây là một tài liệu đáng tin cậy nhất vì đã được nhiều khoa học gia tên tuổi trên thế giới công nhận các loài và các giống lan của từng quốc gia trên thế giới. Kết quả không thấy có cây Den. gibsonii trong danh sách các cây Dendrobium của Việt Nam, nhưng có tại Trung Hoa, Miến Điện và Thái Lan.

    1. Trên Internet có nhiều mục nói về cây Den. gibsonii, nhưng không thấy ai nói cây này mọc tại Việt Nam, ngoại trừ Internet Orchid Species Photo Encyclopedia của Jay Fahl cho biết như sau:

    Lan mọc tại Ấn Độ, Hồi, Miến Điện, Thái Lan, Trung Hoa và Việt Nam tại cao độ từ 650 m đến 1650 m. Cây thuộc loại phong lan lớn sống trên các mỏm núi đá vôi trong nhiệt độ từ lạnh đến ấm. Thân cây hơi phình ra ở đoạn giữa và nhỏ ở trên ngọn, mọc rủ xuống. Lá từ 6-10 chiếc. Dò hoa dài từ 15- 20 cm mang 6-15 hoa to từ 3-5 cm, nở vào mùa Xuân và Hạ trên các thân cây già đã rụng lá.

    Đồng danh: Callista gibsonii (Lindl.) Kuntze 1891; Dendrobium fuscatum Lindl. 1859.

    Ghi chú: Tuy ISOPE nói là dò hoa dài 15-20 cm mọc trên các thân già đã rụng lá, nhưng theo hình bên phải hoa mọc từ các đốt trên thân còn lá. Có lẽ là nhầm lẫn với hình cây Den. chrysanthum.

    2. Trên trang Preliminary checklist of the Orchidaceae of Laos do André Schuiteman, Pierre Bonnet, Bouakhaykhone Svengsuksa có nói cây Dendrobium gibsonii có mọc tại Lào với hình ảnh cô Kim Thảo đưa ra, nhưng không nói đến chi tiết.

    4. Theo OrchidBilder, Tropische & Heimische Orchideen hình cây Den gibsonii như sau:

    Cuối cùng trong cuốn Dendrobium and its Relatives do Bill Lavarack, Wayne Harris và Geoff Stocker có nói như sau:

    Dendrobium gibsonii đồng danh với Den. fuscatum và Den. fimbriatum var. gibsonii (Lindl.) Finet. Cây phong lan hay thạch lan này to lớn, mọc tại vùng Hy Mã Lạp sơn Nepal, đông bắc Ấn Độ, Miến Điện, Thái lan và Vân Nam, Trung Quốc. Lan mọc trong rừng núi có mùa khô thuộc cao độ 700-1600 m.

    Thân cây dài tới 1.20 m ngang 1 cm mọc lên thẳng rồi rủ xuống. Lá khoảng 10 chiếc dài 15 cm mọc 2 bên ở 2/3 phía trên thân cây. Lá rụng sau 2 năm. Dò hoa mọc ra từ phía trên của thân cây trụi lá trên 2 năm, có tới 15 hoa to từ 3-5 cm rất thơm. Hoa tàn trong vòng 2 tuần và nở vào mùa hè. Lan sống trong nhiệt độ trung bình, hơi khô vào mùa đông và phải để thật khô giữa hai lần tưới nước, nhưng không được khô quá 2 ngày. Ánh sáng nhiều nhưng không nắng chiếu trực tiếp. Cây lớn nên cần nhiều chỗ và nên treo cho phù hợp với lối mọc rủ xuống.

    Đặc điểm Hoa Lan  Dendrobium gibsonii Lindleyi

    Den. gibsonii là một giống nguyên thủy (species) chứ không phải là biệt dạng (var) của cây Den. fimbriatum. Vấn đề này đã được nhiều khoa học gia tên tuổi của các tổ chức đáng tin cậy như: Royal Botanic Gardens Kews, Orchid Bilder Tropische & Heimische Orchideen, Chemistry, Biology Information Center, Preliminary Checklist of the Orchidaceae of Laos. Căn cứ vào những tấm hình của các tổ chức kể trên chúng ta thấy cây Den gibsonii trong họng có 2 đốm nâu đen còn cây Den fimbriatum chỉ có một vết nâu đen liền nhau từ trái sang phải.

    Đóa hoa lan vàng trong họng có đốm nâu đen khá giống với hoa của cây Den. gibsonii tôi có thấy nhiều lần. Ngày 30-4-2005 trong dịp Hội Hoa Lan Việt Nam triển lãm tại Ocean Orchid Show, anh cựu Hội trưởng Phạm thăng Bình có mang một cây Den.fimbriatum hoa giống như vậy.

    Trong bài Dendobium chrysotoxumcó nói về cây Den. chrysotoxum var suavissimumtrong họng có vệt nâu đen và gần đây trong khi viếng thăm vườn lan Santa Barbara Estates cũng thấy cây lan giống như vậy với bảng phụ chú của tiến sĩ Eric Christenson nói rằng cây này rất hiếm. Nhưng sự thực, hội viên Hội Hoa lan Việt Nam khá nhiều người có cây này.

    Để chúng ta có thể nhận định các cây lan có hoa vàng gần giống như cây Den gibsonii, xin mời các bạn hãy chú ý tới các đặc điểm của mỗi cây như sau:

    Den. gibsonii

    Thân cao khoảng 1.20 m, lá chừng 10 chiếc. Chùm hoa mọc gần ngọn cây già đã trụi lá khoảng 2 năm về trước, hoa từ 7-15 chiếc, to 3-5 cm mầu vàng trong họng có 2 đốm nâu đen, rất thơm nở vào mùa hè và tàn trong vòng 2 tuần lễ.

    Den fimbriatum

    Thân cây có thể cao tới 2 m, lá 6-10 chiếc. Chùm hoa mọc ở gần ngọn cây đã trụi lá. Hoa từ 5-12 chiếc to 5-8 cm nở từ tháng 3 đến tháng 7. Giống hoa thông thường chỉ có một mầu vàng tuyền và một biệt dạng là Den. fimbriatum var. occulata như hình ảnh của Đinh văn Tuyến, Vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn và của Nông văn Duy, Viện Sinh Học Tây Nguyên.

    Den. chrysanthum

    Giống với hoa Den gibsonii hơn cả là Den chrysanthum, hoa cũng mầu vàng và cũng có 2 đốm nâu đen. Nhưng cây lan này thân dài trên 2 m. Hoa không mọc thành chùm ở ngọn mà lại mọc 2-3 chiếc từ các đốt của thân cây còn xanh lá hay đã trụi lá. Hoa nở vào tháng 5-8.

    Den. chrysotoxum var suavissimum

    Cây Den. chrysoroxum var. suavissimmum hoa rất giống với Den fimbriatum. Chùm hoa cũng mọc ở gần ngọn nhưng thân cây hoàn toàn khác hẳn. Thân cây Den. chrysotoxum var. suavissimum chỉ cao chừng 20-30 cm, dưới gốc nhỏ giữa thân hơi phình, lá 5-9 chiếc, xanh tươi quanh năm.

    Thân cây Den. chryxotoxum giống thông thường hoa vàng tuyền, thân cây ở dưới nhỏ nhưng ở giữa phình ra rất lớn.

    Còn chuyện Việt Nam chúng ta có cây Den. gibsonii có hay không, chúng tôi không rõ, nên hỏi Tiến sĩ Leonid Averyanov, ông cho biết rằng trong khoảng 20 năm khảo sát tại núi rừng Việt Nam, ông chưa từng thấy cây lan này.

    Tuy nhiên nếu bên Lào có, chúng ta cũng có thể có. Trong những rừng núi rậm rạp tại biên giới Lào Việt chắc chắn còn nhiều cây lan mới lạ chưa ai tìm thấy.

    Hy vọng một ngày gần đây, các bạn sưu tầm hoa lan ở vùng Quảng Trị, Thừa Thiên, Kontum, Pleiku sẽ cho chúng ta biết về điều này.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Những Cây Schoenorchis
  • Hoa Lan Biến Mầu Tại Hà Giang
  • Giáng Hương Aerides Lourd. 1790
  • Lan Tửu Bình Calanthe R. Brown 1821 (Ca-Lann-Thee)
  • Mặc Lan Xuân Hoa Xanh-Vàng
  • Web hay
  • Links hay
  • Push
  • Chủ đề top 10
  • Chủ đề top 20
  • Chủ đề top 30
  • Chủ đề top 40
  • Chủ đề top 50
  • Chủ đề top 60
  • Chủ đề top 70
  • Chủ đề top 80
  • Chủ đề top 90
  • Chủ đề top 100
  • Bài viết top 10
  • Bài viết top 20
  • Bài viết top 30
  • Bài viết top 40
  • Bài viết top 50
  • Bài viết top 60
  • Bài viết top 70
  • Bài viết top 80
  • Bài viết top 90
  • Bài viết top 100