Cây Vanilla Mới Của Việt Nam: Vanilla Shenzhenica

--- Bài mới hơn ---

  • Một Cây Lan Va Ni Mới Cho Việt Nam – Vanilla Shenzhenica
  • Những Cây Lan Mới Tại Sapa
  • Hemipilia Một Loài Lan Mới Của Việt Nam
  • Những Loài Lan Mới Ghi Nhận Lần Đầu Ở Việt Nam
  • Kinh Nghiệm Trồng Dưa Leo Thùng Xốp
  • Tuần trước khi nhận được bài vở và hình ảnh về cây lan Shenzhenica của Tiến sĩ Đinh Quang Diệp, chúng tôi rất đỗi vui mừng và vội vàng loan báo tin vui cho giới yêu hoa. Cùng một lúc trên các trang web xuất hiện tin này và đươc chuyển dịch sang nhiều ngôn ngữ khác nhau.

    Cây Vanilla mới của Việt Nam: Vanilla shenzhenica

    Nhưng khi xem xét lại kỹ càng, chúng tôi nghĩ rằng đây không phải là cây Vanilla shenzenica mà là một cây Vanilla khác, một cây lan mới lạ đối với 110 cây trên thế giới.

    Theo lời mô tả và hình vẽ, hoa của cây Vanilla shenzhenica chỉ nở cum cúp như bông hoa ngọc lan, trái lại hoa của cây lan do anh Hồ Ngọc Quỳnh chụp được tại khu BTTN Hòn Bà, Nha Trang lại mở ra rất rộng.

    Cũng theo bức ảnh này chùm hoa Vanilla mới này gồm có 1 hoa đang nở, 2 hoa đã kết trái, 4 nụ như vậy chùm hoa này có thể tới 7-8 hoa.

    Lời mô tả trong eflora cũng cho biết rằng hoa mầu xanh vàng, lưỡi hoa mầu tím đỏ có những râu tua mầu trắng khá phù hợp với bức ảnh của anh Hồ ngọc Quỳnh.

    Vội vàng gửi email cho anh Đinh Quang Diệp tìm cách lấy mẫu hoa ngâm với cồn, chụp thêm hình ảnh nghiêng ngửa, trước sau cũng như thâu thập các tư liệu cần thiết cho việc nghiên cứu sau này. Vài ngày sau anh Diệp cho biết mẫu vật đã được TS. Trần thế Bách mang về Viện Tài nguyên và Môi trường để xét nghiệm và chúng ta sẽ được biết kết quả ra sao.

    Nhiều người thắc mắc là hiên nay chúng ta ở vào thời đại của phim ảnh mà tại sao các nhà khoa học khi cống bố một cây Vanilla shenzhenica cũng như nhiều cây lan khác, tại sao lai không đưa ra môt vài hình ảnh cụ thể thay cho lời giải thích và hình vẽ? Sự thắc mắc này, mới đầu nghe có lý nhưng suy xét lại có thấy mấy điều cần phải xem xét lại:

    1. Khoa học gia công bố không phải là người tìm ra cây trong lúc có hoa.

    2. Khi tìm thấy cây thì hoa đã tàn, nên chỉ xem xét qua mẫu vật đã ướp cồn hoặc sấy khô.

    3. Hình vẽ mô tả được chi tiết, kích thước mà hình ảnh không thể nào ghi nhận được.

    Cũng có người cho rằng vì lý do thầm kín nào đó nên người ta muốn giữ hình ảnh hay tài liệu đó riêng cho mình. Chẳng lẽ những người trí thức mà lai hẹp hòi như vậy hay sao? Nhưng thực tế đã cho thấy nhiều khoa học gia trên thế giới đã trở thành thù địch chỉ vì bất đồng ý kiến hay vì chút hư danh hay tư lợi nhỏ nhen.

    Chẳng biết cây lan Vanilla mới này sẽ được ai công bố với tên nào: Tên người đã tìm ra, tên người chụp ảnh hay tên người đã báo tin này hay một tên nào khác? Nhưng mong rằng nó sẽ không mang một cái tên lạ hoắc, hoặc tên một người nào đó chẳng có gì dính dáng tới cây lan này cả.

    Dù rằng với tên nào đi chăng nữa, Việt Nam cũng hãnh diện vì lại góp thêm cho thế giới một cây lan mới sau cây lan hài Paphiopedilum canhii.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Ba Cây Hồ Điệp Mới Lan Rừng Việt Nam
  • Việt Nam Có Thêm Cây Lan Mới
  • Hai Loài Lan Mới Của Việt Nam
  • Việt Nam Lại Có Thêm 7 Cây Lan Mới
  • Lan Phi Tâm Hymenorchis Phitamii Aver., Sp. Nov.
  • Cây Lan Vanilla Atropogon Schuit., Aver. & Rybkova, Sp. Nov

    --- Bài mới hơn ---

  • Cây Lan Nuôi Trồng Trong Vườn: Hạc Đính Bảo Lộc (Phaius Baolocensis)
  • Lan Phi Tâm Hymenorchis Phitamii Aver., Sp. Nov.
  • Việt Nam Lại Có Thêm 7 Cây Lan Mới
  • Hai Loài Lan Mới Của Việt Nam
  • Việt Nam Có Thêm Cây Lan Mới
  • Tiến sĩ Leonid Averyanov vừa gửi cho chúng tôi tài liệu của Orchideen Journal Volume 1-1 2013 có bài của Prague Botanic Garden do Schuiteman, Avereryanov và Rybkova nói về cây Vanilla atropogon mọc tại Hòn Bà, Khánh Hòa. Tên cây lan này được đặt theo ý nghĩa của của tiếng La Tinh Atro có nghĩa là mầu đậm và podon có nghĩa là râu ở lưỡi hoa. (From atro-, dark, and pogon, beard, referring to the dark, hairy lip)

    Cây lan Vanilla atropogon Schuit., Aver. & Rybkova, sp. nov

    Đây là một giống phong lan hay thạch lan thân dài tới 15 thước. Thân to ngang 5-9 ly, có những đốt dài 3.5- 9.5 phân. Rễ to ngang 1.5 ly, lá dài 12-17 phân, rộng 4.2-4.7 phân, những lá ở gần ngọn nhỏ hơn. Chùm hoa dài 10-15 phân có từ 10-23 hoa, nở dần dần to 4.5 phân có mùi hôi. Hoa nở vào tháng giêng cho tới tháng 5. Lan mọc trên cao độ 180-300 th gần giòng suối, nhưng rất hiếm.

    Các khoa học gia kể trên cũng xem xét đến mẫu vật do Hồ ngọc Quỳnh, thuộc khu bảo tồn Hòn Bà thu thập vào tháng 4 năm 2012 và nhận thấy rằng cây Vanilla atropogon rất giống với cây Vanilla borneensis do Rolfe mô tả, nhưng khác về mầu sắc của lưỡi hoa và mùi hôi lôi cuốn lũ ruồi nhặng đến để giúp cho cây thu phấn.

    Bài viết tuy không nói rõ, nhưng nhìn vào hình ảnh cây lan do anh Hồ ngọc Quỳnh đã tìm thấy qua bài viết của Tiến sĩ Đinh Quang Diệp nói về cây Vanilla shenzhenicaZ.J. Liu & S.C. Chen, chúng tôi nghĩ rằng cây này với cây Vanilla atropogon cũng chỉ là một.

    Trong bài “Cây Vanilla mới của Việt Nam” viết vào tháng 5-1012 chúng tôi đã phân tách là cây lan do anh Hồ Ngọc Quỳnh tìm thấy không phải là cây Vanilla shenzhenica mọc ở Quảng Đông vì hoa của cây này chỉ nở cum cúp chứ không mở rộng, măc dầu nguồn Wikipedia có nói: Vanilla shenzhenica là một loài phong lan thuộc chi Vanilla, Họ Phong lan. Loài lan này được mô tả khoa học lần đầu vào năm 2007 tại Thẩm Quyến, Trung Quốc. Loài này cũng hiện diện tại Hòn Bà, Khánh Hòa, Việt Nam. Những gì do nguồn Wikipedia cung cấp khó lòng có thể tin cậy được.

    Như vậy loài lan Vanilla tại VN sẽ có thêm một cây lan mới: Vanilla atropogon và sẽ nâng tổng số lan ở Việt Nam lên tới 165 loài (genus) và 1117 giống (species), bởi vì trong thời gian vừa qua có tới 7 cây lan mới tìm thấy tại Hòn Bà.

    Tuy nhiên trong số này còn có nhiều cây ở trong tình trạng một cây mà có 2-3 tên vì các khoa học gia đặt tên khác nhau và chưa có cơ quan nào sắp đặt lại thứ tự: tên chính thức và tên đồng danh (synonym). Chúng tôi chỉ là người chơi lan tài tử ghi nhận theo tài liệu hình ảnh và tường thuật với sự nhận xét với kiến thức hạn hẹp của mình, nhưng không thể xác định rõ ràng được.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cây Liparis Mới Của Phú Quốc
  • “tìm Thấy Lại” Giống Hoa Lan Quý Hiếm Trên Một Hòn Đảo Xa Xôi
  • Một Cây Lan Mới Cho Thế Giới
  • Cây Lan Aerides Phongii
  • Bulbophyllum Dasystachys Một Cây Lan Mới Hơi Hướng Việt Nam
  • Tìm Hiểu Về Quả Vanilla

    --- Bài mới hơn ---

  • Kỹ Thuật Trồng Và Chăm Sóc Cây Bơ Đúng Cách Nhất
  • Kỹ Thuật Trồng Và Chăm Sóc Cây Sa Nhân (Amomum Spp.)
  • Kỹ Thuật Trồng Sa Nhân Xanh
  • Giống Cây Sa Nhân Tím
  • Cây Hoa Chùm Ớt?chăm Sóc Từ A
  • Lan vanilla là một loại dây leo như cây trầu của Việt-Nam. Vì thế, cây cần có giàn chống đỡ hay leo lên thân các cây khác để sinh sống. Cây trồng bằng thân cắt thành đoạn dài từ 60 đến 100 cm (24-40″) hay từ 18 đến 24 đốt nếu trồng trong thiên nhiên, và tùy theo vùng đất trồng. Nếu trồng trong nhà kính có thể cắt ngắn hơn từ 5 tới 6 đốt khoảng 60 cm (24″). Nếu ương trong bao nylon chỉ cần 2 đốt có thể được. Ương từ 4 tới 8 tuần thì có rễ non, chứng tỏ cây sống được. Ngày nay có thể gây giống bằng cách cấy tế bào (tissue culture methode). Khi giâm cành, nên bỏ lá ở những đốt thứ 4, thứ 5 kể từ ngọn. Từ đốt 3 đến đốt 4 phần gốc được xếp vào hố sâu từ 3 tới 4 cm (2″), rộng 10 cm (4″). Việc gây giống cần thực hiện vào đầu mùa mưa, khi không mưa quá cũng như không nóng quá.

    Cây lan vanilla leo trên giá được giữ ở độ cao từ 1 tới 1.5 mét (5 ft) để dễ cho việc thụ phấn nhân tạo và dễ thu hoạch. Nếu để cây lan vanilla leo trên một cây khác thì ít khi ra hoa. Cây vanilla lớn tới 1.5 mét (5 ft) thì được cho bò ngang trên giá gỗ để có nhiều hoa hơn.

    Lan vanilla thích hợp với khí hậu nóng và hay mưa. Vũ độ hàng năm từ 150 đến 300 cm (5-10 ft).

    Đất rừng thưa là lý tưởng cho việc lập các đồn điền vanilla. Tuy nhiên, cây vanilla được trồng từ vùng đất cát tới vùng đất đá ong (laterites). Mật độ cây trồng từ 1600 đến 2000 cây / ha.

    Nếu trồng trong vườn hay nhà kính, cây vanilla cần nhiều nắng. Đất trồng tương tự như đất dùng cho lan cattleya hay phalaenopsis.

    Thường thì cây vanilla được trồng trong nhà cho đủ bộ sưu tầm, để thí nghiệm, chứ không phải để chơi hoa. Lý do là trồng trong nhà, vanilla khó ra hoa, thêm nữa hoa Vanilla nếu có được cũng chóng tàn (8 giờ mà thôi).

    Vì vậy nuôi trồng vanilla trong nhà chỉ để bán cây, thoả mãn óc sưu tầm, hơn là có hiệu năng kinh tế như chế biến thành chất vanilla bán trên thị trường. Một vườn lan ở Costa Mesa đã trồng một cây vanilla đến hai mươi năm mà không có hoa., chỉ có tác dụng trang hoàng. Trả lời câu hỏi làm sao cho cây vanilla có hoa trong vườn ương (green house), phần giải đáp cho biết cần ánh sáng và không gian (light and space). Người giải đáp cho biết ông ta cũng có một cây vanilla bò dài đến 500 feet từ lâu không ra hoa cho đến khi ông ta chùi thật sạch mái nhà (bằng fiberglass cũ 20 năm!), thêm ánh sáng, và cây có hoa! Không gian là chỗ cây đã bò được, khoảng 20 feet (7 m), tức cây đã dài 20 feet đủ để ra hoa. Một năm cây trồng cao được 1 mét (3 ft).

    Giá bán một đoạn cắt dài 1 ft (0.3 m), có rễ, khoảng 20 đô-la. Muốn mua lan vanilla này, các bạn nên hỏi các gian hàng bán lan Trung-Mỹ trong các hội chợ hàng năm tại South Coast Plaza, Westminster Mall… Dây vanilla bán trên thị trường được cắt thành đoạn dài: tiêu chuẩn 1 feet (30 cm), trung bình 2 feet (60 cm), dùng để trồng ở trại dài 3 ft (1 m).

    Cần chăm sóc kỹ lưỡng để cây mọc mạnh, coi chừng bệnh tật. Tránh đụng mạnh tới rễ.Hạn hán, thiếu dinh dưỡng, quá nhiều nắng, thụ phấn quá nhiều đều làm hại cho cây. Ngoài ra, quá nhiều độ ẩm, mưa nhiều, thiếu thoát nuớc, nhiều bóng râm, rễ bị hư khiến cho cây dễ bệnh. Ốc sên, châu chấu, sâu róm và ngay cả gà cũng làm hại cây (bới rễ). Thuốc chữa bệnh nấm (fungicides): 1% Bordeau Mixture hay 0.2 Indofil-MA 5 (200 gr trong 100 lít nước)

    --- Bài cũ hơn ---

  • Kỹ Thuật Trồng Cây Hoa Cúc Vạn Thọ Đẹp Chơi Tết
  • Cách Trồng Và Chăm Sóc Cây Vạn Tuế
  • Hướng Dẫn Cách Trồng Cây Vạn Tuế
  • Cách Trồng Và Chăm Sóc Cây Sâm Đất Đúng Kĩ Thuật
  • Sâm Cau Chuẩn Giống Dễ Trồng Giá Rẻ Hiệu Quả Kinh Tế Cao Tại Hà Nội
  • Lan Vanilla Cây Lan Cho Quả Làm Hương Liệu Trong Thực Phẩm

    --- Bài mới hơn ---

  • Tìm Hiểu Trồng Cây Bơ Bao Lâu Có Trái?
  • Kỹ Thuật Trồng Cây Sa Nhân Xanh
  • Cây Sa Nhân (Thảo Quả): Đặc Điểm, Cách Trồng, Chăm Sóc Và Thu Hoạch
  • Hiệu Quả Kinh Tế Cao Từ Mô Hình Trồng Cây Sa Nhân
  • Mô Hình Trồng Cây Sa Nhân
  • Hôm nay nhận bài Lan Vanilla tôi liền chuyển đi ngay vì câu chuyện tình yêu rất lãng mạn không biên giới của Công Chúa ngày xưa.

    “Huyền sử Totonaca (một bộ tộc thổ dân sống tại vùng Mazantla, Mexico) kẻ rằng: ” Cây vanilla được sinh ra khi Công chúa Xanat, bị vua cha cấm yêu một chàng trai dân thường, đã cùng tình nhân bỏ trốn vào rừng, nhưng họ bị bắt và bị chém, máu của hai người chết vì yêu đã ngấm xuống đất và từ đất đã mọc lên cây vanilla , tượng trưng cho một tình yêu bất tử.”

    Và ngoài ra cũng muốn biết tại sao cây Vanilla vườn Dược Thảo của SVDKSG/DHDKSG có Hoa mà không có trái. Có thể nhiều Anh Chị chưa bao thấy Hoa của cây Vanilla.

    Mời quý Anh Chị xem.

    Lan Vanilla là cây độc nhất trong họ Orchidaceae (Lan) cho quả dùng làm thực phẩm. Với các cựu sinh viên ĐH Dược Khoa Sài Gòn trước năm 1975, chắc không ai quên được môn học Reconnaissance (nhận mặt thuốc) của năm Tập sự (Stagiaire) vì phải biết mặt vanilla, dễ đến mức không cần phải học. Vườn Dược thảo của ĐH Dược Sài Gòn cũng có một cây Vanilla planifolia. “Lá tuy xum xuê nhưng chưa bao giờ ra quả” (xin quý vị đọc tiếp cả bài để biết lý do).

    Chi Vanilla có khoảng 110 loài, trong đó Vanilla planifolia là loài quan trọng nhất về phương diện kinh tế. Các cây lan Vanilla phát triển rất tốt trong khu vực giữa các Vĩ tuyến 20 Bắc và 20 Nam bao gồm những vùng từ Mexico xuống Nam Mỹ và qua tận Madagascar (Phi châu).

    Từ nhiều thế kỷ trước khi người Âu châu ‘khám phá’ Châu Mỹ, thổ dân Aztec đã dùng vanilla làm hương vị và đã biết cách ‘làm chín’ (ủ=dú) quả để tạo mùi thơm. Quả vanilla đã được người Aztec dùng làm ‘cống vật’ dâng Vua, làm nguyên liệu để chế hương thơm và làm thuốc bổ.

    Huyền sử Totonaca (một bộ tộc thổ dân sống tại vùng Mazantla, Mexico) kẻ rằng: “Cây vanilla được sinh ra khi Công chúa Xanat, bị vua cha cấm yêu một chàng trai dân thường, đã cùng tình nhân bỏ trốn vào rừng, nhưng họ bị bắt và bị chém, máu của hai người chết vì yêu đã ngấm xuống đất và từ đất đã mọc lên cây vanilla, tượng trưng cho một tình yêu bất tử.”

    Khi thực dân Tây Ban Nha do Hernan Cortés chiếm ngự Mexico, một tay phụ tá Bernal Diaz đã nhận thấy Hoàng đế Montezuma thường uống loại nước giải khát ‘chocolatl’ làm bằng hạt cacao, hạt bắp (cả hai đều được nghiền thành bột) và thêm hương vị từ tlilxochitl (bột nghiền từ quả vanilla đen) pha thêm mật ong. Người Tây ban Nha đã mang cây về ‘mẫu quốc’ và đến cuối thế kỷ 16, việc dùng đã phổ biến khắp Âu châu: tại Anh từ 1602, và tại Pháp từ 1700, vanilla đã được dùng để tăng mùi cho chocolat và thuốc lá.

    Trong suốt 3 thế kỷ, sau Cortès, Mexico đã là một trung tâm sản xuất vanilla độc quyền trên thế giới. Một vài thử nghiệm sơ khởi trồng Vanilla tại vùng Viễn Đông đã được thực hiện tại Buitenzorg, Java từ 1819, nhưng tuy cây trổ hoa, lại không ra quả. Bí mật này chỉ được giải đáp vào năm 1836 khi nhà thực vật người Belgique, Charles Morren, cho hoa vanilla thụ phấn bằng tay. Ông đã giải thích là hoa vanilla tại Mexico ra quả do sự trợ giúp của một loài côn trùng chỉ có tại địa phương, và côn trùng này là một loài ong (melipone bee), cùng với một loài chim hummingbird đã giúp hoa thụ phấn trong môi trường thiên nhiên. Ngoài ra, hoa của lan vanilla rất chóng tàn, chỉ nở kéo dài trong vòng 24 giờ, nên việc thụ phấn phải diễn ra đúng thời điểm để cây ra quả.

    Đến 1841, Edmond Albius, một cựu nô lệ tại Reunion đã tìm ra phương pháp tạo thụ phấn cho hoa vanilla khá ‘độc đáo’: dùng đầu nhọn của đũa tre đã vót, lấy khối phấn hoa, tách môi hoa và đưa khối phấn vào tiếp xúc với bàu noãn. Phương pháp thủ công này vẫn hiện được áp dụng tại những đồn điền trồng vanilla ở nhiều nơi trên thế giới.

    Hiện nay, vanilla được trồng tại những đồn điền ở Phi châu như tại Reunion, Mauritius, Madagascar, Seychelles, Tanzania; ở Á châu như Java, Indonesia) ; ở Nam Mỹ như Brazil; ở các đảo trong khu vực Caribbea như Jamaica.. Ngày nay Cộng hòa Malagasy (Madagascar cũ), đảo Comores và Reunion cung cấp khoảng 90% lượng hạt vanilla sản xuất trên toàn thế giới, phần còn lại do từ Seychelles, Mexico, Polynesia (thuộc Pháp), Indonesia và Uganda.

    Hoa Kỳ là quốc gia đứng đầu thế giới về tiêu thụ vanilla, theo sau là Âu châu (nhất là Pháp). Tổng sản lượng thế giới hiện nay mỗi năm khoảng 1400 tấn vanilla khô.

    (Một số cây vanilla planifolia, đã được trồng tại vài khu vực Nam Florida như Miami-Dade, Long Pine Key, Everglades HK, nhưng không ra quả trong các điều kiện tự nhiên)

    Tên gọi khác của lan Vanilla

    Tên khoa học và những tên gọi khác:

    Vanilla planifolia thuộc họ Orchidaceae.

    Các tên thực vật đồng danh: Vanilla fragrans, Epidendrum vanilla, Myrobroma fragrans.

    Tên thường gọi Flat-leaved Vanilla.

    Ngoài ra còn có 2 loài Vanilla khác cũng được trồng để làm gia vị là Vanilla pompana (Pompana Vanilla, West Indian Vanilla) và Vanilla tahitensis (Tahitian Vanilla).

    Mô tả lan Vanilla planifolia

    Cây thuộc loại dây leo, thân mọng mọc bám nhờ rễ cuốn vào cây chống, thân đường kinh 1-2 cm (0.4-0.8″), có thể mọc dài đến 10-15 m (11-16.4 yards). màu lục xậm, chia thành những đốt, khoảng cách giữa 2 nốt từ 5-15 cm (2-6″).

    Rễ dài, màu trắng nhạt, khí sinh, đường kính chừng 2 mm (0.08″), mọc đối diện với lá.

    Lá phẳng, mọng, mọc cách, hình thuôn-mũi giáo, dài 8-25 cm x 2-8 cm (3.15-10″ x 0.8-3.15″); mũi lá tuy nhọn nhưng cùn, gốc hơi tròn, phiến có nhiều gân song song nổi rõ; cuống ngắn.

    Hoa lớn, có mùi thơm, màu xanh-vàng nhạt, đường kinh khoảng 10 cm (4″), rất chóng tàn. Cuống hoa rất ngắn. Bàu noãn hình trụ cong, dài khoảng 4-7 cm (1.6-2.75″), rộng 1-1,5 cm (0.4-0.6″). Hai cánh hoa phia trên dạng tương tự như cánh đài, nhưng nhỏ hon; cánh hoa phia dưới biến dạng thành cánh môi hình loa kèn.

    Hoa thường chỉ trổ hoa mỗi năm một đợt, tại Mexico trong các tháng 4-5, và các đảo Phi châu như Madagascar, Reunion vào các tháng 11-Giêng.

    Quả dạng nang, hơi hình trụ dài 10-25 cm (4-10″), đường kinh 5-15 mm (0.2-0.6″), khi khô có mùi thơm, chứa nhiều hạt li ti nhỏ cỡ 0,3 mm (0.12″); hạt được phóng thich khi nang quả nứt làm đôi.

    Tại Mexico và Trung Mỹ, vanilla planifolia được thụ phấn tự nhiên do loài ong điạ phương Melapona và cũng có thể do loài chim hút mặt hummingbird đặc biệt trong vùng. Tỷ lệ thụ phấn tự nhiên chỉ khoảng 1%.

    Tại Việt Nam, không thấy có tài liệu nào của các tác giả Việt ghi về chi Vanilla, tuy nhiên trong “The Orchids of VietNam”, TS Leonid Averyanov có ghi loài Vanilla atropogon (trang 128), tìm thấy tại Hòn Bà (Khánh hòa), tác giả mô tả mẫu vật về phương diện thực vật nhưng không ghi những ứng dụng kinh tế.

    Thành phần hóa học lan Vanilla có gì

    Quả vanilla chứa phần chinh là Vanillin ngoài ra còn có những hợp chất (khoảng 250) như eugenol, caproic acid, phenoles, phenol ether, alcohols, hợp chất loại carbonyl, acids (như vanillic acid), esters, lactones, các carbohydrate dây thẳng và thơm, vitispiranes.

    Quả V. planifolia tại Mexico chứa 1.5-2 % vanillin, tại Bourbon chứa đến 2.6 % vanillin

    – Thành phần dinh dưỡng của quả (theo USDA): Trong 100 gram (3.5 oz) chứa:

    • Calories 288
    • Carbohydrate 12.65 g (0.45 oz)
    • Chất đạm 0.06 g (0.0021 oz)
    • Chất béo tổng cộng 0.06 g (0.0021 oz)
    • Khoáng chất: Sodium (9 mg), Potassium (148 mg), Calcium (11 mg), Sắt (0.12 mg), Đồng (0.072 mg), Magnesium (17 mg), Manganese (0.230 mg), Phosphorus (6 mg), Kẽm (0.11 mg)
    • Vitamins: Niacin (0.425 mg), Pantothenic acid (0.035 mg), Pyridoxine (0.026 mg), Riboflavine (0.095 mg)

    Hoat chất Vanillin

    Vanillin là một aldehyde phenolic, thành phần chính trong dịch chiết từ quả vanilla planifolia. Trong quả có khoảng 2 % vanillin (tính theo trọng lượng khô) (Vanillin cũng có mặt trong một số cây cỏ khác như lan Leptotes bicolor, vỏ thông đỏ Tàu.)

    (Về phương diện hóa học, vanillin=4-hydroxy-3-methoxybenzal dehyde có thể điều chế từ nhiều nguồn gốc khác nhau. Ferulic acid một hợp chất loại phenolic thơm rất thông thường trong thiên nhiên, được sử dụng như một nguyên liệu căn bản trong các quy trình biến đổi thành các hương liệu hữu ich khác: vanillin, vanillic acid và protocatechuic acid đều là những chất biến đổi từ ferulic acid, Isoeugenol có thể chuyển thành ferulic acid và sau đó thành vanillin)

    Vanillin được Nicolas-Theodore Gobley cô lập từ dịch chiết vanilla planifolia và sau đó tinh chế thành một chất khá ‘tinh khiết’ từ 1858. Do nhu cầu cao, các nhà hóa học đã tìm cách tổng hợp vanillin từ những nguồn nguyên liệu khác.

    1874: 2 nhà hóa học Đức Ferdinand Tiemann và Wilheim Haarmann đã tổng hợp được vanillin từ coniferin, một glucoside của isoeugenol lấy từ vỏ thông.

    1878: Karl Reimer, tổng hợp vanillin từ guaiacol.

    Từ cuối thế kỷ 19, vanillin do bán tổng hợp từ eugenol đã được bán trên thị trường.

    Từ những năm 1930s, lignin một phụ phẩm thải từ kỹ nghệ bột giấy đã được dùng làm nguyên liệu để tổng hợp vanillin thay cho tinh dầu đinh hương (chứa eugenol). Tuy nhiên việc dùng lignin đã trở thành không thích hợp và vanillin tổng hợp hiện nay được sản xuất từ những phó phẩm dầu hỏa: guaicol và glyoxilic acid.

    Từ năm 2000, Công ty Rhodia đã đưa ra phương pháp sinh tổng hợp vanillin bằng cách lên men vi sinh từ ferulic acid, trich từ cám gạo. Phương pháp chưa được áp dụng vì giá thành quá cao 700 USD/kg so với 15 USD từ dầu hỏa (một ưu điểm duy nhất là vanillin từ phương pháp vi sinh được phép xem như Natural flavoring, trong khi đó vanillin từ dầu hỏa buộc phải ghi Synthetic flavor).

    Vanillin có nhiều công dụng trong công nghiệp thực phẩm (thường ghi là ‘imitation vailla) để tạo thêm hương vị, công nghiệp mỹ phẩm (nước hoa, kem dưỡng da), che mùi vị khó chịu trong dược phẩm, đồng thời làm chất trung gian trong việc tổng hợp nhiều hóa chất khác (khoảng 13% tổng sản lượng vanillin được sử dụng làm nguyên liệu để tạo những hóa chất khác); ngoài ra vanillin còn dùng làm ‘phẩm màu’ trên các tấm mỏng dùng trong phương pháp Sắc ký lớp mỏng (thin layer chromatography=TLC)

    Nghiên cứu dược học Vanillin

    Hoạt tính dược học của Vanilla planifolia được xem là do Vanillin. Cũng như đa số polyphenols, Vanillin có những hoạt tinh chống oxy-hóa và diệt tế bào ung thư.

    – Vanillin có khả năng bảo vệ các tế bào gốc keratinocyte (người) chống lại bức xạ cực tím B, bảo vệ được da (Food Chemistry & Toxicology Jan 2014)

    – Vanillin có hoạt tinh chống đột biến genes và ức chế hoạt động gây ung thư (carcinogenesis) của hóa chất. Một nghiên cứu về hoạt tính của vanillin trên sự tăng trưởng và lan tràn của tế bào ung thư vú (mammary adenocarcinoma) 4T1 của chuột loại BALB/c. Chuột cho uống vanillin cho thấy có sự giảm số lượng các nhóm tế bào ung thư tràn qua phổi so với chuột đối chứng. Nghiên cứu trong ống nghiệm (in vitro) ghi nhận vanillin, khi dùng ở nồng độ không gây độc hại cho tế bào, có khả năng ngăn chặn sự xâm nhập và di chuyển của tế bào ung thư, đồng thời ức chế hoạt tinh của men MMP-9 do tế bào ung thư bài tiết. Vanillin cũng ngăn chặn sự tăng trưởng của tế bào ung thư khi thử in vitro. Tuy nhiên vanillic acid, một chất biến dưỡng thứ cấp từ vanillin lại hoàn toàn không tác dụng trên các tế bào ung thư. (European Journal of Pharmaceutical Science 2005)

    Vanillin có hoạt tính thu nhặt các gốc tự do gây tác hại cho tế bào hệ thần kinh đưa đến những suy thoái thần kinh như trong các trường hợp bệnh Alzheimer’s, Parkinson. Vanillin cho thấy có tác động ngăn chặn hoạt động của PON (peroxynitrite), ngăn chặn phản ứng oxy-hóa dihydrorho damine 123 (Journal of Agricultural Food and Chemistry 2004).

    Một nghiên cứu năm 1992 (Menashian at al.) ghi nhận vanilla giúp làm giảm buồn nôn và làm thèm ăn nơi bệnh nhân đang chemotherapy (ung thư hóa trị). Năm 2004, Fladby và Fizgerald ghi nhận Vanilla có thể giúp chẩn đoán bệnh Alzheimer’s do người bệnh thường không ‘ngửi’ được mùi vanilla (Edible Orchids-Krum Sotirov).

    Công dụng lan Vanilla

    Vanilla dùng làm thực phẩm

    Vanilla được dùng khá phổ biến trong công nghiệp thực phẩm. Do hương vị tương đối tế nhị, thay đổi theo từng loài vanilla và ngay trong cùng một loài, hương vị cũng thay đổi theo địa phương nơi cây trồng (như càphê, nho).

    Vanilla planifolia bao gồm các loài trồng tại Ấn độ, Indonesia, Papua New Guinea, Mexico, Guatamala, Uganda được chia thành 2 nhóm:

    – Bourbon vanilla hay Bourbon – Madagascar vanilla từ vanilla planifolia sản xuất tại Madagascar, Comoros, Reunion (Trong thế kỷ 19, các đảo Comores và Reunion được gọi là Iles de Bourbon). Mùi thơm ‘ngọt ngào’, mạnh nhất trong các loài vanilla. Chiếm khoảng 70% tổng sản lượng vanilla trên thị trường.

    – Mexican vanilla, từ vùng gốc Mexico nơi xuất phát của V. planifolia. Hương vị đậm hơn nhưng lượng sản xuất giới hạn, hương thơm được giới tiêu thụ đánh giá ‘cao’, tinh tế hơn. Mùi dịu dàng pha trộn hương thơm tổng hợp của nhiều loài hoa dại Mexican vanilla trồng tại Vera Cruz được xếp vào loại ‘hảo hạng’.

    Vanilla tahitiensis cung cấp ‘Tahitian vanilla’. Hạt xậm màu, ngắn và mập, chứa nhiều dầu béo hơn hạt V. planifolia, hương thơm thoảng thêm mùi hoa dại. Được mô tả là có mùi tổng hợp của cam thảo, cherry, mận và nho. Trước dây toàn bộ lượng Tahitian vanilla được xuất qua Pháp nhưng hiện nay khoảng ½ được xuất qua HK.

    French vanilla, không phải là tên của loài cây, nhưng là nhóm từ ngữ để gọi những chế phẩm có mùi vanilla.

    Trong công nghiệp thực phẩm, vanilla là một ‘phụ gia’ rất thông dụng, đặc biệt là là kem đá lạnh (ice cream). Nhu cầu Vanilla ice cream đã dùng khoảng 50% tổng số lượng vanilla sản xuất trên thế giới, chưa kể luợng pha trộn vào các ice-cream khác

    Hoa Kỳ đã nhập cảng mỗi năm khoảng 50 tấn vanilla từ Mexico.

    Trong khoa ‘nấu nướng’ Vanilla được dùng rất nhiều, làm tăng và tạo mùi thơm cho bánh, kẹo, cho các loại sauces.

    Trên thị trường quả Vanilla thường có màu nâu-chocolat hay đen (than), dẻo và được phủ bằng một lớp ‘sương tinh thể’ (frost hay givre). Quả có thể tiếp tục dùng lại, sau khi trích (extract), chỉ cần rửa và phơi khô trở lại, và sau đó tồn trữ trong bình kín, Khi quả khô, trở thành dòn thì mất hết mùi hương.

    Vanilla extract: Dịch chiết vanilla (quả vanilla băm vụn) bằng hỗn hợp nước-alcohol, đun nóng ở 70°F (21°C), chiết nhiều lần, sau đó giữ (ủ) trong bình kin từ 3-6 tháng. (Vanilla extract sản xuất tại Mexico thường bị pha trộn thêm coumarin một chất tạo hương vị độc hại. Coumarin đã bị cấm sử dụng trong thực phẩm tại HK từ 1954) Vanillin và những hợp chất tạo mùi trong quả tan trong alcohol hơn là trong nước, nên nồng độ alcohol càng cao càng tốt.

    Pure vanilla extract chứa 35% alcohol (tính theo thể tích).

    Vanilla flavoring loãng hơn, chứa lượng alcohol thấp hơn.

    Imitation vanilla là những thành phẩm làm bằng vanillin tổng hợp. FDA bắt buộc nhãn sản phẩm phải ghi ‘imitation’ nếu dùng hương liệu (vanillin) tổng hợp. Danh từ ‘Vanilla extract’ dành riêng cho hương liệu lấy từ quả vanilla

    Vanilla oleoresin, trong thương mãi, là tên gọi dành cho chất lỏng màu nâu-đen lấy được khi chiết quả vanilla bằng các dung môi. Chất lỏng này không phải là nhựa-dầu. Vanilla oleoresin được dùng khi cần có hương vị đậm đặc, hoặc khi cần hòa tan trong dầu.

    Vanilla sugar là bột trộn quả tán mịn với đường, thường dùng để chế tạo chocolat.

    Harold McGee, trong “On Food and Cooking” (trang 430-432) đã giải thích về mùi thơm của Vanilla về phương diện hóa học như sau:

    “Quả vanilla, sau khi chế biến (cured) chứa khoảng 20% nước, 20% chất sơ, 25% chất đường, 15% chất béo và phần còn lại là acid amin, hợp chất phenolic, các hưong vị khác và sắc tô màu nâu. Đường trong quả tạo vị ngọt, acid amin tự do tạo vị béo, vị ngon và tanin tạo vị chát. Mùi hương của vanilla là một tổng hợp phức tạp từ trên 200 chất dễ bay hơi, trong đó vanillin là chính, nhưng vanillin dùng riêng, không tạo được mùi hương của vanilla”.

    McGee tóm lược quy trình chế biến quả Vanilla:

    “Việc chế biến Vanilla, khởi đầu từ 6 đến 9 tháng sau khi hoa thụ phấn, cho quả màu xanh bắt đầu chín.Bên trong quả, hàng ngàn hạt nhỏ li ti nằm ém trong vách pha trộn với hỗn hợp đường, chất béo, acid amin và hỗn hợp phenolic-đường. Các men bắt đầu hoạt động, phóng thích các hợp chất phenolic và các hợp chất này di chuyển ra gần lớp vỏ bên ngoài. Giai đoạn đầu của quy trình chế biến (curing) là ‘làm chết quả’ để quả ngưng sử dụng đườngvà acid amin, đồng thời ‘gây thương tổn’ cho tế bào quả để phóng thích các hợp chất phenolic giúp di chuyển đến gặp các men. Hai mục đích này được thực hiện bằng cách phơi quả dưới nắng gắt hay nhúng quả nhanh vào nước nóng hoặc hấp quả bằng hơi nước. Tế bào vỏ quả bị hư hại tạo sự hoạt động cho các men polyphenoloxidase, làm vỏ chuyển từ màu xanh sang nâu. Sau đó là giai đoạn quả được phơi nắng, ban ngày, đến thật nóng rồi bọc vải trong đêm, để toát mồ hôi (sweat). Giai đoạn này kéo dài nhiều ngày (có nơi như Madagascar từ 7-10 ngày) để tạo sự phóng thích vanillin và các hợp chất phenolic khỏi sự kết nối với các phân tử đường. Sức nóng và tia nắng làm bốc hơi bớt độ ẩm của quả, ngăn chặn sự hoạt động của vi khuẩn bên ngoài vỏ, đồng thời tạo sắc tố và mùi thơm do phản ứng giữa đường và acid amin bên trong quả. Từ 3-5 kg (7.7 pounds) quả tươi, sẽ lấy được 1 kg (2.2 pounds) quả chế biến (cured). Trong giai đoạn sau cùng của việc chế biến, quả được vuốt thẳng và tạo dẻo bằng tay, làm khô trong vài tuần, tồn trữ và ủ… để hương vị gia tăng. Toàn bộ thời gian chế biến có thể kéo dài khoảng 40-50 ngày với Bourbon vanilla, và 6-7 tháng với Mexican vanilla.

    Vanilla dùng làm thuốc

    Trong những thế kỷ 16-17, vanilla được giới Y-Dược Âu châu cho là có những dược tính như kích thích, giúp tiêu hóa và kích dục, giải độc, trị nóng sốt. Vanilla được ghi chép trong một thời gian dài, trong các Chế dược thư Anh và Đức, chinh thưc trong Chế dược thư Mỹ (US Ph) từ 1860 cho đến 1910. Hiện nay quả vanilla hầu như không còn dùng trong dược phẩm.

    Tài liệu sử dụng:

    – The book of Spices (Frederic Rosengarten).

    – Vanilla Facts (vanilla.servolux.nl).

    – Complete Guide to Orchids (Ortho Books).

    – The Oxford Companion to Food (Alain Davidson).

    – Vanillin health benefit (Ray Sahelian MD).

    --- Bài cũ hơn ---

  • Trung Tâm Nghiên Cứu Khoa Học Và Phát Triển Công Nghệ Nông Lâm: Trồng Thử Nghiệm Cây Vanilla Ở Xã Hồng Hạ, Huyện A Lưới
  • Cách Trồng Hoa Vạn Thọ Trong Chậu Và Chăm Sóc Cây Hoa Nở Đẹp
  • Cách Trồng Cây Vạn Lộc Để Tăng Tài Lộc Cho Gia Chủ
  • Kỹ Thuật Trồng Và Ý Nghĩa Của Cây Vạn Lộc
  • Hướng Dẫn Cách Trồng Cây Vạn Lộc Bằng Nhiều Phương Pháp
  • Một Cây Lan Va Ni Mới Cho Việt Nam – Vanilla Shenzhenica

    --- Bài mới hơn ---

  • Những Cây Lan Mới Tại Sapa
  • Hemipilia Một Loài Lan Mới Của Việt Nam
  • Những Loài Lan Mới Ghi Nhận Lần Đầu Ở Việt Nam
  • Kinh Nghiệm Trồng Dưa Leo Thùng Xốp
  • Hướng Dẫn Chi Tiết Phép Xem Đầu Gà Và Huyết Gà
  • Cách đây 1 năm, trong một chuyến khảo sát phối hợp tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Hòn Bà (Khánh Hòa), chúng tôi đi cùng với TS. Trần Hợp, KS. Trần Giỏi (Chi cục Lâm nghiệp KH) và Tổ đa dạng sinh học (Khu BTTN Hòn Bà), đã phát hiện 1 loài lan Vani với hình thái rất lạ, mọc ở độ cao khoảng trên 200 m. Tuy nhiên rất tiếc là chưa tìm thấy hoa, nên không thể định danh. Chính vì có đặc điểm khác biệt nên loài này đã được theo dõi liên tục.

    Một cây lan va ni mới cho Việt Nam – Vanilla Shenzhenica

    Mới đây ngày 12/4/2012, anh Hồ Ngọc Quỳnh, nhân viên của Khu BTTN Hòn Bà, đã phát hiện cây Lan vani này đang trổ hoa. Cây mọc ở địa điểm gần suối, là dây leo có đường kính thân cở 7-8 mm, rất dài khoảng 3-4 m và phân nhánh, mang nhiều lá có phiến dày, dạng hình ellip có kích thước 15-20 cm chiều dài và 6-9 cm chiều rộng. Phát hoa dài 4-6 cm mang 4 hoa, đài và cánh hoa có màu vàng xanh, môi màu tím đỏ rất duyên dáng, hoa to khoảng 3,5-4 cm, có mùi thơm và nở không hoàn toàn như những loài lan vani khác.

    Sau khi nhận được tin và hình ảnh do Khu BTTN Hòn Bà cung cấp, chúng tôi tra tìm tài liệu về các loài lan va ni, đồng thời gởi thư và ảnh cho Giáo sư TS. Leonid Averyanov-chuyên gia hàng đầu về lan thế giới và Việt Nam. Theo Leonid V. Averyanov thì đây là loài lan va ni có tên khoa học là Vanilla shenzhenicaZ.J.Liu & Inkndrinkmarkers.com được phát hiện và mô tả vào năm 2007 ở Thẩm Quyến phía nam Trung Quốc. Trong các tài liệu của Gunna Seidenfaden (1992), Phạm Hoàng Hộ (1993) và Trần Hợp (1998) chưa thấy đề cập đến sự hiện diện của cây lan này ở Việt Nam. Như vậy chúng tôi cho rằng đây là một loài lan va ni mới (new record) phát hiện lần đầu ở Việt Nam. Hiện nay việc lấy mẫu và giám định lần cuối đang được thực hiện bởi các chuyên gia về lan của Việt Nam.

    Vanilla aphyllaBl. Lan va ni không lá.Theo tài liệu, lan va ni thuộc chi VanillaPlumier ex Millet., 1754. Họ Orchidaceae, họ phụ Epidendroideae, tông Vanilleae. Trên thế giới có khoảng 70 loài lan va ni hầu hết mọc ở vùng nhiệt đới. Ở Việt Nam, Phạm Hoàng Hộ (1993) mới ghi nhận được 4 loài, đó là:

    Vanilla albidaBl. Lan va ni trắng.

    Vanilla annamicaGagn. ex Averyanov. Lan va ni Trung bộ.

    Vanilla pierreiGagn. Lan va ni pierre.

    Loài Vanilla shenzhenicaZ.J.Liu & Inkndrinkmarkers.com mà chúng tôi ghi nhận là loài thứ năm được biết đến tính đến thời điểm hiện tại.

    Nhân đây chúng tôi xin chân thành cám ơn Giáo sư TS. Leonid V. Averyanov, Kỹ sư Trần Giỏi, anh Hồ Ngọc Quỳnh đã định danh, cung cấp các thông tin và hình ảnh cho bài viết này.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cây Vanilla Mới Của Việt Nam: Vanilla Shenzhenica
  • Ba Cây Hồ Điệp Mới Lan Rừng Việt Nam
  • Việt Nam Có Thêm Cây Lan Mới
  • Hai Loài Lan Mới Của Việt Nam
  • Việt Nam Lại Có Thêm 7 Cây Lan Mới
  • Kỹ Thuật Trồng Và Chăm Sóc Cây Vanilla

    --- Bài mới hơn ---

  • Trồng Hoa Lan Vani Ở Vùng Nhiệt Đới Tăng Thu Nhập Cho Nông Dân
  • Cách Trồng Cây Bơ Tại Nhà Từ Hạt Để Làm Cảnh Siêu Đơn Giản
  • Cây Chùm Ớt – Ý Nghĩa Phong Thủy Và Cách Trồng
  • Cây Xương Rồng Bát Tiên – Cách Trồng Và Chăm Sóc Cây Xương Rồng Bát Tiên
  • Kỹ Thuật Trồng Dứa Thơm
  • I.Đất và khí hâu:

    Vani phát triển tốt ở vùng nóng, ẩm, nhiệt đới. Thời tiết khắc nghiệt và gió mạnh không thích hợp cho phát triển vây vani. Nhiệt độ tối ưu là 210C – 320C trung bình khoảng 270C và lượng mưa từ 1200 – 1300mm trên năm, độ ẩm khoảng 65 – 85%, nhiệt độ về đêm khoảng 16 – 170C, trong 3 tháng mùa khô khí hậu ẩm, cường độ gió nhẹ mang lại không khí lạnh là nguyên nhân kích thích ra hoa ở cây vani. Cây vani thích hợp nhất với đất mùn và phải thoát nước tốt, ngập úng sẽ làm chết cây và pH của đất 6-7 là tối ưu, tầng canh tác (tầng mà rễ non mọc) phải lớn hơn 40cm. Vani có thể trồng được ở độ cao dưới 1.000m so với mực nước biển, nhưng phải có nhiệt độ chênh lệch giữa ngày và đêm từ 10-120C. Trồng vani phải có nắng ban ngày và khí hậu mát lúc về đêm.

    II. Kỹ thuật trồng:

    Cây vani thuộc loại lan bán biểu sinh vì vậy khi trồng cần cung cấp đủ 3 yếu tố: bóng râm (tối ưu 50%), chất hữu cơ (đất mùn) và giá thể.

    1. Chuẩn bị đất:

    – Đất phải được điều chỉnh về pH 6 – 7, để cho cây vani phát triển tốt. Đất mùn là kết quả của quá trình phân huỷ thực vật, động vật cung cấp cho cây vani phát triển tốt nhất.

    – Đất trồng chia làm 2 lớp: lớp dưới là hỗn hợp mùn cưa, xơ dừa và cát thì tối ưu, dày khoảng 5 – 8 cm và lớp trên là vỏ dừa các loại lá khô, nhằm tạo chất hữu cơ, giữ ẩm cho đất, ngăn chặn sự phát triển của cỏ dại, giúp rễ cây phát triển.

    – Khoảng cách trồng giữa các cây là 1,5m, hàng cách hàng là 1-1,5m, khi lên giàn thì tầng 1 khoảng 1-1,5m, tầng 2 khoảng 2m. Vì thụ phấn bằng tay nên khi lên giàn cho cây vani nên được tính trước để việc thụ phấn nằm trong tầm với thì dễ hơn.

     

    1. Giâm cành:

    i. Chuẩn bị giâm cành:

    +Chồi đủ dài 120 – 140cm và đủ mắt từ 6 – 8 và 1cm đường kính.

      + tỉa, xén dây leo: cắt rời 4-5 lá ở phần gốc và cắt 15cm từ ngọn trở vào (2-3 lá) giúp kích thích các mầm khác phát triển nhanh.

      + Đặt dây leo sau khi cắt dưới bóng cây khoảng 3-10 ngày để làm mất ẩm (héo) như vậy khi trồng sẽ cứng cáp, ngăn chặn thúi cấy và nấm tấn công.

     

     

     

     

     

     

    continue…

    --- Bài cũ hơn ---

  • Kỹ Thuật Trồng Hoa Vạn Thọ Đón Tết
  • Cây Vạn Tuế Để Bàn
  • Cây Vạn Tuế – Cây Cảnh Quan, Cây Trồng Chậu
  • Trồng Và Chăm Sóc Cây Vạn Tuế – Ý Nghĩa Và Tác Dụng
  • Cây Vạn Tuế – Đặc Điểm Và Cách Trồng Cây Vạn Tuế
  • Trung Tâm Nghiên Cứu Khoa Học Và Phát Triển Công Nghệ Nông Lâm: Trồng Thử Nghiệm Cây Vanilla Ở Xã Hồng Hạ, Huyện A Lưới

    --- Bài mới hơn ---

  • Lan Vanilla Cây Lan Cho Quả Làm Hương Liệu Trong Thực Phẩm
  • Tìm Hiểu Trồng Cây Bơ Bao Lâu Có Trái?
  • Kỹ Thuật Trồng Cây Sa Nhân Xanh
  • Cây Sa Nhân (Thảo Quả): Đặc Điểm, Cách Trồng, Chăm Sóc Và Thu Hoạch
  • Hiệu Quả Kinh Tế Cao Từ Mô Hình Trồng Cây Sa Nhân
  • TS. Lê Văn An (TS. LVA): Vanilla là một loại cây cho hương tự nhiên để sử dụng trong thực phẩm. Theo xu hướng ngày nay thì tinh dầu vanilla công nghiệp không được ưa chuộng sử dụng trong thực phẩm. Tinh dầu từ cây vanilla rất có giá trị vì đó là xạ hương tự nhiên.

    Cây vanilla trong chương trình nghiên cứu của Trường ĐH Nông lâm và Trường ĐH Kyoto Nhật Bản có nguồn gốc từ Indonesia. Các chuyên gia của Trường ĐH Kyoto đã tiến hành trồng thử nghiệm ở Tanzania và Indonesia và đã cho kết quả rất tốt.

    Sau khi Trường ĐH Kyoto nghiên cứu và thử nghiệm thành công họ đã mở một cửa hàng để bán sản phẩm này cho nông dân ở Nhật bản. Cho đến nay sản phẩm này vẫn được bán ở Nhật với giá cao.

    Từ giá trị lớn mà sản phẩm mang lại, ý tưởng đưa cây vanilla về trồng ở vùng núi Thừa Thiên Huế đã được các chuyên gia của Trường ĐH Kyoto đưa ra thử nghiệm. Tháng 8/2006, những cây vanilla đầu tiên đã được đưa về trồng ở xã Hồng Hạ, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế. Cho đến nay đã được hơn 1 năm, các cây vanilla có kết quả sinh trưởng khá tốt. Với tốc độ này, hy vọng có thể 2 năm nữa cây có thể cho hoa và kết hạt.

    PV: Cách trồng và chăm sóc như thế nào? Có những khó khăn và thuận lợi gì trong quá trình nghiên cứu loại cây này ở vùng núi Thừa Thiên Huế? (Về mặt tự nhiên, đất đai, khí hậu…)

    TS. Lê Văn An (TS. LVA): Qúa trình chăm sóc cây vanilla cần rất nhiều công lao động, đó cũng là một phần tạo nên giá trị lớn của sản phẩm. Vanilla là một cây dây leo, sống bám và sinh trưởng nhờ vào 1 thân cây gỗ khác làm choái, tương tự như cây hồ tiêu. Vì thế, nên trồng cây vanilla ở những vùng đã có sẵn cây thân gỗ. Cho đến nay chưa có nghiên cứu nào nói rằng gốc cây nào là môi trường để cây vanilla bám tốt nhất. Trong quá trình theo dõi, chúng tôi sẽ tìm hiểu vấn đề này. Vanilla thuộc họ phong lan (Orchidaceae), có đặc điểm là sống một phần dinh dưỡng trong đất và một phần quan trọng là độ ẩm của môi trường không khí. Nếu trong mùa hè môi trường thiếu độ ẩm thì ta có thể tạo cây bóng mát và tưới nước thường xuyên.

    Cây vanilla được trồng bằng hom từ các đoạn thân cây. Những thân ban đầu được đưa từ Indonesia về, mỗi một thân dài khoảng 50 – 60cm được cắt đôi và mỗi hom đem trồng dài 25 – 30cm, có từ 3 đến 4 đốt. Chỉ lấp đất 1/3 chiều dài đoạn thân cây, còn 2/3 để trên mặt đất để cho cây có thể quang hợp.

    Cây cần được trồng ở những mô đất không đọng nước, nếu để ứ nước, cây sẽ chết. Trước khi trồng, dùng phân hữu cơ hoai mục trộn với vôi để khử độ chua của đất, cho xuống hố, sau đó lấp đất lại rồi mới trồng thân cây lên, không trồng trực tiếp lên hỗn hợp phân và vôi đó. Thời gian đầu lấy lá cây phủ lên một ít đế tránh ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp vào cây.

    Việc chăm sóc cây ở vùng núi Thừa Thiên Huế cũng có một số khó khăn. Khó khăn nhất là ở chỗ, khí hậu của ta có 2 mùa quá khác nhau. Mùa hè thì quá nóng, gió lào khô, rất không thích hợp với những cây ưa ẩm, quá trình sinh trưởng không cần phân bón nhưng sử dụng chất dinh dưỡng chủ yếu từ không khí, vì vậy làm thế nào để cây có nước cũng là một vấn đề. Việc tưới cũng tuỳ thuộc vào điều kiện của nông dân. Mùa mưa thì kéo dài. Mưa nhiều nhưng lại thiếu ánh sáng mặt trời làm cho cây quang hợp yếu nên sinh trưởng chậm mặc dù độ ẩm cao và nhiệt độ thích hợp. Vì vậy thời gian từ tháng 3, tháng 4 là thích hợp nhất cho sự phát triển của cây vanilla ở vùng núi Thừa Thiên Huế.

    PV: Theo dự kiến đến khi nào có thể thu hoạch được? Xin Thầy có thể cho biết thêm về quy trình chế biến, tiêu thụ?

    TS. Lê Văn An (TS. LVA): Sau khi cây ra hoa, chuyên gia sẽ hướng dẫn cho nông dân kỹ thuật thụ phấn để cho ra quả. Khi ra quả thì sẽ hướng dẫn kỹ thuật phơi và ủ quả để cho ra hương vị vanilla. Quy trình sẽ rất dài và tốn rất nhiều sức lao động.

    Trong thời gian 3 năm đầu công chăm sóc chưa cần nhiều, chỉ xem cây sinh trưởng cao lên thì hạ thấp chiều cao, quay vòng để mỗi cây trụ trở nên sum suê. Cây choái cũng phải được tỉa bớt lá để mùa mưa không quá tối và mùa hè thì không quá bị ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp. Các kỹ thuật này nông dân sẽ được các chuyên gia hướng dẫn. Công chăm sóc lớn nhất là việc thụ phấn cho hoa để có quả, và công việc này hoàn toàn nhờ vào lao động chứ không dựa vào các loại côn trùng thụ phận tự nhiên như các loại cây khác. Việc thụ phấn rất mất thời gian và chỉ có thể thực hiện vào một khoảng thời gian nhất định trong ngày. Vì vậy, làm thế nào để nông dân có thể thụ phấn tất cả hoa vào một thời điểm nhất định chứ không phải lúc nào làm cũng được. Các chuyên gia sẽ tập huấn rất kỹ cho nông dân về kỹ thuật này.

    Vấn đề khó khăn thứ hai là sau khi ra quả, làm thế nào để ủ quả cho ra hương vị vani. Quy trình sẽ là: hái quả, phơi khô trong điều kiện không có ánh nắng mặt trời và phải phơi mất 3 tháng thì mới ra được hương vị đó.

    Hiện tại, nhóm nghiên cứu gồm giáo viên và các sinh viên, cứ mỗi tháng họ sẽ theo dõi và đo tốc độ sinh trưởng của từng cây, chiều cao, số lá, các vấn đề phát sinh và tốc độ sinh trưởng qua các năm.

    PV: Tại sao Trung tâm chọn loại cây này để trồng thử nghiệm? Nó có giá trị về mặt kinh tế, xã hội, môi trường… như thế nào? có thể nhân rộng được không? Có giải quyết được công ăn việc làm cho đồng bào vùng núi nếu phát triển đại trà?

    TS. Lê Văn An (TS. LVA): Nếu công trình nghiên cứu thành công thì sẽ đem lại lợi ích đáng kể bởi vì đây là một loại cây trồng có giá trị hàng hoá lớn, làm tăng giá trị ngày công của nông dân. Gía trị lớn với số lượng sản phẩm nhỏ thì rất có ý nghĩa trong vấn đề vận chuyển và bảo quản. Một cây vanilla có thể cho khoảng 2 – 3kg quả và 1kg có thể bán được từ 180 – 200USD. Trước mắt, nếu có sản phẩm, nhóm chuyên gia của Trường ĐH Kyoto sẵn sàng bán giúp và việc đóng gói vận chuyển sang Nhật là một điều dễ dàng.

    Triển vọng thứ hai là nếu thành công, sản phẩm này sẽ làm đa dạng nguồn thu của người dân địa phương ở vùng núi Thừa Thiên Huế. Bởi vì, hiện nay, ngoài lúa, sắn những cây nông nghiệp ngắn ngày, có giá trị kinh tế thấp chỉ có thể giúp người nông dân sống qua ngày.

    Để giúp đỡ người nông dân ở vùng núi khó khăn hiện nay, nhóm nghiên cứu dự án “Nâng cao năng lực thích ứng cộng đồng để đối phó với thảm họa tự nhiên ở Miền Trung Việt Nam” đã triển khai nhiều hoạt động khác như hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi thỏ, dê, gà, lợn, trâu bò, trồng lúa, trồng màu, nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường, phòng chống thảm họa và phục hồi, phát triển nghề dệt dzèng đã bị lãng quên lâu nay. Việc trồng cây vanilla này là một yếu tố để xem xét, tạo ra đa dạng nguồn thu nhập cho nông dân.

    Đây là một loại cây lâu năm nên khi biết kết hợp nông – lâm thì sẽ rất tốt cho môi trường. Tuy nhiên, ở vùng Hồng Hạ, độ cao 150 – 200m so với mực nước biển là chưa cao lắm. Nếu đưa lên trồng ở vùng A Lưới với độ cao 500 – 600m thì cây có thể phù hợp hơn vì nhiệt độ phần nào giống cao nguyên. Chúng tôi sẽ nghiên cứu các bước tiếp theo ở vùng núi Thừa Thiên Huế và nếu thích hợp thì việc nhân rộng không phải là vấn đề lớn.

    Tuy nhiên còn 2-3 năm phía trước, nên chưa có thể đi đến kết luận nhưng dẫu sao đây cũng là một ý tưởng rất cần được thử nghiệm.

    PV: Xin chân thành cảm ơn Thầy. Hy vọng đây sẽ là một công trình đem lại nhiều hiệu quả về mặt kinh tế cũng như môi trường như mục tiêu của dự án.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cách Trồng Hoa Vạn Thọ Trong Chậu Và Chăm Sóc Cây Hoa Nở Đẹp
  • Cách Trồng Cây Vạn Lộc Để Tăng Tài Lộc Cho Gia Chủ
  • Kỹ Thuật Trồng Và Ý Nghĩa Của Cây Vạn Lộc
  • Hướng Dẫn Cách Trồng Cây Vạn Lộc Bằng Nhiều Phương Pháp
  • Cách Trồng Xương Rồng Tai Thỏ “như Một Chuyên Gia”
  • Trồng Lan Đúng Cách

    --- Bài mới hơn ---

  • Huyền Thoại Superthrive Và Vitamin B1
  • Diệt Trừ Rệp Sáp
  • Lan Công Nghiệp
  • Nên Dùng Phân Chậm Tan Hay Không?
  • Mùa Hoa Lan Nở
  • Thế nào là trồng lan đúng cách? Thông thường tất cả các loài lan cũng như các loài cây khác đều trải phải qua 4 thời kỳ hay giai đoạn cần thiết như sau:

    1. TĂNG TRƯỞNG(growing period)

    Vào mùa Xuân, lan thường ra hoa, mọc mầm non, và rễ cây bắt đầu mọc. Đây là thời gian thích hợp nhất để thay chậu, vì chậu cũ đã chật hay vật liệu trồng đã mục nát. Khi thay, nên dùng chậu mới và lớn hơn để lan có thể mọc trong 2 năm. Nên nhớ lan Dendrobium và nhiều giống nguyên thủy ưa chậu chật hẹp và không ưa thay chậu. Vật liệu trồng lan cần chọn thứ lâu mục và ngâm nước tối thiểu 24 giờ, nếu là vỏ dừa hay sơ dừa cần ngâm nhiều ngày và nhiều lần (Xin xem bài “Trồng lan bằng gì?” và “Thay chậu ra sao?”). Vào giai đoạn này tiết trời ấm áp, ánh nắng chan hòa, cây cần nhiều nước và phân bón. Nếu cung cấp đầy đủ mầm non sẽ tăng trưởng mạnh mẽ cho hết mùa Hạ và có thể sang tới đầu mùa Thu.

    Tưới Nước

    Khi mầm non mọc cao chừng 10 phân, chúng ta nên tưới mỗi tuần 1 lần nếu nhiệt độ trên 65-70°F hay 18-21°C, và tưới mỗi tuần 2 lần khi nhiệt độ trên 75-80°F hay 24-27°C. Vào mùa Hè cây non đã cao lớn lại cần nhiều nước và phân hơn nữa cho nên có thể tưới 3 lần một tuần hoặc có thể tưới nước hàng ngày khi nhiệt độ lên tới 90-100°F hay 32-38°C. Khi này nên tưới vào ban đêm để cho rễ cây và thân lá được mát mẻ, không bị ánh nắng hâm nóng và làm cho nước bốc hơi mau lẹ và tăng thêm độ ẩm lâu dài.

    Phân Bón

    Vào thời kỳ này nên dùng phân 30-10-10 hàng tuần cho cây mọc mạnh. Nên biết rằng trong phân bón gồm có các chất theo thứ tự trước sau:

    30- Nitrogen (N) chất đạm, tốt cho thân,

    10- Phosphorus (P) chất lân, tốt cho hoa, trái.

    10- Potassium (K) chất pô tát, tốt cho rễ củ.

    Nếu ít cây, nên dùng 15-15-15 hay 20-20-20 cho giản tiện. Nên nhớ, bón quá nhiều cây sẽ bi cháy lá, còi cọc hay có thể chết. Chỉ nên dùng ¼ hay ½ thìa cà phê gạt cho 4 lít nước. Những vườn lan thương mại trồng lan trong nhà kính, có thể kiểm soát được nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm theo ý muốn cho nên thường bón phân tối đa. Cũng vì lẽ đó khi chúng ta mua lan về, năm sau khó lòng có hoa nhiều và đẹp như họ. Một phần nào cũng vì sự bón phân quá mạnh đã làm cho cây bị kiệt sức.

    Thiếu nước, phân bón và ánh sáng thân lá lan sẽ xanh tươi, mềm mại và không lớn được, một vài loài như Oncidium, Miltonia, Odontoglossom, Paphiopedilum cần phải giữ cho rễ luôn luôn ẩm ướt, nếu để rễ quá khô lá cây sẽ bị chun lai, cây sẽ bị thui chột rất khó phục hồi.

    2. NGỦ NGHỈ(dormancy period)

    Vào mùa Thu, cây ngưng tăng trưởng cần dưỡng sức để chuẩn bị ra nụ. Quan sát kỹ lưỡng chúng ta sẽ thấy vào thời gian này rễ không mọc nữa. Tùy theo loài lan, thời kỳ này có thể kéo dài từ giữa mùa Thu cho đến giữa hoặc hết mùa Đông. Trong thời kỳ này chúng ta cần phải thay đổi phân bón và bớt tưới nước. Nên nhớ rằng những cây lan nguyên thủy cần ít phân bón và cần it chất đạm hơn những cây lan đã lai giống.

    Đây là thời kỳ chuẩn bị để ra hoa, nếu dùng phân bón 30-10-10 nên đổi sang loại có chỉ số Nitrogen thấp như 10-30-20 hay 10-50-20. Nếu dùng phân 20-20-20 hay 15-15-15 không cần phải thay đổi. Nếu vẫn bón nhiều phân có nhiều chất đạm, Nitrogen (N) cao, tưới nhiều nước, cây lan sẽ bị thối rễ, lá sẽ bị rụng và nụ hoa sẽ bị thui. Vào giai đoạn này cây lan cần có nhiều cần có nhiều chất Phosphorus để cho nhiều hoa và không cần đến nhiều lá hay Nitrogene nữa.

    Nếu chúng ta vẫn cứ bón với phân 30-10-10, cây sẽ tiếp tục ra lá và mọc thêm cây con (keiki, plantlets) trường hợp này thường thấy ở các loài Dendrobium, Phalaenopsis. Còn các loài khác như Cattleya, Cymbidium, Oncidium v.v… có thể sẽ ra mầm non, những cây non này ra trái mùa này sẽ không mạnh khỏe, èo uột không lớn được và khó lòng có hoa, những mầm này nên cắt bỏ.

    Bớt tưới nước nhưng không có nghĩa là để quá khô làm cho củ bẹ nhăn nhúm lại. Thời gian này cần phải tăng thêm độ ẩm. Chúng ta khó lòng tưới bón tất cả các loài lan giống y như nhau. Những giống lan rụng lá khi ra hoa như Dendrobium anosmum, Den. aphyllum v.v… lá bắt đầu vàng đi và rụng vào cuối Thu và đầu mùa Đông. Những cây này nên treo ngang hay ngược để khỏi bị đọng nước trong chậu, dồn nhựa cây lên ngọn và sẽ cho nhiều hoa hơn. Nhưng các cây lan Dendrobium xanh lá quanh năm như: Den amabile, Den. farmeri, Den. thyrsiflorum v.v… vẫn phải tưới nước, nhưng vì cây không mọc cho nên không cần tưới nhiều nước, nghĩa là tưới khoảng 1 lần mỗi tuần lễ hay 10 ngày một lần. Tuy vậy phải tùy theo khí hậu khô hay ẩm ướt, không nên để quá khô làm cho thân, bẹ hay củ nhăn nheo.

    Có nhiều giống lan như Cymbidium, Laelia v.v… từ khi đâm nụ cho tới khi nở hoa cũng phải vài ba tháng vì vậy chớ nên nóng lòng vội vã. Cattleya có nhiều giống nụ đã thàanh hình trong vỏ bọc hay lưỡi mèo (sheath) nhưng đợi tới mùa mới nở. Hãy để ý nếu thấy vỏ bọc úa vàng hãy xé theo chiều dọc để không khí và độ ẩm thấm vào nụ hoa, nếu không nụ sẽ bị thui chột.

    Những loài lan như Cynoches, Catasetum, Chysis v.v… vào thời gian này lá đã rụng hết, cần phải để khô hoàn toàn nếu không sẽ bị thối củ. Lấy cây ra khỏi chậu rũ bỏ các chất trồng, treo ngược cây xuống thỉnh thoảng phun nước cho khỏi teo lại. Khi nào thấy cây nhú mầm sẽ trồng trở lại, tưới rất ít cho đến khi cây non đã nhú mầm hoa mới tưới và bón phân.

    Vào thời gian này, ban đêm nếu không lạnh dưới 60°F hay 15°C trong vòng 6 tuần lễ hay hơn nữa các loài lan như Cymbidium, Dendrobium rụng lá và Paphiopedilum khó lòng ra hoa.

    Những mầm non mọc trái mùa tức là mọc vào mùa Thu, nên cắt bỏ để cho cây ra nhiều hoa, bởi vì nhưng cây này không thể lớn mạnh được vì lạnh lẽo và thiếu nước. Những chồi hoa mọc muộn và nhỏ quá cũng nên cắt bỏ, để cho các chồi hoa khác được khỏe mạnh và nhiều hoa hơn.

    3. NỞ HOA(blooming period)

    Bắt đầu vào cuối mùa Đông, đầu Xuân cây bắt đầu nhú nụ và nở hoa. Thời gian này lan cần đến nước nhưng không cần quá nhiều, trời còn lạnh cho nên nếu tưới nhiều nước có thể làm cho rễ bị thối vì úng nước. Vào thời gian này tùy theo nhiệt độ và chậu lớn hay nhỏ mà tưới nước. Nếu nhiệt độ trên 60°F hay 15°C, những chậu lớn trên 1 gallon hay 4 lít chỉ cần tưới 1 tuần một lần, nếu chậu nhỏ có thể tưới 1 tuần 2 lần.

    4. DƯỠNG SỨC(Resting period)

    Khi hoa bắt đầu tàn hay tối đa là một tháng nên cắt bỏ dò hoa để dưỡng sức cho cây, không nên để trong nhà và để hoa quá lâu nhất là những cây Cymbidium, Phalaenopsis, Dendrobium v.v… Nhiều người đợi đến khi tàn bông hoa cuối cùng mới chịu cắt bỏ, như vậy cây sẽ không đủ sức ra cây non hoặc nếu có cây non cũng không được mạnh mẽ.

    Thời gian này các cây lan cần nghỉ ngơi dưỡng sức để chuẩn bị mọc cây non. Tùy theo loài, có loài cần khoảng một hai tuần, có khi một vài tháng. Trong thời gian này chỉ tưới rất ít và không nên bón phân cho lan.

    Nguyên tắc chung là như vậy, có một điều là các giống lan lại không mọc hay nở hoa vào cùng một mùa, việc này lai càng khó hơn khi có một vài trăm chậu mà lại để chung cùng một chỗ, do đó chúng ta nên quan sát tình trạng của cây lan mà áp dụng việc tưới nước cũng như bón phân sao cho thích hợp.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cách Trồng Lan Hài
  • Cách Trồng Lan Con Từ Chai
  • Hoa Lan Và Bệnh Tật
  • Hoa Lan Và Sâu Bọ
  • Chuẩn Bị Hoa Lan Cho Mùa Đông Tới
  • Cách Trồng Lan Hài

    --- Bài mới hơn ---

  • Trồng Lan Đúng Cách
  • Huyền Thoại Superthrive Và Vitamin B1
  • Diệt Trừ Rệp Sáp
  • Lan Công Nghiệp
  • Nên Dùng Phân Chậm Tan Hay Không?
  • Lan Hài là một loài địa lan, thường mọc trên các lớp đất mùn trên đá hay trong các khe ở sườn núi. Lan khá dễ trồng, nếu chúng ta biết rõ những điều cây lan đòi hỏi:

    • Trồng trong bóng mát.

    • Mùa thu ban đêm cần phải lạnh dưới 50-60°F (10-15°C) 3-4 tuần lễ lan mới ra hoa.

    • Rễ phải được luôn luôn ẩm ướt, nhưng không được đọng nước.

    NHIỆT ĐỘ

    Cách trồng lan hài chia ra làm 2 loại:

    • Loại chịu nóng gồm những cây lá có đốm như: Pap. Maudie, Pap. delenatii v.v… cần khí hậu ban đêm lạnh xuống 60-65°F (15.6-18.3°C) ban ngày từ 70-80°F (21-29°C)

    • Loại ưa mát gồm các cây có lá xanh trơn như Pap. insigne, Pap hangianum v.v… cần ban đêm cần lạnh 50-55°F (10-13°C). Nhưng loại lan này cũng không ưa nhiệt độ quá nóng hay quá lạnh.

    ÁNH SÁNG

    Lan cần ít ánh sáng, khoảng 800-1000 ánh nến, hơi tối hơn Phalaenopsis (Hồ điệp) và ưa có một chút nắng vào buổi sáng sớm.

    TƯỚI NƯỚC

    Lan không có bầu chứa nước cho nên cần phải tưới từ 3-7 ngày một lần, tùy theo khí hậu nóng hay lạnh. Khi tưới phải tưới cho thật đẫm và tránh không bao giờ được để lan khô rễ. Nếu trồng ngoài vườn, vào mùa hè có thể tưới hàng ngày.

    BÓN PHÂN

    Lan ưa phân bón loãng cho nên chỉ dùng ¼ thìa cà phê gạt phân 30-10-10 hay 20-20-20 pha với 4 lít nước và chỉ bón trong mùa cây mọc mạnh mà thôi. Mỗi tháng bón 3 lần, lần thứ 4 xả nước cho thật đẫm để rửa sạch hết muối đọng trong chậu.

    THAY CHẬU

    Lan ưa thay chậu mỗi năm một lần, bởi vì khi giá thể đã mục nát sẽ giữ nước và làm thối rễ. Khi rễ bị thối cây rất khó lòng hồi phục. Giá thể gồm có:

    • Vỏ thông nhỏ 50%.

    • Than củi vụn 20%.

    • Rêu Phagnum moss cắt nhỏ 15%.

    • Perlite 15%.

    Khi thay chậu, phải cắt hết rễ và lá thối rồi trồng cây vào giữa chậu, và không vùi quá sâu nhất là các cây con phải nằm trên mặt giá thể, không được nén quá chặt và dùng chậu quá lớn vì lan sinh sản rất chậm. Khi tách nhánh nên giữ tối thiểu 3 nhánh.

    ẨM ĐỘ

    Ẩm độ trung bình 40-50%.

    THOÁNG GIÓ

    Chỗ để lan cần thoáng đãng không nên để vào trong góc và để sát nhau quá.

    Tuy nhiên các bạn ở các vùng mùa hè quá nóng nực, thường xuyên trên 90°F (32°C) không nên trồng lan hài, ngoại trừ trồng ở trong nhà có máy lạnh và dưới anh đèn hay gần cửa sổ.

    Sau đây là một vài giống lan hài Việt Nam trong số 26 giống, có thể trồng tại các thành phố gần bờ biển và có thể mua được tại Hoa kỳ:

    Ngoài ra còn có rất nhiều cây lan hài lai giống khác hoa lớn và hình dáng mầu sắc rất lạ đẹp và hoa lại lâu tàn có khi tới 2-3 tháng.

    Lan đẹp còn có rất nhiều loài dễ trồng, nhưng tất cả còn tùy thuộc vào bạn có chỗ nuôi hay không? ngân sách dù cho có dồi dào nhưng còn đủ sức chăm nom hay không?

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cách Trồng Lan Con Từ Chai
  • Hoa Lan Và Bệnh Tật
  • Hoa Lan Và Sâu Bọ
  • Chuẩn Bị Hoa Lan Cho Mùa Đông Tới
  • Trồng Lan Trên Mảnh Gỗ
  • Cách Trồng Hoa Lan

    --- Bài mới hơn ---

  • Chăm Sóc Hoa Phong Lan Và Những Điều Cần Lưu Ý
  • Sâu Bệnh Hại Hoa Phong Lan
  • Dụng Cụ Trồng Và Chăm Sóc Hoa Phong Lan
  • Vật Liệu Trồng Hoa Phong Lan
  • Ươm Kei Thân Thòng, Thành Công Dễ Hay Khó
  • Trồng hoa lan cũng tùy theo cỡ, tùy theo giá cả của từng loại lan. Nếu muốn mau ra hoa thì trồng cây đã trưởng thành, trồng vài tháng sẽ ra hoa nhưng giá bán hơi đắt. Trồng hoa lan cấy mô trung đã được vài ba tháng tuổi thì đảm bảo tỷ lệ sống cao. Trồng cây con cấy mô còn trong chai thì lâu ra hoa, nhưng giá rẻ hơn. Có thể mua với số lượng lớn, tùy theo ý thích và khả năng của từng người mà chọn lựa mua.

    Trồng hoa lan cấy mô

    Mới lập vườn nên trồng một số lan cấy mô, vì giá thành rẻ ở thị trường giá từ 40-100 ngàn một chai khoảng 20-23 cây, tùy theo loại, có thể giá cao hơn hay thấp hơn chút.

    + Chọn giống:

    Cây phải rõ nguồn gốc, ngoài chai có nhãn, ghi tên khoa học, ngày tháng cấy mô rõ ràng.

    Chọn cây giống trong chai trung bình từ 4-6cm, không nên tham những cây đã quá cao vì những cây này đã quá lứa (cây mô để quá lâu, chất dinh dưỡng trong chai đã hết, cây bị chai, sau này đem ra ngoài sẽ phát triển chậm. chọn chai có bộ rễ trắng mập càng ngắn thì tốt. Nên để chai trong vườn nơi thoáng mát vài ngày rồi mới ra chai.

    + Ra chai:

    Lấy nước sạch đổ nhẹ nhàng vào chai, lắc nhẹ rồi trút ra thau nước sạch, lấy mọc sắt, móc từ từ và nhẹ nhàng từng cây một ra thau nước sạch. Dùng tay đỡ và quấy nhẹ nhàng cho rã hết aga dính vào rễ , rải đều cây lan trên một miếng lưới hoặc vỉ hay rổ, phun sương dung dịch Vicarben (1giot/100cc nước) kê lên trên miệng chậu nước để giữ mát cho cây lan (không để nước chạm vào lan), đưa ra vườn để dưới 2 lớp lưới, tưới phun sương ngày  4 lần ( không nên tưới vào buổi trưa từ 11-14 giờ).

    Sau ba ngày tưới phun sương B1 với liều lượng 2 giọt/lit nước để kích rễ ra. Ba ngày sau lấy xơ dừa hoặc dớn (đã xử lý ngâm nước phơi khô) xé nhỏ, dài cỡ 4-5cm, nhẹ nhàng đặt cây con vào giữa các miếng xơ dừa xé nhỏ, đặt sao cho cổ rễ cây con cao hơn đỉnh xơ dừa 1-2mm, tránh đọng nước nơi cổ rể làm hư cổ rễ, bó chung quanh gốc, ràng lại vừa phải bằng một thanh dây thun nhỏ sao cho vừa đủ chặt cây con, không quá chặt làm rễ hư, và quá lỏng làm rớt cây con ra, sắp ngay ngắn vào khay, vào vỉ để trồng dần.

    Đặt các khay, vỉ cây con vào nơi trồng, nơi trồng phải có độ che sáng cao hơn 10% so với cây trưởng thành. Cây con phải được che mưa 100%, điều này hết sức quan trọng vì cây con còn yếu không chịu được mưa dù trực tiếp hay gián tiếp. nếu trồng cây con mà không che mưa thì tỉ lệ cây chết rất cao, phun thuốc phòng nấm và vi khuẩn ngay lập tức sau khi trồng và định kỳ 3 ngày/lan với nồng độ bằng 50% nồng độ cho cây trưởng thành trong tháng đầu. Dùng B1 phun mỗi ngày với liều lượng = 10% liều dùng cho cây trưởng thành.

    Cây con có thể tưới phun sương bằng nước sạch, bằng dung dịch có pha thật loãng thuốc dưỡng cây như B1, Atonic, nước dừa tươi, phân đạm vv… chỉ phun sương khi tưới cây con, tia nước quá lớn có thể làm cho cây bị hư, gãy lá sinh thúi nhũn, tưới đều vừa đủ trên lá và chất trồng, số lần tưới nước trong ngày tùy vào nhiệt độ và sức gió ở nơi trồng. Sau 3 tuần nếu các bạn thấy rễ và cây phát triển mạnh là bạn đã thành công trong giai đoạn này.

    Khi thấy cây con ra rễ mới khỏe mạnh, ta bắt đầu phun phân NPK 30-10-10 theo tỷ lệ 1gm/4lit nước cách nhau 3 ngày, nên tưới vào lúc sáng sớm hay chiều mát. Không nên tưới vào ban đêm dễ bị nấm mốc, vẫn giữ B1 trong suôt thời kỳ sinh trưởng.

    Ba, bốn tháng sau nên sang qua chậu to hơn, trước khi sang chậu nên tưới nước cho thật đẫm hoặc ngâm vào chậu nước khoảng 10 phút cho rễ cây bong ra, gỡ nhẹ nhẹ đừng cho rễ đứt, sang qua chậu to hơn, rồi bỏ thêm than, dớn hoặc xơ dừa. Nếu là lan đa thân nên trồng về một bên và xoay hướng để cây sẽ nảy thêm chồi non vào giữa chậu, tránh cây lan mọc ra ngoài mép chậu.

    Trồng hoa lan bằng cây cỡ trung bình (Mô trung)

    Người mới trồng lan nên mua cây cỡ này về trồng, tỷ lệ chết rất ít, nếu chăm bón đúng kỹ thuật. cây sẽ sống 100%.  Có vườn chuyên ươm cây lan cấy mô cỡ 3-4 tháng , cao 10cm, có 3-4 tép. Giá cao hơn từ 5-10 ngàn 1 cây, nhưng trồng dễ hơn nhiều, chỉ cần để vào mép chậu xoay hướng cho phát triển vào giữa chậu., rồi bỏ than, dớn, xơ dừa vào. Treo lên giàn lan, nên tưới một lượt thuốc dưỡng cây hoặc thuốc kích thích rễ, đợi ít ngày, khi cây lan ra rễ mạnh mới tưới phân NPK 30-10-10 với tỷ lệ 50% để cây lan sinh trưởng tốt.

    Cây lan nảy chồi ra nhiều rễ rât cần nhiều ánh sáng, nhiều gió và nhiều phân, vì vậy cần phải tưới phân định kỳ 3 ngày lần. trồng lan mô trung, ít tốn kém, nhưng thời gian lâu mới ra hoa. Tùy theo loại như Dendrobium (Hoàng Lan), Oncidium (Vũ Nữ), thời gian từ 7 tháng đến 1 năm mới ra hoa. Còn Vanda (Vấn lan), Cattleya (Cát lan) thì phải lâu hơn nhiều, nhưng đến khi ra hoa chưa chắc gì đẹp theo ý muốn, nhiều khi cây lan bị lai tạo giống cũ nên ra hoa bé nhỏ.

    Trồng hoa lan trưởng thành đã ra hoa

    Khi thấy hoa rồi, màu sắc, kích cỡ của chúng thế nào, khi đem về trồng thì phải ra hoa như thế đấy, khỏi sợ bị nhầm lẫn. Cho nên, nếu trồng ít cây thì nên mua lan đã ra hoa, mặc dù có đắt tí, nhưng đúng theo sở thích của mình. Cây lan có hoa khi bán thì bán luôn cả chậu. Mua đem về tiếp tục trồng, tưới nước, tưới phân, cây sẽ nảy chồi, ra hoa. Nếu trồng đạt thì mỗi giả hành, mỗi tép đều ra hoa mới, đến khi nào cây lan ra quá nhiều giả hành, nhảy ra ngoài chậu thì phải tách chiết, nhân giống ra để trồng thêm.

    Các cách trồng hoa lan khác

    a.   Trồng thành líp ở dưới đất: lấy vỏ dừa miếng : lấy vỏ dừa miếng , đặt lật ngửa lên , xếp ngay hàng thẳng lối than líp, rộng 80cm dài tùy ý, vót nhọn cọc tre cỡ ngón tay, ghim chặt từng miếng vỏ dừa dính sâu vào đất, rồi cột cây phong lan vào cột tre thế nào cho bộ rễ vừa chạm lớp xơ dừa. Cây lan sẽ ra rễ bám vào xơ dừa và sống mạnh. Trồng thành líp như thế này thích hợp với các loại lan cắt cành.

    b.   Trồng treo: thay vì trồng vào chậu, có thể cột cây lan vào miếng vỏ dừa hoặc một khúc cây khô, treo lơ lửng dưới giàn lan, dưới tán cây trước nhà. Chăm sóc tưới cũng y như trồng trong chậu.

    c.   Trồng ghép vào trụ: lựa loại cây lâu mục như vú sữa, sao, gõ, đường kính cỡ 15-30cm, dài cỡ 1.5 mét, cắm xuống đất thành hàng, (hoặc đổ bê tông làm chân đế cho tiện việc di chuyển sau này) dưới tán cây to. Chung quanh cây gỗ cột ghép các loại phong lan. Cây lan sẽ ra rễ bám chặt vào thân cây, phat triển rất tốt vì giá thể rất thoáng và rễ lan bò dọc theo thân cây nên hút được nhiều dưỡng chất. Khi nào thấy rễ chĩa thẳng ra ngoài, thì kéo nhẹ cột ốp sát vào thân cây, giúp rễ cây hấp thụ dưỡng chất tốt hơn. Cây sẽ mập mạp và siêng hoa.

    d.   Trồng ghép vào cây sống:  trường hợp trước nhà, ngoài sân vườn, có nhiều cây ăn trái to cao, ta cũng có thể trồng cây phong lan cột ghép vào các nhánh cây giống như ngoài thiên nhiên, cây lan bán vào cây rừng vậy. Nhưng cần chú ý về độ sáng, nắng. Tốt nhất nên cột xoay về hướng đông, hướng mặt trời mọc. Các loại lan trồng ghép vào thân cây là Dendrobium, Vanda, Vũ nữ, và các loại lan rừng khác đều tốt.

    Thay chậu và nhân giống

    Phong lan trồng trong chậu, dù cẩn thận thế nào đi nữa cũng có một số rễ bị thối. Phong lan phat triển rất nhanh, do đó việc tiến hành thay chậu, nên tiến hành đồng thời với việc nhân giống. Khi quan sát thấy giả hành bắt đầu mọc ra khỏi mép chậu, thì ta nghĩ đến việc thay chậu. Việc thay chậu tốt nhất nên thực hiện vào đầu mùa mưa cây sẽ phát triển mạnh. Tuy nhiên, có thể thay chậu vào bất kỳ thời gian nào trong năm, vẫn đảm bảo cây sống với tỷ lệ cao.

    Muốn tách chiết, ta phải xem giò lan được bao nhiều tép, có thể cắt ra được bao nhiêu đơn vị. mỗi đơn vị Phong lan thường có 3-4 giả hành. Trong đó có một hướng có chồi non. Lấy dao bén cắt ra từng đoạn, bôi vào vết cắt một ít vôi ăn trầu, để cho mau lành thẹo, không thối chỗ vết cắt. có thể cột treo để chờ ngày ra rễ hay trồng ngay cũng được. Cột chặt vào cây ti, nhưng đừng vội để giá thể, than , dớn, xơ dừa vào sớm, chừng nào thấy ra rễ mạnh mới để giá thể vào, rễ sẽ bám vào giá thể, hút được nhiều dưỡng chất.

    Thông thường giò lan độ 2-3 năm, cây mọc ra đầy chậu (tùy theo loại) rễ đã dầy đặc, phải thay chậu. Nên ngâm chậu lan vào nước 10-15 phút, rễ mềm dễ dàng gỡ ra khỏi thành chậu và giá thể. Phải cắt bỏ các rễ nào hư thối, tỉa bớt rễ nào quá dài chỉ chừa lại 1 đoạn 10cm, rồi mới trồng trở lại, có thể ngâm vào dung dịch thuốc sát trùng, ngừa nấm, pha đúng theo liều lượng hướng dẫn của nhà sản xuất. Sau khi trồng lại thấy rễ ra mạnh mới tưới phân, vì rễ còn non mà tưới phân vào, rễ sẽ bị chùn lại hoặc bị hư rễ mới.

    Trên đây là một số cách trồng hoa lan, tùy theo sở thích của từng người mà trồng. nhưng cách trồng vô chậu rồi treo dưới giàn là được nhiều người trồng nhất, vì dễ di chuyển, bán hoặc trao đổi. Tóm lại, hoa phong lan trồng rất dễ , trồng cách nào cũng được, nhưng quan trọng nhất là cách chăm sóc, tưới tiêu, bón phân và phòng trừ sâu bệnh.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Các Bước Chuẩn Bị Trồng Hoa Lan
  • Kỹ Thuật Trồng Hoa Phong Lan
  • Môi Trường Phù Hợp Để Trồng Hoa Lan
  • Lịch Sử Trồng Hoa Lan Nhiệt Đới
  • Một Số Loài Lan Nhiệt Đới Ở Việt Nam
  • Web hay
  • Links hay
  • Push
  • Chủ đề top 10
  • Chủ đề top 20
  • Chủ đề top 30
  • Chủ đề top 40
  • Chủ đề top 50
  • Chủ đề top 60
  • Chủ đề top 70
  • Chủ đề top 80
  • Chủ đề top 90
  • Chủ đề top 100
  • Bài viết top 10
  • Bài viết top 20
  • Bài viết top 30
  • Bài viết top 40
  • Bài viết top 50
  • Bài viết top 60
  • Bài viết top 70
  • Bài viết top 80
  • Bài viết top 90
  • Bài viết top 100