【#3】Những Cây Lan Cattleya Danh Tiếng

– Hôm nay Cù sẽ lần lượt giới thiệu những cây cattleya có chút danh phận trong giới yêu lan cả nước và đa số đều được công nhận,trong đó có những cây cũ và mới và dĩ nhiên cây mới ảnh ít hơn và còn nhiều cây đẹp chưa ra giang hồ.ở đây không bàn giá cả mà chỉ nhằm cung cấp thêm kiến thức cho anh chị em mới yêu hoa lan cattleya

do nguồn hình lưu nhiều năm nên có khi nguồn gốc không chính xác ,nếu các bạn đóng góp dùm hay sửa chữa ,Cù xin cảm ơn

Trả lời: Những cây Cattleya Danh Tiếng

trước hết là những cây quen thuộc 351 Mặt Trời Việt Nam,sở dĩ có tên như thế nghe nói một là vì hoa đỏ hay là anh em coi nó như một ngôi sao mới đặc biệt vào năm đó (hic chẳng biết năm nào ) và nghe nói nở đầu tiên là ở nhà Bác Năm Danh

và nhân vật ngồi bên bìa trái ảnh ,chính là bác Năm danh

Trả lời: Những cây Cattleya Danh Tiếng

một cây 351 của bạn Thọ (Bình Triệu) dù mới nở lần đầu nhưng được xem là rất có tương lai,giá cũng kha khá

Trả lời: Những cây Cattleya Danh Tiếng

ba cây 351 của anh Vinor (dlr) nguồn gốc nghe nói đều thuộc từ vườn bác Năm Danh,trong đó có một cây chưa từng ra giang hồ

Re: Những cây Cattleya Danh Tiếng

hoa đẹp quá anh Cù ơi .

hình như em thấy anh Cù có nợ với em Lan hay sao mà tối ngày thấy quấn quýt ben Lan không hà , sao anh không chia sẽ chúc tình thương đến em Mai hay em Đào……..?

Cây 351 của anh T(tt)

và cây 351 của tiasg và theo ảnh thì có lẽ hai cây là cùng nguồn gốc (theo cảm nghĩ chủ quan)

bây giờ mời các bạn xem chơi hình ảnh cây HC 47,cây này tên có đúng như vậy hay không thì chưa biết nhưng nếu muốn mua nó thì anh em hay hỏi người bán là mua cây HC 47 của anh Long Phú Nhuận,thôi thì ta cứ gọi thế

ảnh sưu tầm trên net

cũng là nó HC 47 ,ảnh anh Trung (Hà Nội)

và một cây nữa ,có lẽ cũng là nó luôn(cảm quan nhìn theo hình hoa) nhưng tên thì hơi khác HC 41 và còn mang thêm cái đuôi nữa HC 41 Mắt Bướm (ảnh bcphuong,arowana)

đó là cây Vàng ông Sỹ

theo anh em chơi trước sở dĩ cây lan mang tên đó là vì cây nở rất đẹp tại nhà Ông Sỹ ở Thủ Đức nên mang tên ông và nhiều anh em cho rằng tên khoa học của nó là cây Golden Sliiper x George Angus

tuy hoa không to lằm chỉ khoảng 14 cm trở lại nhưng thật sự là em nó rất duyên dáng

ảnh hoa

theo nhiều anh em cho rằng vàng ông Sỹ chỉ có cây nguyên gốc của ông Sỹ mới đẹp những cây cùng tên thì hoa không đạt bằng và đó là cây lá nhỏ so với những cây cùng tên khoa học,tuy nhiên khi hỏi bạn VĐ ,là người mua lại chính cây lan của Ông Sỹ khẳng định rằng cây VOS nguyên gốc lúc mua ,lá cũng to đùng như những cây khác và hoa đạt hay không theo Cù thì cũng do mùa hoa và cách trồng cây mà thôi

【#4】Những Kinh Nghiệm Chăm Sóc Hoa Lan Chuẩn Nhất

Ngày:11/06/2019 lúc 11:57AM

Hoa lan là một loài hoa rất đẹp và được rất nhiều người chơi hoa kiểng săn đón thường xuyên và nhiều nhất hiện nay. Hiện nay, trên thị trường có rất nhiều loại hoa lan với nhiều hình dáng, màu sắc hoa và hương thơm khác nhau.

Cùng một giống hoa lan, cùng trồng ở một nơi nhưng sự sinh trưởng của chồi, rễ lá và sự ra hoa cũng như hương thơm cũng khác nhau xa. Thậm chí, một số trường hợp phổ biến nhất thường thấy với người chơi lan hoặc những người mới tập tành “bước vào nghề” chơi hoa lan như:

Bây giờ chúng ta cùng đi vào vấn đề chính của bài viết hôm nay. Đó chính là ” Những kinh nghiệm chăm sóc hoa lan“.

Hiện tượng phong lan (hoa lan) không ra hoa?

Để trả lời cho câu hỏi này một cách chính xác nhất, chúng ta cùng tìm hiểu bản chất của việc ra hoa ở phong lan, những điều kiện cần và đủ để phong lan ra hoa.

Có 03 điều kiện cần và đủ để ra phong lan ra hoa bao gồm:

+ Tuổi sinh trưởng của lan hay còn gọi là Phong lan đến giai đoạn ra hoa

+ Phân bón và dinh dưỡng thiết yếu để kích thích ra hoa

+ Ánh sáng và các điều kiện khác.

Phong lan đến giai đoạn ra hoa

Giai đoạn ra hoa của phong lan hay còn gọi là giai đoạn trưởng thành thành thục của phong lan. Thông thường, giai đoạn phát triển của hoa lan được chia ra làm 04 giai đoạn chính bao gồm: Cây con, sinh trưởng mạnh, trước ra hoa và giai đoạn ra hoa.

Phong lan muốn ra hoa được, chúng phải trải qua được các giai đoạn: cây con, sinh trưởng mạnh và trước ra hoa. Ở các giai đoạn này, bạn cần chăm sóc hoa lan thật kĩ càng cả về chế độ tưới nước lẫn dinh dưỡng và phân bón cho hoa lan.

Đến giai đoạn cây trưởng thành khỏe mạnh, chỉ cần nhận được “tín hiệu ra hoa” tự khắc các mầm ngủ của hoa sẽ bị đánh thức và hoa lan sẽ trổ một cách đồng loạt và tỏa hương thơm ngát với các màu sắc rực rỡ đặc trưng của từng loại hoa lan.

Dinh dưỡng và phân bón cho lan để kích thích hoa trổ

Như đã trình bày ở trên, chỉ cần đến giai đoạn sinh trưởng thành thục. Với những “tín hiệu ra hoa” được phong lan tiếp nhận qua “hàm lượng phân bón” là các mầm ngủ của hoa sẽ được đánh thức.

Trong giai đoạn kích thích ra hoa cho phong lan, thì hàm lượng N-P-K bạn chọn phải hợp lí. Ở giai đoạn này, Hàm lượng P (Lân) và Kali (K) phải cao hơn nhiều so với hàm lượng N (Nito).

Lân có nhiệm vụ đánh bật mầm ngủ hoa của phong lan, giúp phong lan nhận được tín hiệu để nở hoa, giúp hoa trổ một cách đều và đồng loạt hơn.

Một lưu ý nhỏ với bạn, nếu như giai đoạn ra hoa là cần thiết với hàm lượng Lân và Kali cao thì ở 03 giai đoạn trước đó bạn cần chăm sóc lan một cách chu đáo nhất về nhu cầu dinh dưỡng để đảm bảo rằng lúc hoa khi trổ sẽ đẹp, nở rộ và bền màu ở các cánh hoa hơn.

Ánh sáng có thật sự cần thiết cho sự ra hoa của phong lan?

Nếu nói 02 điều kiện trên là điều kiện cần, thì yếu tố ÁNH SÁNG – NẮNG là điều kiện đủ để hoa lan trổ hoa. Nếu chỉ đáp ứng được 02 điều kiện trên thì việc ra hoa của phong lan chỉ đạt 50%. Điều quan trọng nhất đối với sự ra hoa của phong lan đó chính là ánh sáng.

Tuy nhiên, chế độ ánh sáng (nắng) ở từng loại hoa lan khác nhau là khác nhau hoàn toàn. Có những loại hoa lan chỉ cần 30% – 40% để kích thích sự ra hoa, có những loại hoa lan cần 50% nắng để ra hoa có những loài hoa lan cần đến 70% hoặc thậm chí 100% ánh nắng để kích thích sự ra hoa của chúng.

Có phải bạn đang tự hỏi rằng “Vậy hoa lan bạn đang trồng cần bao nhiêu nắng để ra hoa không?”. Đừng quá lo lắng, Nông Nghiệp Phố sẽ tiết lộ ngay một kinh nghiệm để bạn có thể biết được thật sự loại hoa lan nào cần lượng ánh nắng bao nhiêu để ra hoa.

Cụ thể như sau, với một số loại lan đặc trưng cần lượng ánh nắng tối thiểu để ra hoa như:

+ Lan hồ điệp cần 30% ánh nắng cho quá trình sinh trưởng và ra hoa của chúng

+ Lan Cattleya cần 50% ánh nắng cho quá trình sinh trưởng và ra hoa của chúng

+ Lan Wanda, Denrobium, Sobralia,.. cần 70% hoặc 100% nắng để ra hoa.

Có một điểm chung nhất bạn có thể hiểu rõ là Lượng ánh sáng cần thiết cho quá trình ra hoa của phong lan đó chính là độ dày, hình dáng và kích thước lá của các loại lan: Lan có độ dày, bản lá rộng thì cần lượng nắng ít trong quá trình sinh trưởng và ra hoa. Ngược lại, lá dài và mỏng hơn, hẹp về bề ngang thì cần nhiều nắng hơn.

Ba yếu tố kể trên là ba yếu tố hay xảy ra nhất và dễ xử lý nhất. Ngoài các trường hợp trên thì còn nhiều yếu tố khác nữa làm phong lan không ra hoa được.

Cách chăm sóc cho bộ lá của phong lan khỏe mạnh

Có 03 thứ mà bạn cần quan tâm khi chơi phong lan đó chính là: Lá, rễ và hoa của phong lan. Bộ lá khỏe mạnh, rễ mập mạp thì hoa của phong lan mới nở đẹp.

Để bộ lá của hoa lan khỏe mạnh ta cần quan tấm 02 điều: Dinh dưỡng cho lá và phòng chống các bệnh trên lá của hoa lan.

Dinh dưỡng thiết yếu cho lá xanh mượt và khỏe mạnh

Để có một bộ lá khỏe mạnh, bạn cần cung cấp đầy đủ dinh dưỡng thiết yếu cho hoa lan. Như đã đề cập phía trên, giai đoạn phát triển của hoa lan chung quy trải qua 04 giai đoan chính yếu đó.

Bộ lá của hoa lan cần được chăm sóc ngay từ giai đoạn ban đầu cho đến trước giai đoạn ra hoa. Với giai đoạn này, phân bón bạn cần cung cấp phải đầy đủ dinh dưỡng như sau: Nito thật sự rất cần thiết cho sự phát triển các bộ phận và nhất là lá của hoa lan.

Phân bón cho lan trên thị trường hiện nay được chia ra thành các dòng như: Phân dạng tan chậm dùng để đặt ở gốc của hoa lan và dòng phân bón dạng phân bón lá – tưới hoặc phun cho lan.

Một kinh nghiệm nhỏ để giúp bộ lá của lan khỏe mạnh, bạn cần quan tâm các điều kiện sau:

+ Thử nghiệm xem thực sự hoa lan bạn đang trồng “hợp” với phân dạng tan chậm hay dạng bón qua lá.

+ Nếu dùng thử nghiệm, tốt nhất trong một thời gian ngắn không thử nghiệm nhiều loại phân mà cách ly để đảm bảo rằng mức độ hiệu quả của từng loại phân mà bạn thử nghiệm.

+ Nên pha loãng các loại phân bón và tưới thành nhiều đợt. Tuyệt đối không tưới hàm lượng cao với mật độ tưới dày đặc sẽ làm hoa lan bị ngộ độc phân bón.

+ Một vài dòng phân bón có hàm lượng NPK giống nhau để kích thích phát triển bộ lá, nhưng một số loại lan thích hợp với dòng phân NPK nhãn hiệu này hoặc nhà sản xuất này hơn so với nhà sản xuất kia. Điều này cũng có thể do hàm lượng các chất bổ sung hoặc TE được nhà sản xuất thêm vào hợp với giống lan đó.

Các dấu hiệu bệnh trên lá hoa lan và cách khắc phục

Bệnh xuất hiện trên lá của hoa lan có rất nhiều biểu hiện và nhiều loại bệnh khác nhau. Một số bệnh hoặc biểu hiện bệnh trên lá của hoa lan thường gặp như:

Hiện tượng lá mềm nhũn và nhăn nheo trên lan

Nguyên nhân: Nguyên nhân chính xác của trường hợp lá mềm nhũn và nhăn nheo đó chính là rễ hoa lan bị bệnh. Nguyên nhân rễ bệnh sẽ dẫn đến trường hợp hút nước kém và từ đó làm lá mềm và nhăn nheo.

Cách khắc phục: Lấy hoa lan ra khỏi chậu, cắt tỉa rễ bị thối hoặc hỏng. Tiến hành dùng Diêm sinh (Sulfur) rắc vào gốc rồi bỏ vào túi nylon. Sau đó, đặt chúng ở nới mát mẻ đến khi ra rễ trở lại thì tiến hành cho hoa lan vào chậu trồng trở lại.

Hiện tượng đầu lá của phong lan bị cháy

Nguyên nhân: Nguyên nhân chính của trường hợp này bao gồm hai lí do: Bón phân với liều lượng quá nhiều hoặc lượng muối tồn đọng lại trong chậu trồng sau quá trình bón phân.

Cách khắc phục: Với trường hợp thứ nhất, ta nên giảm hàm lượng bón phân lại và pha thật loãng phân bón. Trường hợp thứ hai, ta tiến hành dùng muối EPSOL SALT (MgSO4) pha 1 muỗng cho 1 gallon nước ( ~3,8 lít nước) và tưới thật đẫm vô chậu trồng lan, tiến hành xả nước sạch vào chậu sau đó để ráo. Việc này nên tiến hành mỗi tháng một lần để tránh muối tồn đọng trong chậu.

Hiện tượng lá của phong lan bị đốm đen hoặc đốm vòng

Nguyên nhân: Nguyên nhân chính của trường hợp này bao gồm hai lí do: Điều kiện môi trường thay đổi đột ngột làm vi khuẩn và nấm xuất hiện mạnh và lí do thứ hai đó chính là virus.

Cách khắc phục: Với trường hợp do nấm gây ra, bạn có thể mua các loại thuốc kháng nấm hoặc thuốc tẩy rửa nấm mốc như: Benlate (benomyl), Daconil hoặc các dòng tẩy rửa DONA AR 200S,.. Nếu bệnh lá do virus chỉ có cách hủy bỏ phong lan đó để tránh lây nhiễm sang giò lan khác.

Nguyên nhân: Rụng lá trên phong lan thường là do lá già, do thiếu nước hoặc lan không có các củ già.

Cách khắc phục: Lá già rụng là việc bình thường, bạn không cần lo lắng với trường hợp này. Với trường hợp thiếu nước, không cócủ già là do các củ già là bầu chứa nước. Nếu thiếu nước, củ non sẽ đi hút nước ở củ già làm lá sẽ rụng đi.

Các loại giá thể trồng lan nào phù hợp với loại lan?

Giá thể trồng lan hiện nay được tìm hiểu và đã được ứng dụng để trồng các loại lan một cách đại trà.

Các loại giá thể trồng lan được dùng nhiều nhất hiện nay bao gồm: Vỏ thông, Dớn mềm chile moss, than củ, vỏ đậu phộng, xơ dừa – vỏ dừa, viên đất nung (sỏi nhẹ),..

+ Khả năng thông thoáng của giá thể có tốt không?

+ Khả năng giữ nước và điều tiết nước của giá thể trồng lan có tốt không?

+ Cấu trúc lỗ xốp và mật độ lỗ thoáng khí của giá thể trồng lan.

Nếu giá thể trồng lan quan trọng với phong lan thì chậu trồng lan cũng không kém phần quan trọng. Hiện nay, thị trường có rất nhiều loại chậu trồng lan được bán để người chơi lan có thể lựa chọn bao gồm: Chậu nhựa trồng lan, chậu gỗ trồng lan, chậu đất nung trồng lan,… Mỗi một loại chất liệu có những điểm ưu khác nhau và phù hợp với từng đặc tính và bộ rễ của phong lan.

Thông thường nhất, người trồng lan lựa chọn chậu trồng lan theo các tiêu chí như sau:

+ Chậu nhựa trồng lan: Giá rẻ, nhẹ và gọn ràng hơn. Tuy nhiên, độ thoáng khí và tính thẩm mĩ không được cao. Nhất là đối với các loại lan quý hiếm.

+ Chậu đất nung: Chậu đất nung có khả năng giữ ẩm tốt, có tính thẩm mĩ trung bình. Nhưng điểm nhược lớn nhất của chậu đất nung đó là sự đọng muối ở chậu, chậu đất nung rất dễ vỡ nên tùy từng loại lan mà bạn nên lựa chọn cho phù hợp.

+ Chậu gỗ trồng lan: Loại chậu này có ưu điểm lớn nhất đó là sự thông thoáng, tính thẩm mĩ cực kì cao, sang trọng và phù hợp nhiều loại lan. Nhược điểm lớn nhất đó là chất liệu gỗ sẽ dễ mục với các loại gỗ có đặc tính thấp hoặc trung bình.

Nếu có bất kỳ thắc mắc gì về trồng lan tại nhà, đừng ngần ngại mà hãy liên hệ ngay đến trang Web: chúng tôi hoặc gọi điện trực tiếp đến Hotline: 0963065386 để được tư vấn hoàn toàn miễn phí.

【#5】Cách Trồng Các Loài Lan Thuộc Giống Cattleya

Cattleya là một trong những giống lan đẹp nhất trong họ Orchidaceae với rất nhiều loài xuất phát từ Châu Mỹ ước tính khoảng 65 loài ( chưa tính đến những cây lai ). Đây là loại lan có nhiều giống nhất trong họ lan, kích thướt hoa lớn từ với bề rộng từ 15 – 20cm và màu sắc thì cực kỳ phong phú.

Ở Việt Nam Cattleya được dùng với một nghĩa rất rộng không chỉ bao gồm Cattleya nguyên thủy, giống Laelia, các Cattleya cùng giống mà còn dùng cho cả các Cattleya lai. Ví dụ như Brassolaelio – Cattleya, Laelicatteya, Sophrocattleya…

Xét trên phương diện thương mại, Cattleya được chia thành 2 nhóm như sau:

– Nhóm Cattleya một lá: Thường là giả hành mang một lá duy nhất ở đỉnh, một số trường hợp thì giả hành cũng có thể mang 2 lá. Đây là nhóm có hoa cô độc, h oa to và thường rất đẹp. Nếu được chăm sóc ở điều kiện tốt nhất thì nhóm lan này cũng có thể cho ra 3 hoa một lúc với những cánh hoa to tròn và đẹp vô cùng.

– Nhóm Cattleya hai lá: Nhóm này thì giả hành thường mang ở đỉnh hai lá, với những loài cá biệt có thể có đến 3. Đây là nhóm Cattleya một lá có hoa chùm rất đẹp những cánh hoa bé xinh tạo thành chùm với hương sắc không kém gì nhóm có những bông to. Nếu được trồng và chăm sóc đúng tiêu chuẩn thì lan sẽ ra hoa với một chùm lên đến 12 hoa.

Có thể nói đây là một trong những loại lan tuyệt đẹp, hoa thường có mùi thơm nhưng lại chống tàn và ngắn nhất có thể kể đến là loài Cattleya Mantini chỉ có thời gian nở hoa trong một tuần lễ. Nhưng với những loài khác thuộc giống này thì thời gian nở hoa thường là nửa tháng, với những loài cá biệt có thể đạt đến 3 tuần lễ.

Cattleya là một trong những giống đa thân, cây mang rất nhiều hành giả có thể dự trữ nước và chất dinh dưỡng. Lan có rể nhỏ và dài thường mọc từ căn hành và bám chặt vào giá thể. Cây phát triển theo chiều ngang và với điều kiện chăm sóc bình thường thì trung bình một cây lan có thể cho ra đời từ 2 đến 3 giá hành mới. Nếu ở điều kiện tốt hơn thì có thể lan có từ 5 – 6 giả hành.

1. Nhiệt độ, độ ẩm và lượng nước tưới cho lan Cattleya

Là giống lan có thể sống được ở vùng nóng và cả những vùng ôn đới, đặc biệt đây là giống lan rất phù hợp với khí hậu cũng như thời tiết Việt Nam. Chính vì thế có thể thấy giống lan này được trồng và phát triển rộng ở rất nhiều nơi trên khắp các tỉnh thành.

Cattleya phát triển tốt nhất ỏe không khí mát và ẩm, nhiệt độ lý tưởng của loài lan này chính là 21 vào ban ngày và 16 o vào ban đêm. Và vùng thích hợp nhất cho loài lan này chính là vùng Bảo Lộc. Tuy nhiên loài lan này cũng có thể tăng trưởng và phát triển ở những vùng có nhiệt độ cao hơn nhiệt độ lý tưởng vào ban ngày là 8o và vào ban đêm là 5o và đó cũng là nhiệt độ bình thường của các tỉnh phía Nam.

Nhưng với nhiệt độ phù hợp với điều kiện sống thì Cattleya vẫn phát triển tốt hơn. Bằng chứng là những nhà vườn trồng lan ở Đà Lạt thường ít sử dụng phân bón nhưng những cánh hoa vẫn có kích thướt lớn hơn so với cùng một loài được trồng tại Hồ Chí Minh.

Ẩm độ tương đối cần thiết cho sự phát triển của lan là 40 – 70%. Bạn cũng cần phải tưới nước thường xuyên để tăng cường độ ẩm cho vườn lan. Tuy nhiên với đặc điểm là có giã hành mập có thể dự trữ nước tốt nên bạn cũng nên lưu ý khi tưới nước. Không nên tưới quá nhiều sẽ khiến cây bị ngập nước, bạn cũng có thể tưới nước bằng cách nhỏ giọt vào chậu cũng là một cách tưới vô cùng khả quang.

Cách tưới nước ở loài lan này thay đổi theo vùng . Ở khu vực thành phố hồ Chí Minh vào mùa mưa thì nên tưới ngày một lần vào lúc 10 giờ sáng. Và với mùa nắng thì nên tưới hai lần, một lần vào lúc 9 giờ sáng và một lần vào 10 giờ chiều. Vào mùa khô thì không khí giảm rõ rệch nên phải tăng cường số lần tưới.

Với Đà Lạt thì lan Cattleya sẽ được tưới khác so với ở khu vực Hồ Chí Minh, chỉ tưới 1 tuần/ lần vào mùa nắng và không tưới vào mùa mưa. Riêng với những khu vực phía Bắc với mùa khô ngắn, và từng vùng có kiểu khí hậu khác nhau nên cách tưới phải được tận dụng cụ thể cho từng vùng.

2. Ánh sáng

Cattleya có nhiều loài khác nhau và sự che sáng cũng tùy theo từng loài. Mức độ che sáng từ 12000 – 20000 1m/m2 có thể áp dụng cho nhiều loài lan. Loài lan này cần ánh sáng nhưng không cần chiếu trực tiếp và giàn che bằng tôn nhựa thì vô cùng tốt cho loại lan này.

Trong những giàn lan thì không nên treo sát những chậu sát vào nhau và khoảng cách tốt nhất là từ 15 – 20 cm. Các chậu phải có khoảng cách thì cây mới có thể nhận đủ ánh sáng và không khí và đây cũng là phương thức ngăn chặn ốc sên vô cùng hiệu quả.

Nếu không có giàn che thì bạn nên trồng trực tiếp ở ngoài ánh sáng với điều kiện là các cây được trồng từ nhỏ ở các chậu, phải đặt sát vào nhau và khí hậu ở nơi đó phải mát và ẩm.Khi bạn trồng hoa phong lan Cattleya và thấy cây có những biểu hiện như cháy hay màu vàng, cây lùn thấp và rất cứng cáp là cây bị thừa ánh sáng. Ngược lại nếu thấy cây chậm ra hoa và khi ra hoa thì hoa thường gục xuống chính là cây thiếu ánh sáng.

3. Bón phân như thế nào là thích hợp cho Cattleya?

Cattleya có thể ra hoa ở bất kỳ mùa nào trong năm với điều kiện các bộ phận sinh dưỡng để phát triển thành một giã hành mới. Việc bón phân cho hoa lan ngoài mục đích duy trì sự sinh trưởng và phát triển của cây còn nhằm mục đích điều khiển sự ra hoa của giống này.

Là một loài phụ sinh vì thế bón phán cho Cattleya cách tốt nhất là bón phân bằng phương pháp phun sương lên toàn bộ cây sẽ tốt hơn rất nhiều so với việc tưới các cá thể vào cây. Nếu bạn có số lượng lan it thì cách tốt nhất để bón phân chính là phương pháp nhúng phân ngập là rất tốt.

Phân được bón là những loại phân vô cơ, có công thức 30-10-10 được tưới một lần hay 2 lần/tuần với nồng độ một muỗng cà phê pha trong 4 lít nước. Khi những giả hành chớm nụ hoa thì bạn nên bón các loại phân 10-20-20 với nồng độ cũng như chu kỳ như trên để đảm bảo được hoa đậu chắc chắn và hoa to đẹp.

Có thể dùng dùng phân vô cơ và hữu cơ hỗn hợp loãng sẽ tốt hơn trong sự tưng trưởng. Sinh tố B1 tưới với nồng độ loãng hàng ngày sẽ giúp cây phát triển nhanh chóng. Trong suốt mùa tăng trưởng một tháng bạn nên bón cho loại phân 10-20-30 để tạo một sự cứng cáp cho cây trước khi cây vào mùa nghỉ tháng 4, mùa này ta sẽ ngừng tưới phân hoàn toàn.

4. Cấu tạo giả thể

Cấu tạo của giả thể chính là điều kiện để quyết định sự phát triển của phong lan Cattleya và cấu tọa giá thể cũng thay đổi theo vùng và theo mùa trong năm. Với khu vực thành phố Hồ Chí Minh thì phương pháp tròng trên thân cây sống và thân cây chết chính là lớp vỏ của thân được trồng.

Còn với phương pháp trồng chậu thì giả thể phải thật thoáng, nếu quá thể quá bí bít có thể khiến cho cây lan dễ bị chết và thối rễ, nhất là trong mùa mưa. Một giá thể tốt nhất cho Cattleya chính là phần đáy thoáng với khả năng chống được sự úng nước cũng như bề mặt hơi khít kín.

Vùng lạnh thì cấu tạo của những giá thể quá thông thoáng cũng sẽ bất lợi cho sự sinh trưởng cũng như phát triển. Vì khi nhiệt độ lạnh và nhất là bào ban đêm thì những đầu rễ 7đui đi và bộ rễ teo dần, cây phát triển èo uột.

5. Mùa nghỉ của Cattleya

Cattleya là một trong những giống lan có mùa nghỉ, với thời tiết Việt Nam thì mỗi năm loài lan này thường nghỉ một tháng. Ở các tỉnh phía Nam là suốt tháng 4 và các tỉnh phía Bắc là trong tháng 1. Với những tỉnh bắt đầu từ Thuận Hải đến Thừa Thiên Huế mùa nghỉ của lan bắt đầu trong tháng 8.

Trong mà nghỉ thì cây không đòi hỏi dinh dưỡng hay nước tưới và chỉ nên duy trì lượng nước tưới ngày/1 lần. Cũng nên tăng độ che sáng 10% để có thể giảm nhiệt độ và với mùa nghỉ thì nhiệt độ càng thấp càng tốt.

6. Thay chậu và nhân giống

– Thay chậu

Sau thời gian khoảng 2 năm thì bạn nên thay chậu và việc thay chậu nên tiến hành đồng thời với việc nhân giống. Khi thấy giả hành bắt đầu mọc ra khỏi mép chậu thì bạn nên nghĩ ngay đến một chiếc chậu mới cho Cattleya.

Việc thay chậu tốt nhất là nên thực hiện vào đầu mùa mưa cây sẽ phát triển nhanh, và bạn cũng có thể thay vào bất cứ thời điểm nào cây cũng có thể phát triển tốt. Muốn thay chậu Cattleya ta ngâm chậu vào một chậu nước có pha thuốc ngừa rêu, trong khoảng thời gian 1 giời rêu sẽ tróc ra.

Tiếp đến bạn dùng kéo đã khử trùng cắt bỏ những rể thối và và với những rể quá dài thì bạn nên chừa lại một đoạn 10cm. Cuối cùng cột chặt cây lan vào chậu mới và đặt chậu vào chỗ ấm mát đến hki ra rễ. Lúc này bạn mới cho giá thể vào chậu và đưa chậu trở về vị trí cũ.

Sau khi đã thay chậu thì cây sẽ được phun dung dịch B1 và để cây khô không tưới nước trong vòng một tuần và lần tưới đầu tiên là dung dịch ANA 1ppm. Một lưu ý là bạn đừng bao giờ đặt giá thể vào chậu trước khi ra rễ. Trong trường hợp nếu bạn sợ giá thể có thể bị nhăn nheo thì bạn có thể đặt vài cục than có kích thướt to ở đó là đủ.

– Nhân giống

Để có thể nhân giống cho Cattleya bạn có thể nhân giống bằng cách chiết một lúc 3 giả hành. Đặc biệt Cattleya là loài có giả hành nhưng lại không có thân vì thế tách chiết 3 giả hành cây sẽ phát triển rất yếu. Nếu cây bị nhiễm bệnh, mắt trên căn hành bị hư thì có thể không tạo thành chồi ngọn.

Có rất ít trường hợp cây lan Cattleya với bộ rễ phát triển rất mạnh, lá xanh tốt nhưng các mắt trên căn hành bị hư thì có một vài chồi bằng hạt gạo hình thành trên giả hành ngay phần tiếp giáp với căn hành. Với những cây như vậy thì sẽ rất yếu khi nuôi dưỡng trở lại và cây muốn ra hoa phải có thời gian tối thiểu là 3 năm.

Nếu những loại cây Cattleya thuộc loại quý hiếm thì sự tachs chiết là điều vô cùng cần thiết, có thể chiết hai tép thành một và để nguyên tại chỗ. Khi cây đã hình thành giả hành mới và đủ trưởng thành thì ta có thể lấy ra trồng vào chậ mới.

7. Vấn đề sâu bệnh và những vấn đề khác

Với những loài thuộc giống Cattleya thì thường xuất hiện các loài sâu bệnh như loài sâu bệnh ánh màu nâu, các loài này thường bám vào lá, giả hành và cả những căn hành để hút nhựa. Tác hại hơn là những loại rệp này có thể bám vào những mắt ngủ và qua thời gian có thể làm những mắt này chết đi.

Lớp bên ngoài mà ta nhìn thấy của các loại rệp chỉ là những lớp vỏ che chở cho rệp. Muốn loại bỏ nó thì bạn nên dùng chính ngón tay kéo lệch vị trí của loại rệp này. Bạn nên phòng ngừa vì loại rệp này có thể sinh trưởng nhanh và gây hại không ít cho vườn lan nhà bạn.

Cánh dán và bọ trĩ cũng thường xuyên cắn phá rễ lan và thường xuất hiện ở những cá thể bằng sơ dừa, vỏ cây mục, dớn…Bạn có thể dễ dàng tiêu diệt chúng bằng các loại thuốc sát trùng như Bassa với nồng độ 1/100. Tốt nhất là bạn nên ngăn ngừa chúng theo chu kỳ 2 tháng một lần.

Ốc sên cũng là mối đe dọa cho vườn lan của bạn nếu lan trong vùng ẩm ướt, không những ăn hết rễ mà còn tiết ra những chất làm thối các chồi non mới mọc. Loại trừ ốc sên bằng cách trộn metandehit hay cải xà lách đặt trong rổ góc vườn, các loại ốc sên sẽ ăn xà lách ban đêm, ta dùng đèn dể bắt chúng.

Một vấn đề nữa của Cattleya chính là thối đọt hay thối lá và nguyên nhân có thể do sự cháy nắng. Tiếp sau đó các loại mầm bệnh và virut lan nhanh, nhiễm bệnh có thể thấy ở lá, giả hành hay những căn hành. Cách tốt nhất là bạn nên cắt bỏ những phần bị xâm chiếm và bôi lên vết cắt bằng Vadolin và Benlate cho đến khi không còn xuất hiện mầm bệnh nào nữa.

Tên cây: 24 Tân ThịXuất xứ:

Kích thước hoa: 12-16cm

Mùi hương:

Giá: gọi 0917 377 999

Tên cây: 330 Duy VTXuất xứ:

Kích thước hoa: 12-16cm

Mùi hương:

Giá: gọi 0917 377 999

【#6】Quan Điểm Về Vẻ Đẹp Hoa Lan Cattleya Cũ Và Mới

Những quan điểm cũ và mới mà hiện nay đã thay đổi và cập nhật rất nhiều qua những kỳ thi lan và cả thay đổi ở những vị giám khảo khó tính. Xu Thế phát triển vũ bão đã làm thay đổi rất nhiều quan điểm về cái đẹp của cattleya có lúc gần như đã đổi hoàn toàn.

Cách nhận định một hoa lan cattleya đẹp.

Tinh thần ôn cổ tri tân. Chúng ta nói về dòng lan cattleya cũ trước nhé.

Thật ra nói cũ cũng không xa lắm chỉ khoảng hơn năm năm trước quan điểm này vẫn còn nguyên giá trị. Chỉ mới thay đổi gần đây vì nhiều lý do. Lý do tích cực có tiêu cực có và sẽ lần lượt kể ra, bây giờ đi vào chi tiết nhé.

► Hình 1: Với ảnh hoa trên ,bạn thấy chúng ta có hai tam giác đều.

Một màu đỏ và một màu đen. Ngày xưa đã được xem là một chuẩn mực về kết cấu chuẩn của cánh hoa và lưỡi (môi hoa) lan cattleya. Cũng như cách sắp xếp hợp lý tam giác đều của đài hoa hình tam giác đều là đẹp nhất.

Với lan cattleya quan điểm về vẻ đẹp của lưỡi hoa đầu tiên lưỡi phải mở đều đặn từ trong ra ngoài ,phần cuống lưỡi dù túm vào chút ít cũng là không đẹp. Lưỡi hoa lan cattleya có thể vuông ,chữ nhật hay tròn ,miễn là mở hết thì được xem như đẹp.

► Ảnh 2: Lưỡi bông cattleya này mở ,lưỡi hoa tròn hơn.

► Ảnh 3: Cũng là bông lan cattleya lưỡi mở dạng khác.

Một số anh chị chơi lan cũ cho rằng lưỡi tròn là đẹp nhất vì hình dáng lưỡi ví vụ ảnh cây Cọp Đài Trung.

► Ảnh 4: Nhưng một số lại cho rằng phải hơi dài một chút thì duyên dáng hơn ví dụ cây 351 Obama.

Bây giờ mình nói về chông cánh. Những anh em chơi cattleya thường ưa thích có một cây lan chồng cánh ,nghĩa là hai mép cánh chồm đè lên nhau càng nhiều càng tốt và phần chồm lên đó che kín cánh đài sau là hay nhất.

► Ảnh 5: một ví dụ về một bông lan cattleya chồng mép cánh.

► Ảnh 6: Đã có chồng cánh thì bây giờ là hoa hở mép cánh (viền vàng mình vẻ ).

Để bộc lộ chổ hở và được xem là không đẹp của lan cattleya.

Hiện nay về bộ cánh hoa lan thường có các loại sau:

– Cánh ngang,hai cánh coi như trục mỗi cánh nằm trên đường chân trời ,cánh hoa có thể bầu hay nhọn. Cánh ngang thường ít được ưa thích vì khó tạo thành hình tam giác đều như đã nói ở những bài đầu.

► Ảnh 7: Ảnh về bông lan cattleya cánh ngang mình vẽ thêm trục ngang của cánh hoa màu đỏ ,màu xanh coi như đường chân trời.

► Ảnh 8: Cánh bị dựng,trục cánh hoa vượt quá 30 độ so với đường chân trời.

Trục vượt quá 30 độ càng nhiều bị xem là càng xấu.

► Ảnh 9: Bây giờ mời các bạn xem lại Hoa cây 351 này.

Các trục cánh phân bố rất đẹp coi như góc tại tâm đều là 120 độ. Đây được coi là một tiêu chuẩn đẹp của lan cattleya. Ngay cả hiện nay với những anh em chơi lan dù rất lâu.

► Ảnh 10: ảnh TUANKHANH

Nếu chỉ nhìn trên đây các bạn sẽ thấy hoa khá đạt,tròn. Kín màu tốt tên cũng tốt. Tuy nhiên ở ngoài đời mặc dù cũng đúng như tên nhưng lại có vài nhược điểm khiến cho cây muốn đi vào quên lãng.

– một là hoa nhỏ

– hai là màu sắc bông cattleya thật kém tươi

Ảnh 11:Blc Haadyai Delight x Lc Tainan City

Mời các bạn xem qua ,rất cân đối ,ảnh của anh Dũng (TD) nói về kết cấu em này khá ổn ,mời các bạn xem chơi.

► Ảnh 12: hình cây Blc Eagle Eye

Với quan điểm ngày xưa ,lưỡi tròn đẹp hơn lưỡi vuông,lưỡi vuông đẹp hơn lưỡi chữ nhật ,xếp sau cùng là lưỡi ống.

Khi chúng ta đi thi cây lan lưỡi ống coi như là rất nặng tội. Dù nhiều hoa ,hoa mới ,hoa to cũng khó có thể đoạt giải. Vì thế có một thời đi thi phải ép cái lưỡi banh ra theo tiêu chuẩn làm hoa lan cattleya nhiều cây nhìn vào rất buồn cười vì coi giả tạo và mất đi cái vẻ tự nhiên của nó.

Và còn có thêm quan điểm về màu:

– Đỏ thì giá trị hơn trị hơn vàng.

– Vàng thì giá trị hơn cam.

– Cam thì giá trị hơn tím.

– Tím thì giá trị hơn trắng.

– Trắng thì giá trị hơn xanh

và xanh thì giá trị hơn lem lem

Bảng phân màu đó là quan điểm ngày xưa của anh em chơi lan mà thôi (tất nhiên không phải là quan diểm của mọi người)

► Ảnh 13 Ảnh 14: Ví dụ chỉnh hoa cho đẹp theo quan điểm xưa. Do quan điểm trên nên một số em lan trước khi ra trường thi phải đi chỉnh sửa nhan sắc cho phù hợp với quan điểm chung.

Uốn sửa hoa phức tạp hơn rất nhiều so với bonsai.

Thông thường sẽ để lại chút tì vết nếu nhìn kỹ. Tuy nhiên ngày xưa chuyện này coi như là dĩ nhiên ở các hội thi. Còn bây giờ ,để tì vết lại thì sẽ bị trừ điểm khi đi thi và với kỹ thuật sửa hoa tiên tiến của các cao thủ hiện tại khó mà phát hiện.

Nhiều năm về trước những cây lan cattleya hoa nhỏ. (cattleya mini ,theo cách gọi của Việt nam) hầu như không được quan tâm ở người chơi lan tài tử và chuyên nghiệp do hoa nhỏ. Màu sắc kém chủng loai ít phong phú.

Nhưng với thời buổi công nghiệp hiện đại. Không gian đô thị chật hẹp và tính siêng hoa. Thêm nhiều chủng loại đa dạng về màu sắc. Ngày nay ở mỗi kỳ thi lớn hay nhỏ đều có lan cattleya mini và đang manh nha tách riêng để thi không chung với cattleya hoa lớn.

► Ảnh 15: Và cây được quan tâm và nâng giá đầu tiên là cây Lc. Loogtone x Eplc. Don Herman.

► Ảnh 16: Eplc. Don Herman.

► Ảnh 17: những cây Cattleya mà số lượng hoa làm say đám lòng người,ảnh lấy từ Facebook,không rõ tác giả.

Đó là quan điểm cũ thôi bây giờ cải tiến nhiều hơn ở Ban Giám Khảo thành phố.

Bây giờ hình như bố cục, ấn tượng ban đầu, nhiều hoa, hoa chỉnh chu , màu sắc tươi sáng hình như dễ mang giải về hơn.

Nói chung ,ấn tượng tổng thể rất quan trọng.

– Lem cũng hay, tuy nhiên lem viền ,lem nổi bật trên nền màu hoa, lem sọc rõ Cù vẩn thích hơn là lemlem. chẳng rõ màu sắc và lem nhợt nhạt.

– Thật ra khi đạt tới vẻ đẹp chuẩn mực, màu nào cũng đẹp, cho rằng màu này đẹp hơn màu kia theo mình là chưa chính xác. Duy có điều cây có màu tím thì thường giá chưa cao bằng màu khác.

Còn một điều nói ra thì tức cười nhưng là sự thật, cứ cái ông nào đang làm giá cây nào thì màu cây ấy sẽ lên ngôi .

– Ngày nay kiểu chơi cattleya rất đa dạng. Đẹp kiểu truyền thống ,to tròn ,kết cấu đẹp màu sắc tươi sáng rõ ràng thì với Cattleya rừng và mini cũng được quan tâm. Được ưa chuộng là những cây cattleya rừng, nhiều hoa. Cây lan Cattleya mini màu sắc sặc sỡ lạ mắt bất chấp hoa to hay nhỏ.

【#7】Phát Triển Tốt Với Nghề Trồng Hoa Lan

Anh Lê Thành Trung, ngụ khu vực 3, phường An Khánh, quận Ninh Kiều đã có thời gian hơn 5 năm gắn bó với nghề trồng hoa lan. Ban đầu, chỉ mua lan về trồng cùng một người anh cho vui, nhưng khi có dịp được trò chuyện, tìm hiểu về các loại hoa lan với một người trồng lan chuyên nghiệp, anh Trung đã bén duyên với việc kinh doanh, rồi yêu thích loài hoa tao nhã, tinh tế và vô cùng quyến rũ này. Đến nay, hoa lan đang đem lại nguồn thu nhập chính cho anh Trung. Anh Trung thiết kế tiểu cảnh với một số loại lan mini.

Anh Trung chia sẻ: “Tôi học hết THPT rồi làm thuê nhiều việc ở nhiều nơi. Đến năm 2014, nhờ đi mua lan mà có duyên gặp được một bạn trẻ trồng lan đã truyền cho tôi cảm hứng kinh doanh loài hoa này. Thêm ở nhà có người anh mê lan, tôi có thêm điều kiện thuận lợi tìm hiểu nhiều hơn về hoa lan. Ban đầu, tôi chỉ tìm mua những giò lan trổ hoa đẹp, giá mềm về bán lại cho người chơi lan khắp nơi qua mạng xã hội. Tiếp xúc với hoa lan thường xuyên, tôi dần trở nên mê loài hoa có vẻ đẹp đài các này hồi nào không hay. Vậy là, ngoài việc sưu tầm, mua lan về bán lại, tôi còn mua để dành chơi. Cứ thế, số lan trong vườn tăng lên từng ngày”.

Từ giữa tháng 9-2019, với số vốn khoảng 500 giò lan các loại, anh Trung và người anh bắt tay cùng phát triển mô hình vườn lan phục vụ kinh doanh. Đáp ứng nhu cầu người thưởng hoa – đối tượng khách hàng nhiều nhất – anh Trung chủ yếu sưu tầm, trồng, chăm sóc các loại hoa lan có 3 ưu điểm: dễ chăm sóc, cho hoa đẹp và siêng trổ hoa. Nói đến thu nhập từ nghề trồng lan, anh Trung chỉ vườn lan gần như kín mít chỗ từ dưới đất đến độ cao hơn 2m, nói: “Có bao nhiêu vốn tôi đổ hết vào đây luôn đó. Nào là đầu tư làm giàn, lưới che, mà tốn kém nhất vẫn là sưu tầm các giống lan đặc biệt, giá trị cao về trồng, chăm sóc để thỏa mãn sở thích và sự tò mò về vẻ đẹp của các giống loài hoa lan. Mỗi khi sưu tầm được một giống lan mới, độc đáo thì niềm vui và sự gắn bó với nghề của anh Trung lại nhân lên bội phần. Đến nay, 2 vườn lan với tổng diện tích khoảng 350m 2 của anh em anh Trung đã quy tụ hàng ngàn giò lan các loại. Trong đó, dòng dendro khá phong phú về chủng loại: bà liễu, bò tím, gà mổ, dazang, hổ mang chớp, pensoda, chớp bịp, caesar alba,… Ngoài ra, còn nhiều loại lan khác: hồ điệp, ngọc điểm, cattleya, giả hạc, vũ nữ,… Để cứu vãn tình hình “chật như nêm” của các giò hoa lan, mấy ngày nay, anh Trung đang mở thêm vườn lan thứ 3 với diện tích chừng 150m 2, cũng ở khu vực 3, phường An Khánh.

Theo anh Trung, trồng lan không khó, chỉ cần người trồng siêng chăm sóc, mà yêu cầu này thì bất kì ai, hễ yêu hoa lan đều làm được. Tuy nhiên, để “đào sâu” vào nghề thì đòi hỏi người trồng cần có tính kiên nhẫn, chịu khó mày mò. Anh Trung đã nhiều lần thử nghiệm mua hoa lan vùng khí hậu khác về thuần lại để có thể bổ sung vào vườn hoa những giống mới, lạ và hấp dẫn nhưng không ít loại phải chờ đợi mỏi mòn từ 3-4 năm mới thấy được mặt hoa. Rủi ro trong nghề còn phải kể đến việc sưu tầm lan cho kết quả không như mong muốn khi giò lan mua về sau thời gian dài chăm sóc, trổ hoa không như giới thiệu của người bán. Chưa kể thời gian đầu mới vào nghề, kinh nghiệm chưa nhiều, không nắm hết đặc tính sinh trưởng, phát triển và hấp thụ dinh dưỡng của từng loại lan nên việc chăm sóc, bón phân, trị bệnh trên lan không đúng cách, khiến lan bị hao hụt. Cho đến bây giờ, dù đã có hơn 5 năm kinh nghiệm trong nghề nhưng anh Trung không dám hời hợt trong việc lựa chọn các loại phân bón, thuốc trừ bệnh cho hoa lan. Và mỗi ngày, thời gian làm việc ở vườn lan của anh có khi kéo dài đến tận 10-11 giờ đêm.

Anh Trung cố định nhành hoa để lan tiếp tục khoe sắc lâu nhất có thể.

Để thuận lợi hơn trong việc chăm sóc, kinh doanh hoa lan, ngoài việc theo dõi, học hỏi kiến thức, kinh nghiệm từ anh em, bạn bè có kinh nghiệm trong nghề, anh Trung còn đăng ký tham gia các hội, nhóm hoa lan trên mạng xã hội. Anh Trung cho biết: “Bên cạnh 4 điểm vườn thường xuyên gắn kết tại TP Cần Thơ, tôi còn tranh thủ đi sưu tầm thêm loại hoa mới tại các vườn ở các tỉnh lân cận: Vĩnh Long, An Giang, Đồng Tháp, Hậu Giang”. Tại vườn anh Trung, với những giò lan đã trổ hoa, tùy từng loại, có giá dao động từ 50.000 đồng đến vài triệu đồng/chậu. Còn lan giống, chưa trổ hoa có giá dao động từ 15.000-200.000 đồng/chậu. Có đăng bán hoa lan qua mạng xã hội nên khách hàng của anh Trung khắp xa, gần. Tết Canh Tý 2021, có khách đặt mua hoa lan của anh Trung từ tận Vũng Tàu, Cà Mau và các tỉnh lân cận. Để có thêm lợi nhuận, mỗi khi mua được giống hoa mới, đặc biệt là các loại lan rừng giá trị cao, anh Trung chăm sóc cẩn thận và chờ xem mặt hoa để đánh giá chất lượng rồi tự nhân giống thêm. Ngoài ra, anh lên mạng học cách thiết kế chậu lan hồ điệp để phục vụ khách mua làm quà tặng các dịp lễ, Tết hay khai trương, sinh nhật,…; nhập về các vật tư và nguyên liệu phục vụ trồng lan để bán lại cho những người có nhu cầu mua hoa về tự trồng, chăm sóc. Mấy tháng nay, anh Trung còn mày mò thiết kế sản phẩm tiểu cảnh với một số loài hoa lan mini, tạo thêm nét độc đáo, mới lạ cho khu vườn.

Tháng 9-2019, anh Trung đem hoa lan vườn nhà tranh giải tại Hội thi Hoa lan TP Cần Thơ mở rộng và đoạt giải Khuyến khích. Anh Trung cho biết: “Với ưu điểm rất đa dạng về chủng loại và là loài thực vật có sức sống mãnh liệt lại thường cho hoa rất đẹp, hoa lan hiện là lựa chọn của rất nhiều người thưởng hoa từ thành thị đến nông thôn. Vì thế, thị trường hoa lan vẫn còn đất phát triển, quan trọng là chủ vườn kinh doanh thường xuyên sưu tầm giống mới, lạ, giá cả hợp lí và tận tình hướng dẫn khách hàng cách chăm sóc hoa thật tốt”.

Bài, ảnh: MỸ TÚ

【#8】Giới Thiệu Về Hoa Lan

Trong muôn ngàn loài hoa đua hương khoe sắc mà thượng đế đã ban cho loài người chúng ta, hoa lan được người Á Châu liệt vào hàng Vương giả chi hoa. Hoa lan Disa uniflora được mệnh danh là: Hoa của thượng đế (The flower of the God), lan Cattleya là Nữ hoàng của loài hoa (Queen of the flowers), hoa lan Angraecum sesquipedale là: Ngôi sao của thành Bê-lem (The star of Bethlehem), lan Brassavola nodosa: giai nhân trong bóng đêm.

Việt nam, quê hương của chúng ta cũng là quê hương của khoảng trên 140 loại hoa lan chia ra chừng 1000 giống nguyên thủy. Những cây lan này sinh sản tại các vùng rừng, núi Cao bằng, Cha pa, Lào Kay, Huế, Hải Vân, Quy nhơn, Kontum, Pleiku, Ban mê thuột, Phan Rang, Đà lạt, Di linh v.v… Trong số lan của Việt Nam có rất nhiều cây hiếm quý và có những cây trước kia chỉ thấy mọc ở Việt nam như cây lan nữ hài Paphiopedilum delenati, cánh trắng môi hồng do một binh sĩ người Pháp đã tìm thấy ở miền thượng du Bắc Việt vào năm 1913 sau đó người ta cũng tìm thấy tại Trung Việt vào năm 1922 và rồi mãi cho đến năm 1990-1991 mới tìm lại được ở Khánh hòa.

Gần 50 năm tuyệt tích, cây lan này đã làm giầu cho một số nhà trồng tỉa người Âu, đã cấy giống, gieo hạt, và bán ra với một giá khá cao.

Joao de Loureiro, một nhà truyền giáo đã tìm thấy cây lan Giáng hương quế Aerides odorata tại một vùng gần Huế và sau khi đi khắp một vòng Đông Nam Á châu, ông đã viết một một cuốn sách về các loại lan Aerides vào năm 1790. Một cây lan loại này giá bán tại Luân Đôn vào năm 1855 là 89 đồng Anh kim khoảng 225 Mỹ kim và một cây Vanda, giáo sư Phạm Hoàng Hộ gọi là Huệ Đà, nhưng những nhà chơi lan ở trong nước lại phiên âm là Vân Đa giá bán vào năm 1885 là 180 Anh kim, khoảng 450 Mỹ kim.

Hoa lan Cattleya màu vàng

Hoa lan Cattleya màu vàng – Queen of the flowers

Rhynchostylis retusa

Nhiều cây lan Việt Nam, hoa thực là xinh đẹp, hương thơm ngào ngạt mà tên gọi lại thanh nhã, mỹ miều như: Bạch ngọc, Giáng xuân, Hạc đính, Long tu, Giã hạc, Kim điệp, Bạch phượng, Hoàng thảo, Ngọc điểm v.v… Trong văn học chẳng thiếu gì chuyện về lan như Hương cuội trong Vang bóng một thời của nhà văn Nguyễn Tuân và những chuyện tìm lan của nhà văn Nhất Linh.

Trước năm 1975 du khách lên Đà lạt, Lâm Đồng chỉ cần bỏ ra vài chục bạc là đã có những giò lan xinh đẹp. Tại khu chợ chim, chợ chó đường Hàm nghi thường được gọi là chợ Cũ cũng là nơi bầy bán những cụm lan rừng vào dịp cuối năm. Những buổi sáng mùa xuân, khách bộ hành khi đi qua con đường Duy Tân cây dài bóng mát, công viên Gia Long đầy rẫy những cây sao, tàn cao sừng sững, hoặc con đường Nguyễn bỉnh Khiêm cây xanh rợp bóng, thường thấy hương thơm như mùi trầm, mùi quế phảng phất đâu đây. Đó là huơng thơm của những chùm hoa Rhynchostylis gigantea trắng lấm tấm tím, đỏ mọc trên những hàng cây me, cây dầu, cây sao mà giới bình dân ở Saigon đã đặt cho một cái tên chẳng thanh tao chút nào: lan me, lan đuôi chồn mà quên hẳn cái tên đẹp đẽ và văn vẻ là Ngọc điểm đã có từ xưa.

Hiện nay trong nước có nhiều người sưu tầm và nghiên cứu về lan và cũng có những công ty trồng lan để bán và xuất cảng nhưng với số vốn hạn hẹp, kỹ thuật thô sơ nên không thể nào cạnh tranh nổi với các nước láng giềng đã có mặt trên thị trường quốc tế từ lâu. Ngoài ra do quy luật quốc tế bảo vệ các giống vật và cây hiếm quý do quy ước Convention on International Trade in Endangered Species of wild fauna and flora (CITIES) đã cấm mua bán một số đặc sản, cho nên hoa lan cuả Việt nam khó lòng được chính thức nhập cảng vào Hoa kỳ. Trong khi đó nhiều con buôn đã thuê người vào rừng thẳm, núi cao để kiếm lan bất kỳ lớn, nhỏ quý giá hay không đem bán cho các lái buôn Thái lan hoặc Đài loan với giá rẻ mạt: 2 Mỹ kim một kí lô. Những cụm lan rừng vẫn được bầy bán tại các hội hoa lan tại Santa Barbara hay South Coast Plaza có thể là xuất xứ tại Việt Nam.

Cymbidium ensifolium

Nói về hoa lan, phải nói tới người Trung hoa. Tiếng LAN, chúng ta đã vay mượn của họ. Người Tầu đã biết về lan vào khoảng 2500 về trước. Thời đại của đức Khổng tử 551-479 trước thiên chúa giáng sinh đã có câu “Dâng hương lan cho chúa”. Năm dương lịch thứ 300 họ đã biết tới hoa lan đất Tử cán, Cymbidium ensifolium. Việt Nam cũng có thứ lan này, tên là Thanh ngọc, mọc từng bụi thấp nhỏ, lá dài chừng 40-50 phân, hoa xanh nhạt hoặc nâu nhạt, hương thơm ngát thường tìm thấy ở Lào kay, Hà nam, Kontum, Gia ray và Lâm đồng, giá bán tại Hoa kỳ độ 30-40$ một chậu nhỏ. Năm thứ 1000 người Trung hoa đã có sách nói về khoảng 1000 giống lan và chỉ dẫn cách trồng.

HOA LAN TẠI ÂU MỸ

Hoa lan, đa số thường mọc tại các vùng nhiệt đới và đã được các thuyền trưởng, các lái buôn, các nhà truyền giáo, các khách du lịch mang về, cho nên người Âu châu biết đến rất muộn. Năm 1510 họ mới biết đến lan qua những trái Vanilla dùng cho bánh kẹo. Cây lan đầu tiên mang về Anh quốc là cây Disa uniflora do thuyền trưởng John Ray lấy về từ mũi Hảo vọng – Cape of Good Hope. Nhưng thực ra Âu châu cũng có nhiều giống lan như Dactylorhiza tại Anh, Gymnadenia rất thơm và nhiều hoa tại Pháp và Đức v.v… Cũng nên nói thêm là chữ ORCHID do chữ ORCHIS của Hy lạp. Vào năm thứ 75 dương lịch, có lẽ Pedanius Dioscorides khi nhìn thấy một củ lan nào đó, đã tượng hình mà đặt tên cho cây lan với cái tên theo nghĩa của Hy Lạp chẳng thanh nhã chút nào: Testicule = Ngọc hành.

Hoa Kỳ cũng có những loại lan nữ hài xinh đẹp như Cypripedium acaule mọc tại miền White Mountains thuộc tiểu bang New Hampshire. California cũng có thứ lan nữ hài mang tên tiểu bang thường thấy mọc tại công viên quốc gia Yosemite.

Cypripedium californicum

Bắt đầu từ năm 1731 các nhà khoa học và thảo mộc gia Âu – Mỹ mới bắt đầu nghiên cứu về lan và tìm cách phân loại theo các tiêu chuẩn: điều kiện tăng trưởng, sự sinh sản, và hình dáng. John Lindley sinh tại Anh quốc vào năm 1799, ông đã đi nhiều nơi nghiên cưú về lan và để lại cho thế giới bộ sách có thể nói là một bộ lan kinh vô cùng quý báu, hiện nay giá 1200$. Ông mất đi vào năm 1865 và được tặng phong tước hiệu Father of Orchids = Người cha của hoa lan.

Hội trồng tỉa hoàng gia Anh quốc, Royal Horticulture Society (RHS) được thành lập vào năm 1889, nhưng mãi đến năm 1897 mới chính thức phát giải thưởng cho hoa lan. Cây lan đầu tiên được giải nhất, First Class Certificate (FCC) là cây Cattleya dormaniana xuất xứ từ Costa Rica.

Hội hoa lan Hoa Kỳ, American Orchid Society (AOS) thành lập vào năm 1921 với số khởi thủy là 100 hội viên. Hiện nay tổng số khoảng 30,000 người bao gồm 330 chi hội nội địa và 170 chi hội thuộc các quốc gia khác trên thế giới. Muốn gia nhập hội hoa lan Hoa Kỳ chỉ cần gửi 60 $ niên liễm về địa chỉ: American Orchid Society, 16700 AOS Lane, Delray Beach, Florida 33446- 4351. Hội sẽ gửi tới tân hội viên một cuốn sách sơ lược về lan và cách trồng một vài loại lan thông thường, môt cuốn ghi rõ điều lệ và nội quy của hội,tên nhũng nhân viên trong ban chấp hành, những hội viên danh dự, các giám khảo, địa chỉ và điện thoại của các chi hội, các vườn lan địa phương v.v… ngoài ra các hội viên hàng tháng còn nhận được tờ nguyệt san hoa lan Orchids ghi rõ những hoạt động của hội và những bài khảo cứu có giá trị.

ĐẶC ĐIỂM CỦA HOA LAN

Hoa lan sở dĩ được nhiều ưa chuộng là vì:

– Mầu sắc thắm tươi, đủ vẻ, từ trong như ngọc, trắng như ngà, êm mượt như nhung, mịn màng như phấn, tím sậm, đỏ nhạt, nâu, xanh, vàng, tía cho đến chấm phá, loang, sọc, vằn thẩy đều không thiếu.

– Hình dáng thực là khác trăm ngàn hình dạng khác nhau, dù rằng phần lớn chỉ là 5 cánh bao bọc chung quanh một cái môi = lip, nhưng mỗi thứ hoa lại có những dị biệt khác thường. Hoa lan có loại cánh tròn, có loại cánh dài nhọn hoắt,có loại cụp vào, có loại xoè ra có những đường chun xếp, vòng vèo, uốn éo, có loại có râu, có vòi quấn quýt, có những hoa giống như con bướm, con ong (Ophrys insectifera). Hoa lan có những bông nhỏ như đầu chiếc kim gút nhưng cũng có bụi lan Grammatophylum speciosum ở Phi luật thân cao gần 10 thước, dò hoa dài chừng 2 thước và nặng chừng một tấn. Lan này cũng mọc tại Việt nam nhưng chỉ cao độ 2-3 thước và mang cùng tên với cô ca sĩ nổi danh: Thanh Tuyền.

– Hương lan đủ loại: thơm ngát, dịu dàng, thoang thoảng, ngọt ngào, thanh cao, vương giả cho nên các bà,các cô đã phải trả một giá rất đắt cho bình nước hoa nhỏ síu. Tại Thái lan có một loại Vanda đươc giấu tên và được bảo vệ rất nghiêm ngặt, hương thơm dành riêng để cung cấp cho một nhà sản xuất nước hoa danh tiếng. Nếu hoa lan sớm nở, tối tàn thì dù cho có hương, sắc đến đâu cũng không thể nào được liệt vào loài hoa vương giả. Hoa lan nếu được giữ đúng nhiệt độ và ẩm độ có thể còn đươc nguyên hương, nguyên sắc từ 2 tuần lễ cho đến hai tháng, có những thứ lâu đến 4 tháng, có những thứ nở hoa liên tiếp quanh năm, nhưng cũng có loại chỉ 1-2 ngày đã tàn phai hương sắc.

Nhiều người thấy lan thường bám vào các cành cây, hốc đá nên nghĩ rằng lan là một loại tầm gửi (Parasite) nhưng thực ra lan không sống vào nhựa của cây. Lan chỉ bám vào đó mà sống, hấp thụ những tinh chất thiên nhiên do hoa, lá cây đã mục, phân chim và các tinh thể khác do nước mưa và gió vận chuyển tới.

Người ta thường gọi lầm tất cả các loại hoa lan là phong lan. Nhưng thực ra hoa lan mọc ở nhiều nơi và chia ra làm 4 loại sau đây:

Epiphytes Phong lan bám vào cành hay thân cây.

Terestrials Địa lan mọc dưới đất.

Lithophytes Thạch lan mọc ở các kẽ đá.

Saprophytes Hoại lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục

Lan mọc ở khắp năm châu, bốn biển, từ miền gió tuyết lạnh lùng cho đến vùng sa mạc nóng bỏng, khô cằn, từ miền núi cao, rừng thẳm cho đến các đồng cỏ của miền bình nguyên và ngay cả các vùng sình lầy đâu đâu cũng có lan. Đa số lan ưa mọc tại các rừng cây nhiệt đới nhất là tại giẫy núi Andes miền Nam Mỹ và giẫy Hy mã lạp sơn thuộc Á châu. Những nơi này, phần đông cao từ 3000 bộ đến 7000 bộ và nhiệt độ thay đổi từ 50 đến 90°F và mỗi tháng mưa ít nhất là 3-4 inches nước.

Lan thuộc vào một loài hoa đông đảo với khoảng chừng 750 loài và 30,000 giống nguyên thủy và chừng độ một triệu đã được lai giống nhân tạo hay thiên tạo, hoa lan (Orchidaceae) là một loài hoa đông đảo vào bậc thứ nhì sau hoa cúc (Asteraceae). Sở dĩ chúng tôi phải dùng chữ khoảng chừng vì hiện nay lan còn mọc ở nhiều nơi thâm sơn cùng cốc chưa ai biết đến. Riêng tại Việt Nam, trong những thập niên vưà qua người ta đã tìm thấy mấy cây chưa từng có trong danh mục hoa lan quốc tế. Đó là những cây Christensonia viêtnamica, Renanthera citrina, Paphiopedilum helenae, Paphiopedilum vietnamense và Paphiopedilum hiepii.

Cây lan Calanthe Dorminii là cây đầu tiên được ghép giống vào năm 1858, loại này tên Việt là Kiều lan hay nôm na gọi là lan bầu rượu. Hiện nay Viện cầu chứng quốc tế, thuộc Hội trồng tỉa hoàng gia Anh quốc (International Registration Authority for Orchid Hybrids) hàng tháng đã chứng nhận tên họ cũng như tác quyền thương mại cho khoảng chừng 300-400 thứ lan mới ghép giống trên toàn thế giớị.

TÊN CÂY LAN

Tên những cây lan gồm 4 phần:

1- Hàng chữ đầu tiên mang loài của cây lan thí dụ như Cattleya. Cymbidium Oncidium, Phalaenopsis, Paphiopedilum v.v…

2- Hàng chữ thứ hai chỉ tên cây lan. Tên cây lan nguyên giống được viết nghiêng bằng chữ thường thí dụ như Paphiopedilum hiepii. mang tên giáo sư Nguyễn Tiến Hiệp người đã tìm ra, hoặc mang tên nơi chốn khởi thủy đã tìm thấy như Paphiopedilum philippinense, tên một thứ lan nữ hài đã tìm thấy ở Phi luật tân. Tên này cũng dùng để chỉ mầu sắc như Masdevallia coccinea, coccinea có nghĩa là mầu đỏ, hoặc để chỉ hương thơm như Aerides odorata hay để chỉ trạng thái của hoa như Dendrobium pendula, tên Việt là Hoàng nhạn có chùm hoa dàì thõng xuống.

3- Nếu tên viết bằng chữ hoa như Paphiopedalum Olivia, chỉ cho ta biết là lan đã được ghép giống (do cây Paphiopedilum niveum ghép với lan Paphiopedilum tonsum, tên này đã được cầu chứng vào năm 1988.)

4- Thí dụ ông Phạm Hải Nam trồng cây lan này, hoa nở rất đẹp ông mang đi dự thi và được giải nhất, cây này sẽ mang thêm tên do ông Nam đặt cho và giải thưởng như sau: Paph. Olivia ‘Hai Nam’ FCC / AOS

Hội hoa lan Hoa Kỳ có những giải thưởng sau:

FCC First Class Certificate = hạng nhất

AM Award of Merit = hạng nhì

HCC Highly Commended Certificate = hạng ba

C.C.M Certificate of Cutural Merit = giải trồng tỉa

AOS American Orchid Society = Hội Hoa lan Hoa kỳ.

Ngày xưa muốn có hoa lan, người ta phải lăn lội vào rừng thẳm, núi cao để tìm kiếm. Nhưng bắt đầu từ năm 1898 người ta đã thành công trong việc gieo hạt và thương mại phát triển mạnh từ năm 1908. Thông thường các giống hoa khác đều có hoa đực và hoa cái riêng biệt nhưng hoa lan lại có cả nhị đực và cái trong một bông hoa, ngoại trừ một vài giống như Catasetum v.v… Mới đầu còn nhờ đến côn trùng trong việc thụ phấn nhưng sau đó người ta đã làm được việc này trong vòng 1 phút và ai cũng có thể làm được, ngoại trừ một vài giống khá khó khăn. Một quả lan trung bình có chừng một triệu hạt nhỏ và có thể lấy hạt trong những thời hạn khác nhau tùy theo giống lan. Nhưng khi gieo hạt cho cây ra mầm là một việc khá nhiêu khê nào là khử trùng, khử nấm và những dung dịch cho lan nẩy mầm. Vào năm 1960, giáo sư Georges Morel người Pháp đã phát minh ra phương pháp Meristem, tức là cắt mầm hay rễ lan thành từng mảnh nhỏ rồi cho vào trong một dung dịch đặc biệt, để trên máy vừa quay,vừa lắc. Vài tuần sau, mảnh lan này sẽ trở thành một khối như tơ sợi, đem chia ra và trồng sẽ thành những cây lan nhỏ. Mới đầu giáo sư Morel thí nghiệm với khoai tây và hoa thược dược rồi mới tới lan Cymbidium. Sau đó các khoa học gia Âu Mỹ đem ứng dụng cho các loại lan khác. Nhà trồng lan Vacherot – Lecouffle tại Pháp là nơi đầu tiên bán ra những loại lan cấy theo phương pháp này vào năm 1964. Nhờ phương pháp Meristem nên nhiều giống lan hiếm quý không bị tuyệt chủng, nhưng cũng vì đó mà giá lan hạ hẳn xuống.

Nhờ phương tiện dồi dào, sách vở đầy rẫy, trình độ học vấn, kỹ thuật cao xa cho nên ngày nay nhiều nhà chơi lan tài tử cũng có thể cấy lan theo hai cách kể trên. Lan trồng bằng hạt, khi ra hoa mỗi cây có đôi chút khác nhau, nhưng cây lan do cấy mô tạo thành tất cả đều giống như cây mẹ. Việc trồng lan bây giờ đã biến thành một thứ kỹ nghệ với số vốn đầu tư lên tới vàì chục triệu đồng. Địa phương nào cũng có những vườn lan, lớn có thể từ 5-10 chiếc nhà kính đến 30-40 mẫu tây, nhỏ từ hàng hiên cho đến vườn cây có che nắng.

Lan, giá không quá đắt, trung bình 10-30$ một chậu, trồng lan không quá mất nhiều thì giờ, cần 10-15 phút một tuần cho 15-20 chậu. Lan không quá khó trồng và cũng không cần phải có hoa tay green thumbs như nhiều người đã nghĩ, chỉ cần sự quyết tâm và chú trọng tới những điểm trong các bài chỉ dẫn sau đây là đủ.

【#9】Giới Thiệu Tổng Quát Về Hoa Lan

Trong muôn ngàn loài hoa đua hương khoe sắc mà thượng đế đã ban cho loài người chúng ta, hoa lan được người Á Châu liệt vào hàng Vương giả chi hoa. Hoa lan Disa uniflora được mệnh danh là: Hoa của thượng đế (The flower of the God), lan Cattleya là Nữ hoàng của loài hoa (Queen of the flowers), hoa lan Angraecum sesquipedale là: Ngôi sao của thành Bê-lem (The star of Bethlehem), lan Brassavola nodosa: giai nhân trong bóng đêm.

Giới thiệu tổng quát về hoa lan

Lan Brassavola nodosa

Việt nam, quê hương của chúng ta cũng là quê hương của khoảng trên 140 loại hoa lan chia ra chừng 1000 giống nguyên thủy. Những cây lan này sinh sản tại các vùng rừng, núi Cao bằng, Cha pa, Lào Kay, Huế, Hải Vân, Quy nhơn, Kontum, Pleiku, Ban mê thuột, Phan Rang, Đà lạt, Di linh v.v…

Trong số lan của Việt Nam có rất nhiều cây hiếm quý và có những cây trước kia chỉ thấy mọc ở Việt nam như cây lan nữ hài Paphiopedilum delenati, cánh trắng môi hồng do một binh sĩ người Pháp đã tìm thấy ở miền thượng du Bắc Việt vào năm 1913 sau đó người ta cũng tìm thấy tại Trung Việt vào năm 1922 và rồi mãi cho đến năm 1990-1991 mới tìm lại được ở Khánh hòa.

Gần 50 năm tuyệt tích, cây lan này đã làm giầu cho một số nhà trồng tỉa người Âu, đã cấy giống, gieo hạt, và bán ra với một giá khá cao.

Joao de Loureiro, một nhà truyền giáo đã tìm thấy cây lan Giáng hương quế Aerides odorata tại một vùng gần Huế và sau khi đi khắp một vòng Đông Nam Á châu, ông đã viết một một cuốn sách về các loại lan Aerides vào năm 1790.

Một cây lan loại này giá bán tại Luân Đôn vào năm 1855 là 89 đồng Anh kim khoảng 225 Mỹ kim và một cây Vanda, giáo sư Phạm Hoàng Hộ gọi là Huệ Đà, nhưng những nhà chơi lan ở trong nước lại phiên âm là Vân Đa giá bán vào năm 1885 là 180 Anh kim, khoảng 450 Mỹ kim.

Rhynchostylis retusa

Nhiều cây lan Việt Nam, hoa thực là xinh đẹp, hương thơm ngào ngạt mà tên gọi lại thanh nhã, mỹ miều như: Bạch ngọc, Giáng xuân, Hạc đính, Long tu, Giã hạc, Kim điệp, Bạch phượng, Hoàng thảo, Ngọc điểm v.v… Trong văn học chẳng thiếu gì chuyện về lan như Hương cuội trong Vang bóng một thời của nhà văn Nguyễn Tuân và những chuyện tìm lan của nhà văn Nhất Linh.

Trước năm 1975 du khách lên Đà lạt, Lâm Đồng chỉ cần bỏ ra vài chục bạc là đã có những giò lan xinh đẹp. Tại khu chợ chim, chợ chó đường Hàm nghi thường được gọi là chợ Cũ cũng là nơi bầy bán những cụm lan rừng vào dịp cuối năm.

Những buổi sáng mùa xuân, khách bộ hành khi đi qua con đường Duy Tân cây dài bóng mát, công viên Gia Long đầy rẫy những cây sao, tàn cao sừng sững, hoặc con đường Nguyễn bỉnh Khiêm cây xanh rợp bóng, thường thấy hương thơm như mùi trầm, mùi quế phảng phất đâu đây.

Đó là huơng thơm của những chùm hoa Rhynchostylis gigantea trắng lấm tấm tím, đỏ mọc trên những hàng cây me, cây dầu, cây sao mà giới bình dân ở Saigon đã đặt cho một cái tên chẳng thanh tao chút nào: lan me, lan đuôi chồn mà quên hẳn cái tên đẹp đẽ và văn vẻ là Ngọc điểm đã có từ xưa.

Hiện nay trong nước có nhiều người sưu tầm và nghiên cứu về lan và cũng có những công ty trồng lan để bán và xuất cảng nhưng với số vốn hạn hẹp, kỹ thuật thô sơ nên không thể nào cạnh tranh nổi với các nước láng giềng đã có mặt trên thị trường quốc tế từ lâu.

Ngoài ra do quy luật quốc tế bảo vệ các giống vật và cây hiếm quý do quy ước Convention on International Trade in Endangered Species of wild fauna and flora (CITIES) đã cấm mua bán một số đặc sản, cho nên hoa lan cuả Việt nam khó lòng được chính thức nhập cảng vào Hoa kỳ.

Trong khi đó nhiều con buôn đã thuê người vào rừng thẳm, núi cao để kiếm lan bất kỳ lớn, nhỏ quý giá hay không đem bán cho các lái buôn Thái lan hoặc Đài loan với giá rẻ mạt: 2 Mỹ kim một kí lô. Những cụm lan rừng vẫn được bầy bán tại các hội hoa lan tại Santa Barbara hay South Coast Plaza có thể là xuất xứ tại Việt Nam.

Cymbidium ensifolium

Nói về hoa lan, phải nói tới người Trung hoa. Tiếng LAN, chúng ta đã vay mượn của họ. Người Tầu đã biết về lan vào khoảng 2500 về trước. Thời đại của đức Khổng tử 551-479 trước thiên chúa giáng sinh đã có câu “Dâng hương lan cho chúa”. Năm dương lịch thứ 300 họ đã biết tới hoa lan đất Tử cán, Cymbidium ensifolium. Việt Nam cũng có thứ lan này, tên là Thanh ngọc, mọc từng bụi thấp nhỏ, lá dài chừng 40-50 phân, hoa xanh nhạt hoặc nâu nhạt, hương thơm ngát thường tìm thấy ở Lào kay, Hà nam, Kontum, Gia ray và Lâm đồng, giá bán tại Hoa kỳ độ 30-40$ một chậu nhỏ. Năm thứ 1000 người Trung hoa đã có sách nói về khoảng 1000 giống lan và chỉ dẫn cách trồng.

Hoa lan, đa số thường mọc tại các vùng nhiệt đới và đã được các thuyền trưởng, các lái buôn, các nhà truyền giáo, các khách du lịch mang về, cho nên người Âu châu biết đến rất muộn. Năm 1510 họ mới biết đến lan qua những trái Vanilla dùng cho bánh kẹo. Cây lan đầu tiên mang về Anh quốc là cây Disa uniflora do thuyền trưởng John Ray lấy về từ mũi Hảo vọng – Cape of Good Hope.

Nhưng thực ra Âu châu cũng có nhiều giống lan như Dactylorhiza tại Anh, Gymnadenia rất thơm và nhiều hoa tại Pháp và Đức v.v… Cũng nên nói thêm là chữ ORCHID do chữ ORCHIS của Hy lạp.

Vào năm thứ 75 dương lịch, có lẽ Pedanius Dioscorides khi nhìn thấy một củ lan nào đó, đã tượng hình mà đặt tên cho cây lan với cái tên theo nghĩa của Hy Lạp chẳng thanh nhã chút nào: Testicule = Ngọc hành.

Hoa Kỳ cũng có những loại lan nữ hài xinh đẹp như Cypripedium acaule mọc tại miền White Mountains thuộc tiểu bang New Hampshire. California cũng có thứ lan nữ hài mang tên tiểu bang thường thấy mọc tại công viên quốc gia Yosemite.

Cypripedium californicum

Bắt đầu từ năm 1731 các nhà khoa học và thảo mộc gia Âu – Mỹ mới bắt đầu nghiên cứu về lan và tìm cách phân loại theo các tiêu chuẩn: điều kiện tăng trưởng, sự sinh sản, và hình dáng.

John Lindley sinh tại Anh quốc vào năm 1799, ông đã đi nhiều nơi nghiên cưú về lan và để lại cho thế giới bộ sách có thể nói là một bộ lan kinh vô cùng quý báu, hiện nay giá 1200$. Ông mất đi vào năm 1865 và được tặng phong tước hiệu Father of Orchids = Người cha của hoa lan.

Hội trồng tỉa hoàng gia Anh quốc, Royal Horticulture Society (RHS) được thành lập vào năm 1889, nhưng mãi đến năm 1897 mới chính thức phát giải thưởng cho hoa lan. Cây lan đầu tiên được giải nhất, First Class Certificate (FCC) là cây Cattleya dormaniana xuất xứ từ Costa Rica.

Hội hoa lan Hoa Kỳ, American Orchid Society (AOS) thành lập vào năm 1921 với số khởi thủy là 100 hội viên. Hiện nay tổng số khoảng 30,000 người bao gồm 330 chi hội nội địa và 170 chi hội thuộc các quốc gia khác trên thế giới.

Muốn gia nhập hội hoa lan Hoa Kỳ chỉ cần gửi 60 $ niên liễm về địa chỉ: American Orchid Society, 16700 AOS Lane, Delray Beach, Florida 33446- 4351.

Hội sẽ gửi tới tân hội viên một cuốn sách sơ lược về lan và cách trồng một vài loại lan thông thường, môt cuốn ghi rõ điều lệ và nội quy của hội,tên nhũng nhân viên trong ban chấp hành, những hội viên danh dự, các giám khảo, địa chỉ và điện thoại của các chi hội, các vườn lan địa phương v.v… ngoài ra các hội viên hàng tháng còn nhận được tờ nguyệt san hoa lan Orchids ghi rõ những hoạt động của hội và những bài khảo cứu có giá trị.

ĐẶC ĐIỂM CỦA HOA LAN

Hoa lan sở dĩ được nhiều ưa chuộng là vì:

– Mầu sắc thắm tươi, đủ vẻ, từ trong như ngọc, trắng như ngà, êm mượt như nhung, mịn màng như phấn, tím sậm, đỏ nhạt, nâu, xanh, vàng, tía cho đến chấm phá, loang, sọc, vằn thẩy đều không thiếu.

– Hình dáng thực là khác trăm ngàn hình dạng khác nhau, dù rằng phần lớn chỉ là 5 cánh bao bọc chung quanh một cái môi = lip, nhưng mỗi thứ hoa lại có những dị biệt khác thường. Hoa lan có loại cánh tròn, có loại cánh dài nhọn hoắt,có loại cụp vào, có loại xoè ra có những đường chun xếp, vòng vèo, uốn éo, có loại có râu, có vòi quấn quýt, có những hoa giống như con bướm, con ong (Ophrys insectifera).

Hoa lan có những bông nhỏ như đầu chiếc kim gút nhưng cũng có bụi lan Grammatophylum speciosum ở Phi luật thân cao gần 10 thước, dò hoa dài chừng 2 thước và nặng chừng một tấn. Lan này cũng mọc tại Việt nam nhưng chỉ cao độ 2-3 thước và mang cùng tên với cô ca sĩ nổi danh: Thanh Tuyền.

– Hương lan đủ loại: thơm ngát, dịu dàng, thoang thoảng, ngọt ngào, thanh cao, vương giả cho nên các bà,các cô đã phải trả một giá rất đắt cho bình nước hoa nhỏ síu. Tại Thái lan có một loại Vanda đươc giấu tên và được bảo vệ rất nghiêm ngặt, hương thơm dành riêng để cung cấp cho một nhà sản xuất nước hoa danh tiếng.

Nếu hoa lan sớm nở, tối tàn thì dù cho có hương, sắc đến đâu cũng không thể nào được liệt vào loài hoa vương giả. Hoa lan nếu được giữ đúng nhiệt độ và ẩm độ có thể còn đươc nguyên hương, nguyên sắc từ 2 tuần lễ cho đến hai tháng, có những thứ lâu đến 4 tháng, có những thứ nở hoa liên tiếp quanh năm, nhưng cũng có loại chỉ 1-2 ngày đã tàn phai hương sắc.

Nhiều người thấy lan thường bám vào các cành cây, hốc đá nên nghĩ rằng lan là một loại tầm gửi (Parasite) nhưng thực ra lan không sống vào nhựa của cây. Lan chỉ bám vào đó mà sống, hấp thụ những tinh chất thiên nhiên do hoa, lá cây đã mục, phân chim và các tinh thể khác do nước mưa và gió vận chuyển tới.

Người ta thường gọi lầm tất cả các loại hoa lan là phong lan. Nhưng thực ra hoa lan mọc ở nhiều nơi và chia ra làm 4 loại sau đây:

Epiphytes Phong lan bám vào cành hay thân cây.

Terestrials Địa lan mọc dưới đất.

Lithophytes Thạch lan mọc ở các kẽ đá.

Saprophytes Hoại lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục

Lan mọc ở khắp năm châu, bốn biển, từ miền gió tuyết lạnh lùng cho đến vùng sa mạc nóng bỏng, khô cằn, từ miền núi cao, rừng thẳm cho đến các đồng cỏ của miền bình nguyên và ngay cả các vùng sình lầy đâu đâu cũng có lan.

Đa số lan ưa mọc tại các rừng cây nhiệt đới nhất là tại giẫy núi Andes miền Nam Mỹ và giẫy Hy mã lạp sơn thuộc Á châu. Những nơi này, phần đông cao từ 3000 bộ đến 7000 bộ và nhiệt độ thay đổi từ 50 đến 90°F và mỗi tháng mưa ít nhất là 3-4 inches nước.

Lan thuộc vào một loài hoa đông đảo với khoảng chừng 750 loài và 30,000 giống nguyên thủy và chừng độ một triệu đã được lai giống nhân tạo hay thiên tạo, hoa lan (Orchidaceae) là một loài hoa đông đảo vào bậc thứ nhì sau hoa cúc (Asteraceae).

Sở dĩ chúng tôi phải dùng chữ khoảng chừng vì hiện nay lan còn mọc ở nhiều nơi thâm sơn cùng cốc chưa ai biết đến. Riêng tại Việt Nam, trong những thập niên vưà qua người ta đã tìm thấy mấy cây chưa từng có trong danh mục hoa lan quốc tế.

Đó là những cây Christensonia viêtnamica, Renanthera citrina, Paphiopedilum helenae, Paphiopedilum vietnamense và Paphiopedilum hiepii.

Cây lan Calanthe Dorminii là cây đầu tiên được ghép giống vào năm 1858, loại này tên Việt là Kiều lan hay nôm na gọi là lan bầu rượu. Hiện nay Viện cầu chứng quốc tế, thuộc Hội trồng tỉa hoàng gia Anh quốc (International Registration Authority for Orchid Hybrids) hàng tháng đã chứng nhận tên họ cũng như tác quyền thương mại cho khoảng chừng 300-400 thứ lan mới ghép giống trên toàn thế giớị.

TÊN CÂY LAN

Tên những cây lan gồm 4 phần:

1- Hàng chữ đầu tiên mang loài của cây lan thí dụ như Cattleya. Cymbidium Oncidium, Phalaenopsis, Paphiopedilum v.v…

2- Hàng chữ thứ hai chỉ tên cây lan. Tên cây lan nguyên giống được viết nghiêng bằng chữ thường thí dụ như Paphiopedilum hiepii. mang tên giáo sư Nguyễn Tiến Hiệp người đã tìm ra, hoặc mang tên nơi chốn khởi thủy đã tìm thấy như Paphiopedilum philippinense, tên một thứ lan nữ hài đã tìm thấy ở Phi luật tân.

Tên này cũng dùng để chỉ mầu sắc như Masdevallia coccinea, coccinea có nghĩa là mầu đỏ, hoặc để chỉ hương thơm như Aerides odorata hay để chỉ trạng thái của hoa như Dendrobium pendula, tên Việt là Hoàng nhạn có chùm hoa dàì thõng xuống.

3- Nếu tên viết bằng chữ hoa như Paphiopedalum Olivia, chỉ cho ta biết là lan đã được ghép giống (do cây Paphiopedilum niveum ghép với lan Paphiopedilum tonsum, tên này đã được cầu chứng vào năm 1988.)

4- Thí dụ ông Phạm Hải Nam trồng cây lan này, hoa nở rất đẹp ông mang đi dự thi và được giải nhất, cây này sẽ mang thêm tên do ông Nam đặt cho và giải thưởng như sau: Paph. Olivia ‘Hai Nam’ FCC / AOS

Ngày xưa muốn có hoa lan, người ta phải lăn lội vào rừng thẳm, núi cao để tìm kiếm. Nhưng bắt đầu từ năm 1898 người ta đã thành công trong việc gieo hạt và thương mại phát triển mạnh từ năm 1908.

Thông thường các giống hoa khác đều có hoa đực và hoa cái riêng biệt nhưng hoa lan lại có cả nhị đực và cái trong một bông hoa, ngoại trừ một vài giống như Catasetum v.v…

Mới đầu còn nhờ đến côn trùng trong việc thụ phấn nhưng sau đó người ta đã làm được việc này trong vòng 1 phút và ai cũng có thể làm được, ngoại trừ một vài giống khá khó khăn. Một quả lan trung bình có chừng một triệu hạt nhỏ và có thể lấy hạt trong những thời hạn khác nhau tùy theo giống lan.

Nhưng khi gieo hạt cho cây ra mầm là một việc khá nhiêu khê nào là khử trùng, khử nấm và những dung dịch cho lan nẩy mầm. Vào năm 1960, giáo sư Georges Morel người Pháp đã phát minh ra phương pháp Meristem, tức là cắt mầm hay rễ lan thành từng mảnh nhỏ rồi cho vào trong một dung dịch đặc biệt, để trên máy vừa quay,vừa lắc.

Vài tuần sau, mảnh lan này sẽ trở thành một khối như tơ sợi, đem chia ra và trồng sẽ thành những cây lan nhỏ. Mới đầu giáo sư Morel thí nghiệm với khoai tây và hoa thược dược rồi mới tới lan Cymbidium. Sau đó các khoa học gia Âu Mỹ đem ứng dụng cho các loại lan khác.

Nhà trồng lan Vacherot – Lecouffle tại Pháp là nơi đầu tiên bán ra những loại lan cấy theo phương pháp này vào năm 1964. Nhờ phương pháp Meristem nên nhiều giống lan hiếm quý không bị tuyệt chủng, nhưng cũng vì đó mà giá lan hạ hẳn xuống.

Nhờ phương tiện dồi dào, sách vở đầy rẫy, trình độ học vấn, kỹ thuật cao xa cho nên ngày nay nhiều nhà chơi lan tài tử cũng có thể cấy lan theo hai cách kể trên. Lan trồng bằng hạt, khi ra hoa mỗi cây có đôi chút khác nhau, nhưng cây lan do cấy mô tạo thành tất cả đều giống như cây mẹ.

Việc trồng lan bây giờ đã biến thành một thứ kỹ nghệ với số vốn đầu tư lên tới vàì chục triệu đồng. Địa phương nào cũng có những vườn lan, lớn có thể từ 5-10 chiếc nhà kính đến 30-40 mẫu tây, nhỏ từ hàng hiên cho đến vườn cây có che nắng.

Lan, giá không quá đắt, trung bình 10-30$ một chậu, trồng lan không quá mất nhiều thì giờ, cần 10-15 phút một tuần cho 15-20 chậu. Lan không quá khó trồng và cũng không cần phải có hoa tay green thumbs như nhiều người đã nghĩ, chỉ cần sự quyết tâm và chú trọng tới những điểm trong các bài chỉ dẫn sau đây là đủ.

Trong muôn ngàn loài hoa đua hương khoe sắc mà thượng đế đã ban cho loài người chúng ta, hoa lan được người Á Châu liệt vào hàng Vương giả chi hoa. Hoa lan Disa uniflora được mệnh danh là: Hoa của thượng đế (The flower of the God), lan Cattleya là Nữ hoàng của loài hoa (Queen of the flowers), hoa lan Angraecum sesquipedale là: Ngôi sao của thành Bê-lem (The star of Bethlehem), lan Brassavola nodosa: giai nhân trong bóng đêm.

Lan Brassavola nodosa

Việt nam, quê hương của chúng ta cũng là quê hương của khoảng trên 140 loại hoa lan chia ra chừng 1000 giống nguyên thủy. Những cây lan này sinh sản tại các vùng rừng, núi Cao bằng, Cha pa, Lào Kay, Huế, Hải Vân, Quy nhơn, Kontum, Pleiku, Ban mê thuột, Phan Rang, Đà lạt, Di linh v.v…

Trong số lan của Việt Nam có rất nhiều cây hiếm quý và có những cây trước kia chỉ thấy mọc ở Việt nam như cây lan nữ hài Paphiopedilum delenati, cánh trắng môi hồng do một binh sĩ người Pháp đã tìm thấy ở miền thượng du Bắc Việt vào năm 1913 sau đó người ta cũng tìm thấy tại Trung Việt vào năm 1922 và rồi mãi cho đến năm 1990-1991 mới tìm lại được ở Khánh hòa.

Gần 50 năm tuyệt tích, cây lan này đã làm giầu cho một số nhà trồng tỉa người Âu, đã cấy giống, gieo hạt, và bán ra với một giá khá cao.

Joao de Loureiro, một nhà truyền giáo đã tìm thấy cây lan Giáng hương quế Aerides odorata tại một vùng gần Huế và sau khi đi khắp một vòng Đông Nam Á châu, ông đã viết một một cuốn sách về các loại lan Aerides vào năm 1790.

Một cây lan loại này giá bán tại Luân Đôn vào năm 1855 là 89 đồng Anh kim khoảng 225 Mỹ kim và một cây Vanda, giáo sư Phạm Hoàng Hộ gọi là Huệ Đà, nhưng những nhà chơi lan ở trong nước lại phiên âm là Vân Đa giá bán vào năm 1885 là 180 Anh kim, khoảng 450 Mỹ kim.

Hoa lan Cattleya màu vàng – Queen of the flowers

Nhiều cây lan Việt Nam, hoa thực là xinh đẹp, hương thơm ngào ngạt mà tên gọi lại thanh nhã, mỹ miều như: Bạch ngọc, Giáng xuân, Hạc đính, Long tu, Giã hạc, Kim điệp, Bạch phượng, Hoàng thảo, Ngọc điểm v.v… Trong văn học chẳng thiếu gì chuyện về lan như Hương cuội trong Vang bóng một thời của nhà văn Nguyễn Tuân và những chuyện tìm lan của nhà văn Nhất Linh.

Trước năm 1975 du khách lên Đà lạt, Lâm Đồng chỉ cần bỏ ra vài chục bạc là đã có những giò lan xinh đẹp. Tại khu chợ chim, chợ chó đường Hàm nghi thường được gọi là chợ Cũ cũng là nơi bầy bán những cụm lan rừng vào dịp cuối năm.

Những buổi sáng mùa xuân, khách bộ hành khi đi qua con đường Duy Tân cây dài bóng mát, công viên Gia Long đầy rẫy những cây sao, tàn cao sừng sững, hoặc con đường Nguyễn bỉnh Khiêm cây xanh rợp bóng, thường thấy hương thơm như mùi trầm, mùi quế phảng phất đâu đây.

Đó là huơng thơm của những chùm hoa Rhynchostylis gigantea trắng lấm tấm tím, đỏ mọc trên những hàng cây me, cây dầu, cây sao mà giới bình dân ở Saigon đã đặt cho một cái tên chẳng thanh tao chút nào: lan me, lan đuôi chồn mà quên hẳn cái tên đẹp đẽ và văn vẻ là Ngọc điểm đã có từ xưa.

Hiện nay trong nước có nhiều người sưu tầm và nghiên cứu về lan và cũng có những công ty trồng lan để bán và xuất cảng nhưng với số vốn hạn hẹp, kỹ thuật thô sơ nên không thể nào cạnh tranh nổi với các nước láng giềng đã có mặt trên thị trường quốc tế từ lâu.

Ngoài ra do quy luật quốc tế bảo vệ các giống vật và cây hiếm quý do quy ước Convention on International Trade in Endangered Species of wild fauna and flora (CITIES) đã cấm mua bán một số đặc sản, cho nên hoa lan cuả Việt nam khó lòng được chính thức nhập cảng vào Hoa kỳ.

Trong khi đó nhiều con buôn đã thuê người vào rừng thẳm, núi cao để kiếm lan bất kỳ lớn, nhỏ quý giá hay không đem bán cho các lái buôn Thái lan hoặc Đài loan với giá rẻ mạt: 2 Mỹ kim một kí lô. Những cụm lan rừng vẫn được bầy bán tại các hội hoa lan tại Santa Barbara hay South Coast Plaza có thể là xuất xứ tại Việt Nam.

Cymbidium ensifolium

Nói về hoa lan, phải nói tới người Trung hoa. Tiếng LAN, chúng ta đã vay mượn của họ. Người Tầu đã biết về lan vào khoảng 2500 về trước. Thời đại của đức Khổng tử 551-479 trước thiên chúa giáng sinh đã có câu “Dâng hương lan cho chúa”.

Năm dương lịch thứ 300 họ đã biết tới hoa lan đất Tử cán, Cymbidium ensifolium. Việt Nam cũng có thứ lan này, tên là Thanh ngọc, mọc từng bụi thấp nhỏ, lá dài chừng 40-50 phân, hoa xanh nhạt hoặc nâu nhạt, hương thơm ngát thường tìm thấy ở Lào kay, Hà nam, Kontum, Gia ray và Lâm đồng, giá bán tại Hoa kỳ độ 30-40$ một chậu nhỏ. Năm thứ 1000 người Trung hoa đã có sách nói về khoảng 1000 giống lan và chỉ dẫn cách trồng.

【#10】Bệnh Thối Nâu Trên Hồ Điệp, Cattleya, Vanda

Các triệu chứng thường gặp ở bệnh thối nâu: Các triệu chứng có thể xuất hiện bất cứ nơi nào trên lá như một nốt phồng ngấm nước, mềm, nhỏ. Ban đầu vết bẩn màu xanh lá cây, các chỗ nhiễm to ra, kết hợp và cuối cùng trở thành màu nâu hoặc đen, khô và bị lõm. Nó rỉ chất lỏng chứa vi khuẩn, đặc biệt là khi căn bệnh này đến đỉnh của lá.

Bệnh thối nâu trên Hồ điệp, Cattleya, Vanda

Biểu hiện của bệnh thối nâu trên lan vanda

– Bệnh thối nâu trên Phalaenopsis / Hồ điệp: Các đốm như vết phồng có thể được bao quanh với một quầng hơi vàng hoặc màu xanh lá cây nhạt. Các đốm kết hợp lại, và sự nhiễm trùng lây lan nhanh chóng. Nếu các khu vực bị nhiễm bệnh xâm nhập vào vương miện (đọt), cây sẽ chết..

– Bệnh thối nâu trên Cattleya: Nhiễm trùng xâm nhập thông qua các vết thương trên cây lớn tuổi và thường chỉ ảnh hưởng đến lá cũ. Tiến trình (bệnh) từ từ và hiếm khi làm chết cây.

Treatment / Điều trị: Ngay lập tức loại bỏ các mô bị nhiễm bệnh bằng cách sử dụng một công cụ vô trùng, phun thuốc sát khuẩn như Physan hoặc hợp chất đồng trên cây trồng bị nhiễm và cây liền kề theo hướng dẫn trên nhãn (đồng không nên sử dụng trên dendrobiums hoặc cây có hoa), khử trùng khu vực trồng bằng dung dịch thuốc tẩy 10%. Xử lý các cây gần đó cũng như những cây bệnh.

Prevention / Phòng trừ: Thối nâu trên cattleya có tác nhân gây bệnh do nước tạo ra -thích điều kiện ấm áp , ẩm ướt. Giảm độ ẩm và nhiệt độ (nếu có thể), bỏ tưới nước trên không và làm tăng độ thông thoáng.

Bacterial Brown Spot / Thối nâu do khuẩn- Khuẩn Acidovorax (syn. / Đồng danh Pseudomonas)

Bacterial Brown Spot on Phal Orchid / Thối nâu do khuẩn trên lan Hồ điệp

Những đóm đen tròn có viền màu vàng trên lá lan hồ điệp do bệnh thối nâu gây ra

Vết lõm màu đen viền vàng trên lá lan hồ điệp do bệnh thối nâu

Một dấu hiệu khác cho thấy lá lan hồ điệp của bạn đã bị bệnh thối nâu

Lan kiếm- Oncidium

Thối nâu do khuẩn trên lan kiếm – Oncidium

Brown Spot on Tip of Older Cattleya Leaf/ Bệnh thối nâu xuất hiện ở phần đầu lá Cattleya trưởng thành

Pseuodomonas on Cattleya Orchid / Khuẩn Pseuodomonas trên lan Cattleya

Acidovorax on Cattleya Orchid / Khuẩn Acidovorax trên lan Cattleya

Bacterial Brown Spot on Zygopetalum / Thôi nâu do khuẩn trên lan Zygopetalum

Các chấm đen lồi lõm trên lá lan Cattleya do khuẩn Acidovorax (syn. Pseudomonas) gây ra

Bacterial Brown Spot on Vanda Orchid / Thối nâu do khuẩn trên lan Vanda